Αρχική InfoTeens Σχέσεις - Ψυχολογία Εφηβεία και όρια

Εφηβεία και όρια

Μέσα στη δίνη των αλλαγών που συμβαίνουν κατά τη διάρκεια της εφηβείας ένα από τα σημαντικότερα θέματα στις σχέσεις γονιών – παιδιών φαίνεται να είναι τα όρια. Ένα θέμα που δημιουργεί συχνά δυσκολίες και συγκρούσεις. Ο προβληματισμός για τους κανόνες, την πειθαρχία, την ελευθερία, την εμπιστοσύνη, τις ευθύνες βρίσκεται στο προσκήνιο καθ’ όλη τη διάρκεια αυτής της περιόδου.

Γράφει η Αθανασία Τριανταφυλλοπούλου, Ψυχολόγος-Οικογενειακή Θεραπεύτρια

Πολύ συχνά οι γονείς δηλώνουν πελαγωμένοι με τη συμπεριφορά των εφήβων και νιώθουν ανήμποροι να αντιδράσουν. Ιδιαίτερα στην εποχή μας που οι αξίες φαίνεται να αλλάζουν διαρκώς και οι παλαιές γνώσεις δεν επαρκούν. Αν κάποτε ήταν σαφές το σωστό και το λανθασμένο, το καλό και το κακό, σήμερα δεν είναι πια. Παλαιότερα, οι κανόνες για τη συμπεριφορά ή για τις επιλογές δεν επιδέχονταν αμφισβήτηση. Έτσι, νιώθαμε περισσότερο ασφαλείς και ήσυχοι ότι κάνουμε αυτό που πρέπει αν και βέβαια νιώθαμε παράλληλα και περισσότερο εγκλωβισμένοι και λιγότερο ελεύθεροι να αναπτύξουμε τις δικές μας ιδιαίτερες δεξιότητες.

Συνήθως οι δυσκολίες με τους εφήβους σ’ αυτό το θέμα αφορούν κυρίως:
• τις εξόδους,
• τη συμμετοχή στην οργάνωση και την λειτουργία του σπιτιού (πόσο συμμετέχουν στη ζωή του σπιτιού, πόσες ευθύνες αναλαμβάνουν ή δεν αναλαμβάνουν),
• την προσωπική ζωή και τον προσωπικό χώρο του εφήβου, τις παρέες του, τη σχολική επίδοση, την επιλογή του επαγγέλματος
• την προσαρμογή του στις κοινωνικές συνθήκες ή τη σχέση τους με την εξουσία (οπότε κάποιες φορές έχουμε παραβατική συμπεριφορά ή παράνομες πράξεις)

Γιατί δυσκολευόμαστε τόσο πολύ να βάλουμε τα όρια;
*
Κατ’ αρχήν, γιατί δεν ξέρουμε ποια είναι. Είναι σαν να έχουμε χάσει τον «οδηγό» μας. Συχνά οι γονείς ρωτούν τι είναι σωστό και τι δεν είναι. Τι επιτρέπεται σε κάθε ηλικία και τι απαγορεύεται, μέχρι ποια ώρα πρέπει να είναι έξω το βράδυ, πότε πρέπει να αρχίσει την σεξουαλική του ζωή. Φαίνεται ότι υπάρχει έντονη ανάγκη για κάποιες σταθερές αξίες ή πρακτικές συμβουλές Υπάρχουν απόψεις που υποστηρίζουν ότι τα παιδιά πρέπει να μεγαλώνουν τελείως ελεύθερα, δημιουργείται συχνά υπερβολικός φόβος από μας τους ειδικούς σχετικά με τα ψυχικά τραύματα των παιδιών. Αυτό οδηγεί σε έλλειψη αυτοπεποίθησης και εμπιστοσύνης των γονιών σε παιδαγωγικά θέματα.

*Τα όρια παίρνουν πολλές φορές ένα αρνητικό νόημα. Ακούγοντας όρια το μυαλό πηγαίνει στην τιμωρία, στην αποθάρρυνση, στην απαγόρευση, στον ηθικό περιορισμό, στη διαρκή άρνηση ή στον έλεγχο, στην πίεση. Αυτό συνήθως προέρχεται από εμπειρίες που έχουμε ζήσει στη δική μας οικογένεια, με τους δικούς μας γονείς, που μπορεί να μας επέβαλαν πολύ αυστηρούς κανόνες και άκαμπτα όρια.

*Εξακολουθούμε να χρησιμοποιούμε κανόνες που ήσαν κατάλληλοι και λειτουργούσαν σε προηγούμενη χρονική περίοδο αλλά που τώρα πια δεν λειτουργούν γιατί οι συνθήκες έχουν αλλάξει. Κάποιες φορές δεν μπορούμε να δεχτούμε ότι τα παιδιά μεγαλώνουν και έχουν διαφορετικές ανάγκες πια, οπότε και τα όρια ή οι κανόνες πρέπει να διαφοροποιηθούν.

*Θέτουμε αυστηρά όρια στα παιδιά επειδή θέλουμε να τα προφυλάξουμε από «άσχημες» εμπειρίες. Επειδή δεν αντέχουμε να τα δούμε να πονούν, να πληγώνονται ή να απογοητεύονται. Μ’ αυτό τον τρόπο όμως τους στερούμε τη δυνατότητα να σταθούν στα πόδια τους, να μάθουν να παίρνουν αποφάσεις, να κάνουν επιλογές. Μ’ αυτό τον τρόπο τους στερούμε τη δυνατότητα να ζουν στην πραγματικότητα. Όποιος αφήνει να περάσουν τα παιδιά μόνο τα ευχάριστα και τα θετικά της καθημερινότητας, ελαχιστοποιεί τις εμπειρίες τους και περιορίζει την ποικιλία των γεγονότων της ζωής. Τα παιδιά νιώθουν ευτυχία μόνο αν έχουν βιώσει και ξεπεράσει και κάποιες δυσάρεστες και δύσκολες καταστάσεις.

*Φοβόμαστε ότι αν θέσουμε όρια θα γίνουμε δυσάρεστοι στα παιδιά και ίσως χάσουμε την αγάπη τους.

*Βάζουμε όρια που εμείς δεν τα τηρούμε. Για παράδειγμα, απαγορεύουμε στον έφηβο – πολλές φορές με αυστηρό τρόπο – να καπνίζει ενώ εμείς καπνίζουμε.

Πώς θέτουμε τα όρια; Ίσως μας βοηθήσουν τα εξής:
*Προσπαθούμε να έχουμε στο νου μας για ποιο λόγο βάζουμε τα όρια. Χρειαζόμαστε την συνεργασία των παιδιών κι όχι απλώς την υπακοή τους. Στόχος μας δεν είναι να νικήσουμε ή να τιμωρήσουμε αλλά να συμβιώσουμε και επίσης να δώσουμε τη δυνατότητα στο παιδί να γίνει υπεύθυνο για τις αποφάσεις και τις πράξεις του.

*Τα όρια και οι κανόνες δεν είναι αυτονόητα. Χρειάζεται να τα ανακοινώσουμε και να τα συζητήσουμε. Δεν μπορούμε να περιμένουμε ότι οι άλλοι, τα παιδιά στη συγκεκριμένη περίπτωση πρέπει να τα γνωρίζουν.

*Τα όρια φαίνεται ότι λειτουργούν όταν είναι σαφή, συνεπή, σταθερά και ευέλικτα. Τα παιδιά χρειάζονται σαφείς και σταθερές συναισθηματικές σχέσεις. Όταν νιώθουν σταθερότητα, τότε προσανατολίζονται καλύτερα. Αν δεν υπάρχει σταθερότητα, τότε τα παιδιά αρχίζουν να δοκιμάζουν τα όρια, για να μάθουν μέχρι που μπορούν να φτάσουν. Η σταθερότητα δεν εκφράζεται με φωνές, απειλές, ψυχική ή σωματική βία ή κυριαρχία. Εκφράζεται με ήρεμο και σαφή τόνο στη φωνή, με συγκεκριμένο προσδιορισμό θέσεων, με εσωτερική βεβαιότητα, με αμοιβαίο σεβασμό και προσοχή.

*Διαπραγμάτευση. Τα όρια χρειάζονται διαπραγμάτευση, ακόμα περισσότερο με τους εφήβους. Σκεφτείτε που βρίσκονται τα δικά σας όρια. Ποια θέματα είναι διαπραγματεύσιμα και ποια αδιαπραγμάτευτα για σας; Αν νιώθετε ότι δεν είστε έτοιμοι να τηρήσετε κάποιο όριο είναι προτιμότερο να μην το θέσετε καθόλου γιατί τότε θα χάσετε την αξιοπιστία σας. Προσπαθήστε να τηρήσετε το όριο που έχετε βάλει χωρίς να υπαναχωρήσετε. Σκεφτείτε και κάποιες εναλλακτικές λύσεις.

*Εάν ένα όριο παραβιασθεί, χρησιμοποιήστε τις λογικές συνέπειες για τους εφήβους. Οι λογικές συνέπειες προκύπτουν από την κοινωνική πραγματικότητα. Αναγνωρίζουν τα αμοιβαία δικαιώματα και τον αμοιβαίο σεβασμό. Για να είναι αποτελεσματικές θα πρέπει το παιδί να καταλάβει ότι συνδέονται λογικά με την αρνητική του συμπεριφορά. Για παράδειγμα, αν το παιδί δεν είναι έτοιμο την ώρα που έχετε κανονίσει για πάτε κάπου, θα μείνει μόνο του ή θα βρει έναν άλλον τρόπο να πάει. Εάν δεν βάλει τα ρούχα του στο καλάθι με τα άπλυτα, δεν θα έχει καθαρά ρούχα να φορέσει, εάν δεν μελετήσει, θα πάει στο σχολείο απροετοίμαστος, εάν χαλάσει όλα τα λεφτά που του δίνετε για μια εβδομάδα δεν θα έχει λεφτά την υπόλοιπη εβδομάδα. Εφαρμόζοντας τις λογικές συνέπειες, δεν σημαίνει ότι θα αποφύγουμε απαραίτητα τις συγκρούσεις ή τις διαμάχες, μα έτσι δεν τιμωρούμε το παιδί, δεν το ταπεινώνουμε, δείχνουμε ότι δεν συμφωνούμε με την συμπεριφορά αλλά αποδεχόμαστε το ίδιο σαν άτομο και του αφήνουμε την επιλογή να πάρει την ευθύνη του. Αυτό, μακροπρόθεσμα θα το βοηθήσει περισσότερο.

*Μπορούμε επίσης να προβληματισθούμε σχετικά με το ποια θέματα είναι δικά μας και ποια αφορούν μόνο τα παιδιά. Για παράδειγμα, ο προσωπικός χώρος του παιδιού αφορά εκείνο και όχι εμάς. Εάν θέλει να τον έχει τακτοποιημένο ή σε χάος, καθαρό ή βρώμικο, αυτό αφορά τον έφηβο. Αν πρόκειται για τους κοινόχρηστους χώρους, τότε αφορά όλους. Η σχολική του επίδοση επίσης αφορά τον ίδιο τον έφηβο και όχι εμάς. Μπορούμε να σταθούμε βοηθοί αν μας χρειάζεται, αλλά κατά κύριο λόγο αφορά εκείνον.

*Κάποτε μας βοηθά να ξέρουμε ότι δεν μπορούμε να ελέγξουμε όλα όσα συμβαίνουν. Όσο κι αν κάνουμε τα πάντα «σωστά», ίσως τα πράγματα δεν εξελίσσονται με τον τρόπο που θα θέλαμε. Όταν συμβαίνει αυτό, πολλοί γονείς αντιδρούν με το να σφίγγουν πολύ τα λουριά ή αντίθετα να παραιτούνται τελείως. Υπάρχει όμως και η εναλλακτική λύση να αφήσουμε κάτι να συμβεί και να επανέλθουμε αργότερα για να το διαπραγματευτούμε.

*Τέλος, ας ρίξουμε μια ματιά στη δική μας σχέση με τα όρια. Έχουμε καλή αίσθηση των ορίων μας, τα σεβόμαστε, προστατεύουμε τον εαυτό μας; Πως είμαστε στις άλλες σχέσεις μας με τους κοντινούς μας ανθρώπους; Νιώθουμε ότι συχνά είμαστε άκαμπτοι και πολύ αυστηροί ή αντίθετα ότι είμαστε πολύ μαλακοί και οι άλλοι μπορούν εύκολα να παραβιάσουν τα όριά μας; Όλα αυτά τα θέματα μπορούν να γίνουν αντικείμενα προβληματισμού και για τη δική μας ζωή και με αφορμή τα παιδιά να αλλάξουμε κι εμείς κάποιες από τις συμπεριφορές που βλέπουμε ότι δεν είναι αποτελεσματικές.

Δεν είναι εύκολο να βλέπεις ένα παιδί να μεγαλώνει και να ακολουθεί τη δική του πορεία. Αν και δεν είναι ακόμα αυτόνομο και έτοιμο να προχωρήσει μόνο του στη ζωή, έχει παρ’ όλα αυτά ήδη ξεκινήσει αυτό το δρόμο. Οι γονείς έρχονται πολύ συχνά αντιμέτωποι με συναισθήματα που αφορούν τον αποχωρισμό από τα παιδιά αλλά και με θέματα της δικής τους ζωής αφού οι έφηβοι τους «δοκιμάζουν» σκληρά με την αμφισβήτησή τους. Θέματα που υπήρχαν από το παρελθόν και δεν είχαν λυθεί, τώρα μπορεί να απασχολήσουν και πάλι τους γονείς. Για να περάσουν ομαλά αυτή την περίοδο οι έφηβοι, θα πρέπει να νιώσουν ότι οι γονείς τους αντέχουν την αμφισβήτηση, δεν καταρρέουν, ούτε χάνουν τον έλεγχο αλλά από την άλλη ότι μπορούν να αλλάξουν όταν βλέπουν ότι κάτι δεν λειτουργεί πια.

Ένα επιπλέον θέμα με τα όρια που προκύπτει κατά την εφηβεία είναι ότι εξ’ αιτίας της αντιδραστικής τους συμπεριφοράς και της αμφισβήτησης μπορούν να «παρασύρουν» τους γονείς αλλά και τους εκπαιδευτικούς σε παιχνίδια υπεροχής. Μπορούν δηλ. να μετατρέψουν την όποια διαπραγμάτευση για τα όρια σε αγώνα για το ποιος θα έχει τον έλεγχο. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις, είναι πολύ πιθανόν να μπουν όρια από τους ενήλικες που θα έχουν ως στόχο να «τιμωρήσουν» την αναίδεια ή την αλαζονεία του εφήβου κι αυτό θα πυροδοτήσει μια νέα αντίδραση από την πλευρά του.
Από την άλλη πλευρά, ο φόβος των γονιών είναι πολύ μεγαλύτερος καθώς η εφηβεία συνδέεται με πολλούς κινδύνους (άλλους πραγματικούς και άλλους υπερβολικούς) κι αυτό μπορεί να έχει σαν αποτέλεσμα κάποιες φορές να μπαίνουν όρια «υπερπροστασίας» στα οποία επίσης ο έφηβος δεν θα συνεργαστεί.

Κάποιες φορές, όταν τα παιδιά ή η έφηβοι παραβιάζουν επαναλαμβανόμενα τα όρια, υπάρχει κάποιος ιδιαίτερος λόγος, θέλουν να μας πουν κάτι συγκεκριμένο. Μπορεί να μας ζητούν να βάλουμε με έναν άλλο τρόπο τα όρια, μπορεί να επιζητούν έστω και με αρνητικό τρόπο την προσοχή μας (κι αυτό σημαίνει ότι χρειάζονται κάτι από μας), μπορεί επίσης να μας δηλώνουν μ’ αυτό τον τρόπο ότι έχουν «μεγαλώσει» έχουν αναπτυχθεί, επιθυμούν κάτι διαφορετικό, μια νέα θέση, μια εξερεύνηση νέου εδάφους. Σ’ αυτή την περίπτωση χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση, είτε από τους γονείς, είτε με την βοήθεια ενός ειδικού.

Τέλος, θα ήθελα να προσθέσω ότι μερικές φορές είναι προτιμότερο να αφήνουμε «να περάσουν» κάποια μικρά και ίσως όχι πολύ σημαντικά πράγματα που αφορούν την καθημερινότητα προκειμένου να έχουμε μια καλύτερη σχέση με τα παιδιά μας. Γιατί πέρα από οποιαδήποτε επιτεύγματα ή προσαρμογή στην πραγματικότητα, πιο σημαντική πηγή ικανοποίησης και ενέργειας για όλους μας είναι οι ουσιαστικές σχέσεις με τον εαυτό μας και με τους άλλους και κυρίως με τους κοντινούς μας ανθρώπους.

*ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ 2011 (εφηβική ηλικία)

Στο βιωματικό σεμινάριο για γονείς παιδιών εφηβικής ηλικίας, θα προσπαθήσουμε μέσα από ασκήσεις, παραδείγματα, μοίρασμα εμπειριών, παιγνίδια ρόλων να βρούμε τρόπους ώστε αυτή η περίοδος να γίνει χρήσιμη για όλους. Θα τολμήσουμε να δοκιμάσουμε διαφορετικούς τρόπους επικοινωνίας και διαπραγμάτευσης με τους εφήβους ώστε – ενώ θέτουμε κάποια όρια και κανόνες που είναι απαραίτητα για την οικογένεια – να μην χάσουμε ταυτόχρονα τη σχέση με τα παιδιά μας που είναι και ο σημαντικότερος στόχος.

Ημερομηνίες: 14/3, 21/3, 28/3, 4/4, 11/4 18:30 - 21:30
Συντονίστριες: Αθανασία Τριανταφυλλοπούλου, ψυχολόγος - ψυχοθεραπεύτρια, Δήμητρα Ξενάκη, ψυχοθεραπεύτρια - οικογενειακή σύμβουλος
Κόστος σεμιναρίου (5 συναντήσεις): 100 ευρώ
Πού: Ροβέρτου Γκάλλι 12, Μακρυγιάννη (στάση ΜΕΤΡΟ Ακρόπολη)
Πληροφορίες και αιτήσεις συμμετοχής: 210 9220644, 6972016426, 6944427460
e-mail: dimxenaki@gmail.com


Επικοινωνήστε μαζί μας:

Μύλων 75 104 41 Αθήνα
210 5121893

τηλεφωνήστε μας για οποιαδήποτε ερώτηση ή απορία

news@infokids.gr

για νέα, πληροφορίες, εκδηλώσεις ή Δελτία τύπου

info@infokids.gr

για ερωτήσεις και πληροφορίες σχετικά με το site μας

Το περιεχόμενο της ιστοθέσης είναι μόνο για ενημερωτικό σκοπό και δεν θα πρέπει να αντικαθιστά οποιαδήποτε ιατρική συμβουλή, διάγνωση ή και θεραπεία που χορηγείται από τον γιατρό σας ή από τον εξειδικευμένο επιστήμονα υγείας. Απαγορεύεται η αναπαραγωγή, μεταβίβαση, διανομή ή αποθήκευση μέρους ή του συνόλου του περιεχομένου σε οποιαδήποτε μορφή, χωρίς την προηγούμενη γραπτή συγκατάθεση του νομικού τμηματος του Infokids.