Αρχική Καλοκαιρινός Οδηγός Επιβίωσης Είναι αλήθεια ότι «όποιον βλέπει ο ήλιος δεν τον βλέπει ο γιατρός» ή όχι; Αυτό το άρθρο θα λύσει όλες τις απορίες σας

Είναι αλήθεια ότι «όποιον βλέπει ο ήλιος δεν τον βλέπει ο γιατρός» ή όχι; Αυτό το άρθρο θα λύσει όλες τις απορίες σας

της Κωνσταντίνας Φραγκιά-Τσίβου, MD, Ph.D
Πρόεδρος ΜΕΛΑΜΠΟΥΣ, Οργανισμού Πρόληψης και Αντιμετώπισης Μελανώματος

Ο ήλιος είναι φίλος του ανθρώπου

Οι καλοκαιρινές διακοπές αποτελούν για την ελληνική οικογένεια, χαρούμενο διάλειμμα από την καθημερινότητα και διέξοδο από την πίεση των υποχρεώσεων του υπόλοιπου χρόνου.

  • Η ευχάριστη διάθεση παιδιών και ενηλίκων κατά τη διάρκειά τους έχει αποδειχθεί επιστημονικά ότι σχετίζεται σε μεγάλο βαθμό με τη δράση της αόρατης για το ανθρώπινο μάτι υπεριώδους Α ακτινοβολίας [UVA] που επιφέρει ψυχική ευφορία και τάση συνεχούς έκθεσης στον ήλιο, παρεμβαίνοντας στην παραγωγή ορμονών ή ειδικών ουσιών –σεροτονίνης- και δραστηριοποιώντας θετικά της λειτουργίες του μεταβολισμού του σώματος.
  • Η σύγχρονη επιστήμη, έχει αποδείξει πολλές θετικές επιπτώσεις της ηλιακής ακτινοβολίας στον ανθρώπινο οργανισμό αφού η δράση της ελευθερώνει με τη φωτοσύνθεση από τα φύλλα των δένδρων το οξυγόνο, απαραίτητο για τη ζωή και την καλή ποιότητα του αίματος.
  • Η ζέστη που δημιουργεί, προάγει τη ζωή και την ωρίμανση του ατόμου ενώ συμβάλλει στη δημιουργία από το δέρμα της προβιταμίνης D3 η οποία στη συνέχεια θα μετατραπεί στο συκώτι σε βιταμίνη D και μαζί με το ασβέστιο θα δημιουργήσουν γερά κόκκαλα.
  • Χαρίζει το ορατό φώς που προάγει την καλή όραση αλλά εξασφαλίζει και την ικανότητα του ματιού να αναγνωρίζει τα χρώματα.
  • Επηρεάζει την άμυνα του οργανισμού μέσω του αμυντικού συστήματος του δέρματος και έχει μικροβιοκτόνο ή ιοκτόνο δράση, ενώ συμβάλλει στη βελτίωση δερματικών παθήσεων, όπως η ψωρίαση.
  • Τέλος προσφέρει οικολογική και οικονομική παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος.

Γιατί ηλιοπροστασία;
Τα παραπάνω εδραίωσαν την άποψη ότι ο ήλιος είναι ζωοδότης και στήριξαν μεταπολεμικά, το λαϊκό ρητό «όποιον βλέπει ο ήλιος δεν τον βλέπει ο γιατρός» που οδήγησε τον ελληνικό πληθυσμό στην υπερβολική και συχνά χωρίς λογική αύξηση των δραστηριοτήτων του στον ήλιο.
Τις τελευταίες δεκαετίες όμως, δραματικές οικολογικές μεταβολές στον πλανήτη οδήγησαν στην επίταση της δράσης της υπεριώδους [UV] ακτινοβολίας στο ανθρώπινο σώμα, με επακόλουθο την αύξηση της συχνότητας της βλαπτικής δράσης της.

Η τελευταία μπορεί να εκδηλωθεί άμεσα με τη μορφή της ηλίασης, της θερμικής καταπληξίας ή του ηλιακού εγκαύματος, ενώ μπορεί να εκδηλωθούν μετά από χρόνια και αφορούν στην πρόωρη γήρανση του δέρματος, στον πρόωρο καταρράκτη του οφθαλμού, σε ποικίλες μεταβολές του αμυντικού συστήματος, σε φωτοευαισθησία δέρματος [συχνά σχετιζόμενη με τη χρήση αντισυλληπτικών, φαρμάκων και καλλυντικών] και στο δερματικό καρκίνο, με σοβαρότερη μορφή του το μελάνωμα.
Είναι δεδομένη και δημιουργεί ιδιαίτερους προβληματισμούς τα τελευταία χρόνια η αναμφίβολη αύξηση στη χώρα μας κρουσμάτων δερματικού καρκίνου και μάλιστα μελανώματος σε παιδιά, εφήβους και νεαρούς ενήλικες.
Θα πρέπει να γίνει κατανοητό ότι το δέρμα του ανθρώπου δέχεται την επίδραση των UVA και UVB τύπων υπεριώδους ακτινοβολίας με αθροιστικό τρόπο, αποτελεί δηλαδή ένα είδος κουμπαρά ηλιακής ακτινοβολίας. Έχει υπολογισθεί ότι ένα παιδί της πρώτης τάξης του δημοτικού σχολείου, με το συνεχές παιχνίδι του στην ύπαιθρο, στη σχολική αυλή, στους δρόμους ή στα πάρκα της γειτονιάς του, δέχεται τριπλάσια επίδραση του ήλιου στο δέρμα του σε σύγκριση με τον ενήλικα. Στη συνέχεια σαν έφηβος αλλά και σαν νεαρός ενήλικας αφιερώνει μεγάλο χρόνο σε αθλοπαιδίες (σπορ) σε ανοιχτούς χώρους ή υιοθετεί συνήθειες προβαλλόμενες ως ‘μόδα’ από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και διαφήμισης (πχ το μαυρισμένο δέρμα ως πρότυπο ομορφιάς που εισήγαγε η Coco Chanel το 1920), με αποτέλεσμα την επίταση του φαινομένου της αλόγιστης έκθεσης του δέρματός του στην υπεριώδη ακτινοβολία τού ήλιου ή –χειρότερα- των συσκευών τεχνητού μαυρίσματος [solarium].
Είναι επιστημονικά τεκμηριωμένο σήμερα, ότι το δέρμα του ανθρώπου κατά τα πρώτα 18 χρόνια της ζωής του, έχει συσσωρεύσει μέσα του τη δράση τουλάχιστον του 50% της ποσότητας της υπεριώδους ακτινοβολίας που θα δεχθεί συνολικά σε όλη τη διάρκεια του βίου του. Αν έχει αποφύγει τα ηλιακά εγκαύματα, έχει ελαττώσει κατά 78% την πιθανότητα ανάπτυξης στο μέλλον δερματικού καρκίνου. Αντίθετα, άν έχει ιστορικό ενός σοβαρού ηλιακού εγκαύματος [κοκκινίλα με πόνο και 'πρήξιμο' ή και φυσσαλίδα] μέχρι τα 15 χρόνια της ζωής του, έχει διπλασσιάσει τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του δέρματος και μάλιστα μελανώματος, στη μετέπειτα ζωή του.
Είναι προφανές λοιπόν ότι η έκθεση του ανθρώπου και ιδιαίτερα του παιδιού στον ήλιο συνδυάζεται με καλή υγεία αν τηρηθούν και εφαρμοσθούν σωστά οι κανόνες που καθορίζουν τον τρόπο και το χρόνο έκθεσης του ατόμου στον ήλιο [κανόνες ηλιοπροστασίας]. Σήμερα, υπάρχουν αρκετές λανθασμένες απόψεις και μύθοι σε σχέση με την ηλιοπροστασία, που επιβάλλεται να καταρριφθούν με τη σωστή ενημέρωση, για την καλύτερη προστασία του πληθυσμού και την προφύλαξη ιδιαίτερα του παιδικού δέρματος από μελλοντικούς κινδύνους.

Ποιοι είναι οι κανόνες ηλιοπροστασίας;
Πρόκειται για κανόνες που σχετίζονται με όποιον πρόκειται να εκτεθεί στον ήλιο για περισσότερο από 30 λεπτά της ώρας, όλο το χρόνο, ακόμα και σε μέρες με συννεφιά. Η εφαρμογή τους, προτείνεται σε όλους τους ανθρώπους, ανεξάρτητα φυλής και ανεξάρτητα από το βαθμό ικανότητας του δέρματος τους να ΄μαυρίζει' ή να 'καίγεται' στον ήλιο. Είναι προφανές ότι με ιδιαίτερη σχολαστικότητα θα πρέπει να τηρούνται από παιδιά ή εφήβους και από άτομα με ανοιχτόχρωμο δέρμα [με ή χωρίς φακίδες], γαλανά ή πράσινα μάτια και κόκκινα ή ξανθά μαλλιά [φωτότυποι 1 και 2].

Θα πρέπει όμως να τους γνωρίζουν καλά και να τους εφαρμόζουν συστηματικά και νεαροί έλληνες ενήλικες επιστήμονες, ανεξάρτητα του χρώματος του δέρματός τους [λευκό ή 'σταρένιο'] και του χρώματος των μαλλιών τους [κόκκινο, ξανθό, καστανό ή μαύρο] που σήμερα, εξαιτίας της κρίσης και στα πλαίσια ανεύρεσης εργασίας, μεταναστεύουν σε χώρες με ιδιαίτερα έντονη ηλιοφάνεια που βρίσκονται πιό κοντά στον Ισημερινό από την Ελλάδα [Ντουμπάϊ, Αυστραλία κλπ].
Οι κανόνες ηλιοπροστασίας συνοψίζονται στο μνημονευτικό κανόνα Μ.Α.Γ.Ι.Κ.Ο. Ρολόϊ, όπου Μ=Μπλούζα, Α=Αντηλιακό, Γ=Γυαλιά, Ι=Ίσκιος, Κ=Καπέλο και Ο=Ομπρέλα.
Μ.Α.Γ.Ι.Κ.Ο. Ρολόι όπου I=Ισκιος
Βασικό στοιχείο της ηλιοπροστασίας, αποτελεί η σωστή ώρα έκθεσης στον ήλιο, όταν πρόκειται να παραμείνουμε εκτός σπιτιού ή γραφείου για περισσότερο από 30 λεπτά της ώρας.
Οι επιστήμονες οριοθετούν ως 'ακατάλληλη' ώρα πολύωρης έκθεσης για την Ελλάδα, το χρονικό διάστημα μεταξύ 10.30-17.30 για τους καλοκαιρινούς μήνες και 11.00-17.00 για τους περισσότερους από τους υπόλοιπους μήνες του χρόνου.
Σας προτείνουμε κατά τη διάρκεια των διακοπών την αποφυγή χρήσης ενός ρολογιού και την αντικατάστασή του από το παιγνίδι με τη σκιά του σώματος στο έδαφος [το “Ι” της λέξης Μ.Α.Γ.Ι.Κ.Ο.].

Όταν η σκιά [Ισκιος] είναι κοντή ή εξαφανίζεται τελείως [12.00 μεσημέρι] είναι η ώρα που ο ήλιος 'καίει' πολύ και θα πρέπει να αποφεύγεται το κολύμπι σε θάλασσα και πισίνα, η βόλτα στο βουνό, το ποδήλατο, οι δραστηριότητες παιγνιδιού ή τα σπόρ και το ΄χάζεμα' βιτρίνας καταστημάτων για περισσότερο από 15-20 λεπτά της ώρας . Στη συνέχεια δεν πρέπει να καθόμαστε σε σκιά δένδρου, ομπρέλας ή τέντας βάρκας και βεράντας σπιτιού, σε συνθήκες δηλαδή αντηλιάς, αφού όπως λέει ο λαός “το χειρότερο μαύρισμα γίνεται στην αντηλιά". Θα πρέπει να παραμένουμε στο σπίτι, σε χώρους κλειστούς με τζαμαρία ή προστατευμένους από μεγάλο προστατευτικό σκέπαστρο.
Αντίθετα όταν η σκιά φεύγει μακριά και είναι ψηλότερη από τον άνθρωπο, είναι η κατάλληλη ώρα έκθεσης στον ήλιο και η απόλαυση της υπαίθρου, με τα υπόλοιπα εξαρτήματα ηλιοπροστασίας, την Μπλούζα, το Αντηλιακό, τα Γυαλιά, το Καπέλλο και την Ομπρέλα.

Μ.Α.Γ.Ι.Κ.Ο. Ρολόι όπου Μ=Μπλούζα
Η Μπλούζα και γενικά η κάλυψη όσο το δυνατόν μεγαλύτερης επιφάνειας του σώματος, με ρουχισμό, συνιστώνται ακόμα μετά την έξοδο του κολυμβητή από τη θάλασσα ή το νερό της πισίνας και το σκούπισμα του σώματός του με πετσέτα. Ο ρουχισμός για να έχει αντηλιακή δράση εξασφαλίζοντας όμως δροσιά στο σώμα, πρέπει νάναι στεγνός, χαλαρός και όχι εφαρμοστός στο σώμα.
Ένας από τους μύθους που θα πρέπει να καταρριφθούν είναι ότι τα ανοιχτόχρωμα ρούχα είναι τα κατάλληλα για το καλοκαίρι. Σύμφωνα με σύγχρονες επιστημονικές έρευνες, είναι δροσερότερα και πλέον κατάλληλα για ημέρες ιδιαίτερα αυξημένης θερμοκρασίας του περιβάλλοντος, όπως και περιόδους 'καύσωνα' στις οποίες όμως υπενθυμίζεται ότι θα πρέπει να αποφεύγεται η κυκλοφορία στις πόλεις ή η πολύωρη παραμονή σε παραλίες και γενικότερα στην ύπαιθρο, παιδιών, υπερηλίκων και ατόμων με ειδικά προβλήματα υγείας.
Στην πραγματικότητα, αντηλιακή δράση έναντι της υπεριώδους [UV] ακτινοβολίας έχουν τα σκουρόχρωμα ρούχα, ιδιαίτερα όταν είναι δυνατής πλέξης [χωρίς τρύπες, που δεν επιτρέπουν τη διέλευση του ηλιακού φωτός], στεγνά και χαλαρά [μη εφαρμοστά] στο σώμα. Οι λαοί, με τη σοφία τους που βασίζεται στην παρατήρηση και στην τάση προστασίας τους από τη φύση γνωρίζουν ήδη τα παραπάνω και τα εφαρμόζουν από παλιά. Έτσι, ο βεδουίνος στην έρημο είναι ντυμένος από το κεφάλι μέχρι τα πόδια με μαύρα, χαλαρά και ανεμίζοντα στον άνεμο ρούχα. Μιά επίσκεψη σε λαογραφικά μουσεία της Ελλάδας, θα αποκαλύψει στον επισκέπτη ότι ο γεωργός, ο βοσκός και ο ψαράς, έχουν σκουρόχρωμο ντύσιμο που καλύπτει όλο το σώμα. Οι γυναίκες στα χωράφια έχουν επίσης καλυμένα χέρια, πόδια και κορμό, με λευκή μανδύλα στο λαιμό, το σημείο που πρέπει να δροσίζονται κατά τη δουλειά.

Μεγάλη προστασία επίσης θεωρείται ότι προσφέρουν υφάσματα αποτελούμενα αποκλειστικά από πολυεστέρα, τα αστραφτερά συνθετικά και τα μεταξωτά υφάσματα. Σήμερα, για άτομα με ιδιαίτερη ευαισθησία του δέρματος στον ήλιο αλλά και για όποιον επιθυμεί να ντύνεται με ανοιχτόχρωμα ρούχα η βιομηχανία ενδύματος, έχει κατασκευάσει ειδικό ιματισμό σε διάφορα χρώματα, εμπλουτισμένο επιστημονικά με τρόπο που να προστατεύει το σώμα, μέχρι και 97% από τη UVA και τη UVB ακτινοβολία. Είναι προφανές ότι το κόστος παρόμοιου ιματισμού είναι υψηλότερο εκείνου της καθημερινής ένδυσης και σε κάθε περίπτωση πρέπει να συνοδεύεται από πιστοποιητικό που να εγγυάται στον καταναλωτή, την αντιλιακή αποτελεσματικότητά του καθ΄όλη τη διάρκεια της χρήσης του, ακόμα και μετά το πλύσιμό του ή τη μακροχρόνια χρήση του.

Μ.Α.Γ.Ι.Κ.Ο. Ρολόι όπου Α=Αντηλιακό
Το Αντηλιακό, αποτελεί φαρμακευτική ουσία που κατασκευάσθηκε από επιστήμονες στα πλαίσια προσπάθειας ενίσχυσης της φυσικής προστασίας του δέρματος με τη διαδικασία του 'μαυρίσματος', που εξασφαλίζεται από την παραγωγή μελανίνης, από ειδικά κύτταρα τα μελανοκύτταρα του ΄δερματος. Η μελανίνη υπερπαράγεται όταν ο άνθρωπος εκτεθεί στον ήλιο και δημιουργεί φυσική ομπρέλα προστασίας των υπόλοιπων κυττάρων του δέρματος αλλά και του υπόλοιπου σώματος από τη βλαπτική δράση των υπεριωδών [UVA, UVB] ακτίνων τις οποίες απορροφά σε μεγάλο βαθμό, λειτουργώντας σαν ουδέτερο πυκνό, φίλτρο.

Τρόπος δράσης / χρήσης και τύποι αντηλιακών

Το αντηλιακό συμβάλλει με παθητικό τρόπο στην ηλιοπροστασία, ενισχύοντας με τα ειδικά φίλτρα του τη φυσική προστασία της μελανίνης, χωρίς όμως να την υποκαθιστά σε καμιά περίπτωση ή να υπερέχει αυτής σε αποτελεσματικότητα. Χρησιμοποιείται σε μορφή κρέμας, λοσιόν, γαλακτώματος, ζελέ, ψεκαστικού διαλύματος [spray] και τελευταία έχει συνδυαστεί με καλλυντικά, για λόγους πρακτικούς και μικρότερης οικονομικής επιβάρυνσης του γυναικείου κυρίως καταναλωτικού κοινού.
Διακρίνονται σε αντηλιακά με χημικά φίλτρα τα οποία απορροφούν την υπεριώδη ακτινοβολία και σε αντηλιακά με φυσικά φίλτρα τα οποία αντανακλούν και διαχέουν την υπεριώδη ακτινοβολία, με αποτέλεσμα να είναι περισσότερο αποτελεσματικά σε άτομα με έντονη φωτοευαισθησία, έχοντας όμως το μειονέκτημα να σχηματίζουν ένα αντιαισθητικό παχύ στρώμα στο δέρμα.
Για να είναι δραστικά τα φίλτρα των αντηλιακών απαιτείται ορισμένος χρόνος. Έτσι συνιστάται η χρήση τους 30 λεπτά της ώρας προ της εξόδου από το σπίτι για τη θάλασσα, το βουνό ή το παιγνίδι και τα ψώνια στην πόλη. Επίσης, η δράση τους είναι περιορισμένου χρόνου, γιαυτό είναι απαραίτητη η επανάληψη της χρήσης τους κάθε 2 ώρες, ακόμα και για προϊόντα που διαφημίζονται ως αδιάβροχα. Η επάλειψη θα πρέπει να γίνει σε συντομότερο χρόνο αν κάποιος σκουπιστεί με πετσέτα βγαίνοντας από τη θάλασσα ή ιδρώσει πολύ παίζοντας στον ήλιο.
Τα φίλτρα του αντηλιακού είναι δυνατόν να αλλοιωθούν με την πάροδο του χρόνου και σε δυσμενείς συνθήκες περιβάλλοντος (υγρασία ή υπέρμετρη έκθεση στον ήλιο). Έτσι, συνιστάται η αποφυγή χρήσης αντηλιακών που έχει περάσει η ημερομηνία λήξης τους, που έχουν περισσέψει από την προηγούμενη χρονιά ή που εκτίθενται για μεγάλο χρονικό διάστημα στον ήλιο, σε προθήκες καταστημάτων. Γενικά συστήνεται να αγοράζονται από φαρμακεία.
Κάθε αντηλιακό φέρει έναν αριθμό που σχετίζεται με τον ηλιακό δείκτη προστασίας [SPF] και υποδηλώνει τη φωτοπροστατευτική ικανότητα του προϊόντος. Ο SPF καθορίζει το χρόνο που απαιτείται για να κοκκινίσει, άρα να 'καεί', το δέρμα ενός ανθρώπου με την προστασία του αντηλιακού, σε σύγκριση με τον χρόνο που απαιτείται για να επισυμβεί χωρίς την προστασία του προϊόντος. Έχει αποδειχθεί επιστημονικά ότι η προστασία που προσφέρουν τα διάφορα αντηλιακά με SPF μεγαλύτερο του 30 δεν είναι ιδιαίτερα ουσιώδης για τους περισσότερους ανθρώπους, αφού η απαραίτητη για την αποτελεσματική δράση του αντηλιακού ανά 2ωρο επανάληψη της εφαρμογής του, οφείλει να γίνει σε χρόνο μικρότερο εκείνου που υπόσχονται μεγάλου δείκτη SPF προϊόντα.
Τονίζεται ότι ο SPF έχει υπολογισθεί σε σχέση με τη δράση μόνο της UVB υπεριώδους ακτινοβολίας ενώ δεν υπάρχει ακόμα παρόμοιος δείκτης προστασίας για την UVA υπεριώδη ακτινοβολία που την τελευταία δεκαετία έχει αποδειχθεί ότι είναι επίσης καρκινογόνος. Είναι προφανές από τα παραπάνω ότι η σύγχρονη επιστήμη δεν μπορεί να υποσχεθεί ακόμα τη σωστή προστασία του δέρματος κατά την έκθεσή του ανθρώπου στη UVA ακτινοβολία που αποτελεί 20% περίπου της ηλιακής ακτινοβολίας και 80-85% περίπου της τεχνητής ακτινοβολίας ειδικών συσκευών μαυρίσματος-solarium. Αν συνυπολογισθεί και η επιστημονικά τεκμηριωμένη τάση εθισμού των ατόμων που χρησιμοποιούν συχνά τα solarium [tannorexia ], πάθηση ανάλογη εκείνης της νευρογενούς ανορεξίας, γίνεται εύκολα κατανοητή η απόλυτα αρνητική στάση απένταντι στη χρήση του solarium εκ μέρους της ιατρικής κοινότητας που ασχολείται εξειδικευμένα με το δερματικό καρκίνο και ιδιαίτερα το μελάνωμα.
Το αντηλιακό θα πρέπει να χρησιμοποιείται ανεξάρτητα του τύπου του δέρματος [φωτότυπου] ή της φυλής του ατόμου, ακόμα και σε περιπτώσεις προηγηθείσης χρήσης ουσιών αυτομαυρίσματος [self tanners] που προσφέρουν παροδικό 'σοκολατένιο' χρώμα δέρματος για τις λίγες ημέρες των διακοπών τους, χωρίς ιδιαίτερους κινδύνους.

Πώς επιλέγω το αντηλιακό μου
Το αντηλιακό θα πρέπει να χρησιμοποιείται μετά την ηλικία των 6 μηνών και να επιλέγεται ανάλογα με τις ιδιαιτερότητες του δέρματος του χρήστη [πχ σε μορφή ζελέ και με συχνότερες επαλείψεις σε άτομα με ακμή] και το φωτότυπό του που καθορίζεται από το χρώμα του δέρματος, των μαλλιών και των ματιών αλλά και την ικανότητα να μαυρίζει ή να 'καίγεται ' το δέρμα του στον ήλιο.

Το αντηλιακό μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες
Το αντηλιακό όπως κάθε άλλη φαρμακευτική ουσία, μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες όπως δερματίτιδα εξ επαφής, αλλεργική δηλαδή αντίδραση σε κάποιο συστατικό του, φωτοδερματίτιδα εξ επαφής [φωτοτοξική / φωτοαλλεργική] και αντίδραση διασταυρούμενης ευαισθησίας. Σε περιπτώσεις εκδήλωσης κάποιας των παραπάνω παρενεργειών, ο χρήστης του αντηλιακού θα πρέπει να πλυθεί καλά, αφαιρώντας το από το δέρμα του. Στη συνέχεια, σε συνεργασία με αλλεργιολόγο, θα πρέπει να βρεί ένα καινούργιο αντηλιακό, που ενδείκνυται για το δέρμα του.

Με βάση τα παραπάνω είναι προφανές γιατί συνιστάται η αποφυγή χρήσης αντηλιακών σε μωρά στους πρώτους 6 μήνες της ζωής τους. Στην ηλικία αυτή το αμυντικό σύστημα του ανθρώπου δεν έχει εξελιχθεί και δεν έχει οργανωθεί ακόμα σωστά, οπότε κάθε ξένη ουσία -μεταξύ των οποίων και οι φαρμακευτικές- θα πρέπει να τους χορηγούνται με προσοχή. Επιπρόσθετα, στην ηλικία αυτή, τα μελανοκύτταρα, ειδικά για την παραγωγή της μελανίνης κύτταρα του δέρματος, δεν έχουν ωριμάσει και δεν μπορούν να εκτελέσουν τη δουλειά τους, με αποτέλεσμα το μωρό να στερείται παντελώς της προστατευτικής φυσικής άμυνας του μαυρίσματος κατά την έκθεσή του στον ήλιο. Η χρήση του αντηλιακού είναι προφανές ότι δεν μπορεί να τα προστατεύσει από το ηλιακό έγκαυμα χωρίς την προστασία του φυσικού μαυρίσματος.
Μετά τους 6 πρώτους μήνες ζωής, οπότε τα μελανοκύτταρα έχουν ωριμάσει και είναι ικανά να παράγουν μελανίνη, ενδείκνυται και η χρήση αντηλιακού.
Τα παραπάνω ερμηνεύουν γιατί μωρά που γεννιούνται με ανοιχτόχρωμα μαλλιά και μάτια, στο τέλος του 1ου έτους ζωής τους έχουν σκούρο χρώμα μαλλιών και καστανά ή μαύρα μάτια.

Αντηλιακό και Βιταμίνη D
Η βιταμίνη D, ουσία απαραίτητη για την απορρόφηση του ασβεστίου και του φωσφόρου των τροφίμων από τον οργανισμό και κατά συνέπεια για τη δημιουργία καλής ποιότητας οστών, εξασφαλίζεται εν μέρει από ορισμένα τρόφιμα και κυρίως [80%] από την έκθεση του δέρματος στον ήλιο.
Σύμφωνα με τις διεθνείς βιβλιογραφικές πληροφορίες, η ανάγκη πρόσληψης βιταμίνης D από τον άνθρωπο, κυμαίνεται ανάλογα με την ηλικία από 200-800 διεθνείς μονάδες [IU] την ημέρα και εξασφαλίζεται με την καθημερινή, κατά προτίμηση πρωϊνή, 30λεπτη έκθεση στον ήλιο μικρής περιοχής του δέρματός του [προσώπου και χεριών] από τον Απρίλιο μέχρι και τον Οκτώβριο.
Είναι προφανές λοιπόν το λανθασμένο της άποψης ότι η χρήση αντηλιακού επηρεάζει την παραγωγή της βιταμίνης D και ότι ευθύνεται για την ανεπάρκεια της συγκεκριμένης ουσίας σε χρήστες αντηλιακών και για τα κατάγματα οστών σε άτομα της τρίτης ηλικίας.
Η ανεπάρκεια της βιταμίνης D στα ηλικιωμένα άτομα είναι δεδομένη αλλά σχετίζεται με την τάση τους να αποφεύγουν τον ήλιο και την κατανάλωση τροφών πλούσιων στη συγκεκριμένη ουσία.

Μ.Α.Γ.Ι.Κ.Ο. Ρολόι όπου Γ=Γυαλιά
Τα γυαλιά ηλίου πρέπει να χρησιμοποιούνται μετά το 1ο έτος ζωής του ανθρώπου και για να έχουν καλή προστατευτική αντηλιακή δράση, πρέπει να συνοδεύονται από πιστοποιητικό το οποίο να εγγυάται ότι απορροφούν 99-100% της υπεριώδους ακτινοβολίας. Η ανθεκτικότητα και η πολωτική ικανότητα των φακών τους, είναι επιπρόσθετες απαραίτητες προϋποθέσεις προστασίας των ματιών από ατυχήματα αλλά και από την αντανάκλαση του φωτός από λείες επιφάνειες όπως είναι το νερό της θάλασσας,της πισίνας, των ποταμών και των λιμνών, η άσφαλτος και τα τζάμια των κτιρίων.
Η χρήση τους είναι επιβεβλημένη σε άτομα που χρησιμοποιούν φακούς επαφής, αφού οι τελευταίοι μπορούν να μεταδώσουν έως 50% περισσότερη ακτινοβολία στο μάτι.
Οι μύωπες βλέπουν καλύτερα με καφέ χρώματος γυαλιά ηλίου ενώ οι υπερμέτρωπες με πράσινου ή πράσινου- γκρι χρώματος. Τα πολύ σκούρα γυαλιά μπορεί να προκαλέσουν αντίθετο αποτέλεσμα από το επιζητούμενο με την αγορά τους, αφού το σκούρο χρώμα τους επιφέρει διαστολή της κόρης του ματιού και κατά συνέπεια επιτρέπει την αυξημένη διείσδυση της υπεριώδους ακτινοβολίας μέσα στο μάτι.

Για τα παιδιά και τους αθλητές συστήνεται η χρήση γυαλιών ηλίου με πτερύγια στα πλαϊνά τμήματα, που προφυλάσσουν ακόμα καλύτερα τα μάτια τους από την υπεριώδη ακτινοβολία. Ιδιαίτερα για τα παιδιά πρέπει να είναι ειδικής κατασκευής έτσι ώστε σε τυχόν ατύχημα να εξασφαλίζεται το ράϊσμα χωρίς θρυμματισμό των φακών τους.

Μ.Α.Γ.Ι.Κ.Ο. Ρολόι όπου Κ=καπέλλο
Το καπέλλο αποτελεί ουσιαστικό εξάρτημα της ηλιοπροστασίας και πρέπει να εξασφαλίζει την προστασία της κεφαλής, του αυχένα και των ματιών από την υπεριώδη ακτινοβολία.
Προτείνεται ιδιαίτερα για τα παιδιά η χρήση πλατύγυρων καπέλλων με φαρδύ γείσο και δυνατή πλέξη, χωρίς τρύπες, που θυμίζουν το καπέλλο του ψαρά. Από την Αυστραλία έχουν διοχετευθεί στην αγορά και καπέλλα τύπου λεγεωναρίων που προστατεύουν καλύτερα τον αυχένα του παιδιού.
Μ.Α.Γ.Ι.Κ.Ο. Ρολόι όπου Ο=Ομπρέλα
Η ομπρέλα, ιδιαίτερα όταν είναι μεγάλης διαμέτρου, αποτελεί ουσιαστικό εξάρτημα της ηλιοπροστασίας, τις κατάλληλες ώρες έκθεσης του ανθρώπου στον ήλιο, όταν η σκιά μας είναι μακριά. Η σκιά της όμως δεν προστατεύει το δέρμα από το ηλιακό έγκαυμα, τις ακατάλληλες ώρες όταν η σκιά μας είναι κοντή ή εξαφανισμένη.

Τα μυστικά της ηλιοπροστασίας που δεν γνωρίζουν οι περισσότεροι
1. Το δέρμα μας 'καίγεται΄την ώρα που κολυμπάμε στη θάλασσα, αφού η υπεριώδης ακτινοβολία επιδρά πάνω του μέχρι βάθους 1 μέτρου περίπου, από την επιφάνειά της. Συνιστάται η χρήση ειδικής στολής από άτομα που ασχολούνται με ψαροντούφεκο ή με θαλασσινά σπόρ [ιστιοπλοϊα, ιστιοσανίδα κλπ].
2. Σε σύγκριση με τη θάλασσα, το δέρμα του ανθρώπου 'καίγεται΄ περισσότερο στην πισίνα εξαιτίας της αντανάκλασης της υπεριώδους ακτινοβολίας στα τοιχώματά της.
3. Το ηλιακό έγκαυμα είναι ευκολότερο στο βουνό σε σύγκριση με τη θάλασσα αφού η ένταση της δράσης της υπεριώδους ακτινοβολίας αυξάνεται κατά 5% περίπου, ανά 300 μέτρα υψομέτρου. Έτσι, άν ο προορισμός των διακοπών κάποιου είναι σε βουνό, οι κανόνες ηλιοπροστασίας θα πρέπει να τηρούνται με ιδιαίτερη προσοχή.
4. Σε χιονισμένο τοπίο το δέρμα 'καίγεται' σε λίγα μόνο λεπτά, αφού το χιόνι αντανακλά σαν καθρέπτης περισσότερο του 80-90% της υπεριώδους ακτινοβολίας.
5. Κατά το περπάτημα στους δρόμους των πόλεων, το δέρμα μας απειλείται περισσότερο συγκριτικά με το χωριό, αφού το τσιμέντο, τα τζάμια και η άσφαλτος αντανακλούν μεγάλο ποσοστό της υπεριώδους ακτινοβολίας.
6. Η σκιά μιάς ομπρέλας στην παραλία, δεν μας προστατεύει από το ηλιακό έγκαυμα τις μεσημεριανές ώρες.

Κανόνες έκθεσης των παιδιών στον ήλιο

  • Η εγκυμονούσα μητέρα στο πρώτο τρίμηνο της κύησης θα πρέπει να εκτίθεται προσεκτικά στον ήλιο, προστατεύοντας τον εαυτό της και έμμεσα το έμβρυο. Συστήνεται το κολύμπι σε ελεγμένα καθαρή θάλασσα, τις πρωϊνές ή τις προχωρημένες απογευματινές ώρες της ημέρας. Στην υπόλοιπη διάρκεια της εγκυμοσύνης θα εκτίθεται όπως και ο υπόλοιπος πληθυσμός, εφαρμόζοντας τους κανόνες ηλιοπροστασίας σύμφωνα με το Μ.Α.Γ.Ι.Κ.Ο. Ρολόϊ .
  • Το μωρό τους πρώτους 6 μήνες της ζωής του μπορεί να μπεί σε καθαρά νερά θάλασσας για λίγα λεπτά της ώρας τις πρωϊνές ή τις προχωρημένες απογευματινές ώρες της ημέρας. Στη συνέχεια, δεν επιτρέπεται να εκτίθεται γυμνό στον ήλιο, αλλά να κυκλοφορεί στο καρότσι του με χαλαρά ρούχα που θα καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του σώματος, με πλατύγυρο καπέλο και υπό τη σκιά ομπρέλας. Δεν χρησιμοποιούμε αντηλιακό ή γυαλιά σε αυτή την ηλικία. Βασική θα πρέπει να είναι η μέριμνα για συνεχή ενυδάτωση του με νερό. Απαγορεύεται η έκθεσή του σε ημέρες αυξημένης θερμοκρασίας του περιβάλλοντος ή καύσωνα.
  • Παιδιά μεγαλύτερης ηλικίας των 6 μηνών και έφηβοι συνιστάται να εκτίθενται στον ήλιο με τους κανόνες ηλιοπροστασίας σύμφωνα με το Μ.Α.Γ.Ι.Κ.Ο. Ρολόϊ. Τα γυαλιά συνιστώνται μετά τον 1ο χρόνο ζωής τους. Ιδιαίτερη μέριμνα θα πρέπει να λαμβάνεται για την τακτική ενυδάτωσή του με νερό και η αποφυγή έκθεσής του σε ανοιχτούς χώρους σε ημέρες αυξημένης θερμοκρασίας του περιβάλλοντος ή καύσωνα.

Η αξία της αυτοεξέτασης στην έγκαιρη αναγνώριση του δερματικού καρκίνου

Οι γονείς θα πρέπει να αντιληφθούν ότι είναι υπεύθυνοι για την προφύλαξη του δέρματος των παιδιών τους και την προστασία τους από μελλοντικά προβλήματα υγείας μεταξύ των οποίων και την ανάπτυξη μελανώματος ή άλλης μορφής δερματικού καρκίνου. Σε κάθε περίπτωση, οι ίδιοι θα πρέπει να δίνουν το σωστό παράδειγμα στα παιδιά τους και να προστατεύουν και το δικό τους δέρμα αφού πλέον είναι ιδιαίτερα πολύτιμοι για τα παιδιά που έφεραν στον κόσμο.
Στα πλαίσια πάντως της πρόληψης του καρκίνου του δέρματος, ιδιαίτερη σημασία έχει και η αυτοεξέταση του δέρματος όλου του σώματος, μιά φορά το μήνα [προτείνεται η πρώτη Κυριακή κάθε μήνα] από τον καθένα μας, ακόμα και τα παιδιά.

Η αυτοεξέταση γίνεται μπροστά σε μεγάλο ολόσωμο καθρέπτη, με γυμνό σώμα και υπό συνθήκες καλού φωτισμού και με τη χρήση ενός μικρότερου καθρέπτη χειρός.
Ο μεγάλος καθρέπτης χρησιμοποιείται για να ελέγξουμε το εμπρός και τα πλαϊνά τμήματα του σώματος [με τα χέρια σε ανάταση] και το πίσω μέρος του αντιβραχίου [μετά κάμψη των αγκώνων με τα αντιβράχια όρθια]. Το πίσω μέρος του κορμού ελέγχεται με το μικρό καθρέπτη που χρησιμοποιείται για να δούμε το είδωλό μας με την πλάτη γυρισμένη στο μεγάλο καθρέπτη. Τα πέλματα, το πίσω μέρος της κνήμης και του μηρού αλλά και η γεννητική περιοχή ελέγχονται επίσης με το μικρό καθρέπτη.
Στην εξέταση δεν πρέπει να ξεχνά κανείς και τον έλεγχο των ονύχων [μετά την αφαίρεση τυχόν βαφής τους] ή των περιοχών μεταξύ των δακτύλων.
Το δέρμα κάτω από τις τρίχες της κεφαλής μπορεί να ελεγχθεί από ένα άλλο άτομο με τη χρήση σεσουάρ που θα στεγνώνει τις βρεγμένες τρίχες, επητρέποντας τον εύκολο έλεγχο του ενδιάμεσου των τριχών δέρματος.
Η αυτοεξέταση αυτή δεν θα πρέπει να γίνεται συχνότερα ή αργότερα του μηνός αφού στην περίπτωση συχνότερης εξέτασης, τυχόν μεταβολές δερματικών βλαβών δεν θα γίνονται αντιληπτές από τον εγκέφαλο του εξεταζομένου, ενώ στη δεύτερη περίπτωση εγκυμονείται ο κίνδυνος να ξεχάσει κανείς να εξετασθεί για πολλούς μήνες και έτσι, να χάσει την ευκαιρία έγκαιρης αναγνώρισης μεταβολών στο δέρμα που σχετίζονται με τον καρκίνο του.
Οι συγκεκριμένες μεταβολές μπορεί να αφορούν σε προϋπάρχουσες αλλοιώσεις στο σώμα, όπως είναι οι σπίλοι [κοινώς λεγόμενοι 'ελιές'] και τα ογκίδια. Μπορεί όμως να αφορούν -συχνότερα- σε νέες αλλοιώσεις που δεν προϋπήρχαν στο δέρμα.

Οι μεταβολές έχουν κωδικοποιηθεί για μνημονευτικούς σκοπούς σε δύο κανόνες: τον κανόνα Χ.Α.Μ.Ο.Σ. από τα αρχικά των λέξεων Χρώμα, Ασυμμετρία, Μέγεθος, Όρια και Σχήμα, που παριστούν τις διαχρονικές μεταβολές που μπορεί να παρουσιάσει ένας σπίλος ['ελιά'] και που είναι ύποπτες για ατυπία ή αρχόμενη μετάπτωση σε μελάνωμα, όταν συνδυάζονται με τον κανόνα του '3'.
Έτσι, σπίλος με έντονη φαγούρα που δεν υποχωρεί σε 3 ημέρες παρά την τοπική εφαρμογή επί τριήμερο πρωί, μεσημέρι και βράδυ [3Χ3] αντισηπτικής ή αντιβιωτικής φαρμακευτικής ουσίας, εξέλκωση [πληγή] δέρματος που επιμένει πέραν των 3 εβδομάδων, απότομη αύξηση του μεγέθους γνωστής προϋπάρχουσας κύστης ή ογκιδίου σε χρονικό διάστημα 3 μηνών και μεταβολή μέσα σε 3 μήνες 3 σημείων του Χ.Α.Μ.Ο.Σ. ενός σπίλου, επιβάλλεται να ελεγχθούν από ειδικό ιατρό.
Σε καθεμιά των παραπάνω περιπτώσεων η έγκαιρη διάγνωση του δερματικού καρκίνου, ακόμα και του μελανώματος, σε συνδυασμό με την έγκαιρη και σωστή θεραπευτική αντιμετώπιση της ύποπτης βλάβης, εξασφαλίζει απόλυτα την επιβίωση του ατόμου.
Η αφαίρεση παρόμοιας βλάβης θα πρέπει να γίνεται μόνο χειρουργικά ώστε να εξασφαλίζεται η λεπτομερής ιστολογική εκτίμηση των χαρακτηριστικών της. Η χρήση άλλων τεχνικών όπως η κρυοπηξία και το laser, πολύ αποτελεσματικών για άλλες δερματικές αλλοιώσεις όπως τα αιμαγγειώματα, οι σμηγματορροϊκές κερατώσεις, οι ακροχορδώνες κλπ, απαγορεύεται σε περιπτώσεις αλλοιώσεων ύποπτων για κακοήθεια, ως μη επιτρέπουσες την ιστολογική εκτίμηση των ίδιων των βλαβών αλλά και τυχόν υπολειμματικής βλάβης.

Κωνσταντίνα Φραγκιά-Τσίβου, MD, Ph.D
Παθολογοανατόμος, Eπιστημονική Δευθύντρια ΗistoBio Diagnosis [HBD] Εργαστηρίου
Πρόεδρος ΜΕΛΑΜΠΟΥΣ, Οργανισμού Πρόληψης και Αντιμετώπισης Μελανώματος


Επικοινωνήστε μαζί μας:
Μύλων 75 104 41 Αθήνα
210 5121893

τηλεφωνήστε μας για οποιαδήποτε ερώτηση ή απορία

news@infokids.gr

για νέα, πληροφορίες, εκδηλώσεις ή Δελτία τύπου

info@infokids.gr

για ερωτήσεις και πληροφορίες σχετικά με το site μας

Το περιεχόμενο της ιστοθέσης είναι μόνο για ενημερωτικό σκοπό και δεν θα πρέπει να αντικαθιστά οποιαδήποτε ιατρική συμβουλή, διάγνωση ή και θεραπεία που χορηγείται από τον γιατρό σας ή από τον εξειδικευμένο επιστήμονα υγείας. Απαγορεύεται η αναπαραγωγή, μεταβίβαση, διανομή ή αποθήκευση μέρους ή του συνόλου του περιεχομένου σε οποιαδήποτε μορφή, χωρίς την προηγούμενη γραπτή συγκατάθεση του νομικού τμηματος του Infokids.