Αρχική InfoMommy Πολιτισμός - Σεμινάρια Θεάματα «Λόγω της κρίσεως σας χαρίζω το παιδί μου. Σώστε το εσείς» - Το παράδειγμα του Δημοτικού Βρεφοκομείου Θεσσαλονίκης «Άγιος Στυλιανός»

«Λόγω της κρίσεως σας χαρίζω το παιδί μου. Σώστε το εσείς» - Το παράδειγμα του Δημοτικού Βρεφοκομείου Θεσσαλονίκης «Άγιος Στυλιανός»

600 (1)«Λόγω της κρίσεως σας χαρίζω το παιδί μου. Σώστε το εσείς» έγραψε μια μητέρα σε ένα κομματάκι χαρτί που καρφίτσωσε στην πάνα του μωρού της, πριν το αφήσει στην τύχη του. Και η τύχη το οδήγησε στις αρχές του 1935 στο Δημοτικό Βρεφοκομείο «Άγιος Στυλιανός» στη Θεσσαλονίκη, όπου πέθανε μετά από μερικές εβδομάδες. Είναι μια από τις συνταρακτικές ιστορίες ζωής, που ανέσυρε η ανθρωπολόγος Αίγλη Μπρούσκου, στην επιτόπια έρευνά της στο Δημοτικό Βρεφοκομείο Θεσσαλονίκης «”Αγιος Στυλιανός» και στα αρχεία του.

Η επεξεργασμένη μορφή της διδακτορικής της διατριβής (στο Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο το 2007), κυκλοφόρησε αυτές τις ημέρες σε βιβλίο, με τίτλο «Λόγω της κρίσεως σας χαρίζω το παιδί μου», από τις εκδόσεις ΕνΤΟΜΩ/ΣΥΜΕΠΕ του Επιστημονικού Συλλόγου Μέριμνας Παιδιού και Εφήβου στη Θεσσαλονίκη.

Το χρονικό του βιβλίου

Βασισμένο στην επιτόπια έρευνα στο Δημοτικό Βρεφοκομείο Θεσσαλονίκης «Άγιος Στυλιανός» και στα αρχεία του, το βιβλίο αυτό αφηγείται μέσα από ιστορίες ζωής, στατιστικά δεδομένα και ντοκουμέντα, τους τρόπους με τους οποίους τα παιδιά άλλαζαν χέρια στην ελληνική κοινωνία του 20ού αιώνα. Από τη διακίνηση των παιδιών στην παραδοσιακή κοινωνία, ως την ιδρυματική περίθαλψη του ελληνικού κράτους. Από τις αντιλήψεις για τη συγγένεια, ως τη βία που αντιμετώπιζαν οι άγαμες μητέρες και τα παιδιά τους. Από την εξέλιξη της νομοθεσίας για την υιοθεσία, ως τα σκάνδαλα για τις παράνομες υιοθεσίες που συγκλόνισαν την Ελλάδα τις δεκαετίες του ’60 και του ’90. Και από τα εγκαταλειμμένα βρέφη και τα χαμένα παιδιά του παρελθόντος, ως τη φωνή των ανθρώπων που αναζητούν τις ρίζες τους σήμερα. Η ιστορία του «Αγίου Στυλιανού» και των 10.000 βρεφών και νηπίων που πέρασαν από αυτό το ίδρυμα είναι ένα κρυφό κομμάτι της ιστορίας της πόλης της Θεσσαλονίκης και των ανθρώπων της. Το βιβλίο αυτό θα ήθελε να συμβάλει στην κατανόηση αυτής της ιστορίας, σήμερα που παρακολουθούμε ανήμποροι την προνοιακή πολιτική για τα παιδιά να αφήνεται «λόγω της κρίσεως» στην τύχη της, χωρίς συνοδευτικό σημείωμα.

Καθηγήτρια Ανθρωπολογίας στο Αμερικανικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης, η Αίγλη Μπρούσκου ξεκίνησε το 1992, για λογαριασμό του Ιδρύματος Ερευνών για το Παιδί «Σπύρος Δοξιάδης», μια έρευνα για τον αποχωρισμό των βρεφών και των μικρών παιδιών από τους γεννήτορές τους. Επέλεξε ως παράδειγμα το Δημοτικό Βρεφοκομείο Θεσσαλονίκης «”Αγιος Στυλιανός».

Μέσα από αφηγήσεις ιστοριών ζωής, στατιστικά δεδομένα και ντοκουμέντα, το βιβλίο της διατρέχει σε επτά κεφάλαια, τη διακίνηση των παιδιών στην ελληνική παραδοσιακή κοινωνία, την ιδρυματική πολιτική του ελληνικού κράτους και την καθαυτή παρουσίαση της ιστορίας και της λειτουργίας του βρεφοκομείου. Από τις αντιλήψεις για τη συγγένεια, ως τη βία που αντιμετώπιζαν οι άγαμες μητέρες και τα παιδιά τους. Από την εξέλιξη της νομοθεσίας για την υιοθεσία, ως τα σκάνδαλα για τις παράνομες υιοθεσίες στην Ελλάδα, τις δεκαετίες του ’60 και του ’90. Και από τα εγκαταλειμμένα βρέφη και τα χαμένα παιδιά του παρελθόντος, ως τη φωνή των ανθρώπων που αναζητούν τις ρίζες τους σήμερα.

23-90921vivlio

Η Αίγλη Μπρούσκου φωτίζει το θέμα και συμπυκνώνει όσα ανακάλυψε στο αρχείο του βρεφοκομείου:«Γεννήσεις εκτός γάμου, αρρώστια και φτώχεια. Θάνατος και ατεκνία. Προσφυγιά, πόλεμοι παγκόσμιοι και εμφύλιοι, σεισμοί, πυρκαγιές, πλημμύρες, επιδημίες. Νόμιμες και παράνομες υιοθεσίες. Ένα αρχείο στο οποίο γράφουν την ιστορία του ελληνικού 20ου αιώνα παιδιά που τις περισσότερες φορές δεν πρόλαβαν να καταγραφούν από αυτήν».

Ερ: Γιατί επιλέξατε το Δημοτικό Βρεφοκομείο «”Αγιος Στυλιανός» για την έρευνά σας;

Απ: «Ασχολούμαι με την ανθρωπολογία της γέννησης και της παιδικής ηλικίας, στα πλαίσια της μελέτης της συγγένειας. Με ενδιέφερε να μελετήσω τον τρόπο που μπορεί κάποιος να δει τον αποχωρισμό των βρεφών και των μικρών παιδιών από τους γεννήτορες τους στην Ελλάδα. Αυτό το φαινόμενο είναι πολύ δύσκολο να το μελετήσεις, γιατί είναι σχεδόν αόρατο στην κοινωνία. Στα ιδρύματα, όμως, αυτός ο αποχωρισμός είναι ορατός και περιγράψιμος. Ένα βρεφοκομείο είναι λοιπόν ο ιδανικός τόπος να μελετήσει κανείς, τόσο τους τρόπους αποχωρισμού, όσο και τους τρόπους ενσωμάτωσης των βρεφών στην κοινωνία, με τη μορφή της υιοθεσίας ή της απόδοσης στους γεννήτορες. Επέλεξα το βρεφοκομείο της πόλης όπου ζω, της Θεσσαλονίκης, όπου που επέτρεψαν το 1992 να κάνω αυτή την έρευνα, αφής στιγμής γινόταν κάτω από την αιγίδα του Ιδρύματος Ερευνών για το Παιδί «Σπύρος Δοξιάδης».

Ερ: Από πότε χρονολογούνται τα βρεφοκομεία στην Ελλάδα;

Απ: «Στον ελλαδικό χώρο, ιδρύθηκαν καταρχάς βρεφοκομεία στις περιοχές κάτω από ιταλική κυριαρχία (στη Χίο από τον 16ο αιώνα, στα Επτάνησα από τον 17ο αιώνα). Το πρώτο βρεφοκομείο στην Ελλάδα, ήταν το Δημοτικό Βρεφοκομείο Αθηνών (1859) και μετά της Πάτρας, της Ερμούπολης, του Ναυπλίου. Υπάρχουν εξαιρετικές ιστορικές μελέτες για αυτά. Τα περισσότερα γενικά νοσοκομεία των πόλεων είχαν τμήμα εκθέτων βρεφών. Συνέλεγαν τα έκθετα κυρίως βρέφη και τα τοποθετούσαν σε εξωτερικές τροφούς, προκειμένου να τα κρατήσουν στη ζωή. Στη συνέχεια, όσα επιζούσαν τα έδιναν για υιοθεσία, ή τα τοποθετούσαν σε οικογένειες ως ψυχοπαίδια. Στη Θεσσαλονίκη ανεξάρτητο βρεφοκομείο ιδρύθηκε το 1912, ο «”Αγιος Στυλιανός».

Ερ: Το φαινόμενο της εγκατάλειψης βρεφών πότε είχε τις μεγαλύτερες εξάρσεις;

Απ: «Οι αυξομειώσεις στις εισαγωγές των βρεφών ακολουθούν και μαρτυρούν τις περιπέτειες και τις αγωνίες του γενικότερου πληθυσμού. Πόλεμοι, προσφυγιά, φυλακές και εξορίες, λιμοί και καταποντισμοί. Στα βρεφοκομεία καταλήγουν έκθετα ή εξώγαμα βρέφη που μαρτυρούν τη στάση της κοινωνίας απέναντι στις άγαμες μητέρες και στα παιδιά τους. Επίσης, νόμιμα παιδιά που οι γονείς τους για διάφορους λόγους δεν μπορούν να κρατήσουν (αρρώστια, θάνατος, φτώχια). Οι δεκαετίες του ’20, του ’30 και του ’40 είναι οι πιο επιβαρυμένες».

Eρ: Και η θνησιμότητα των βρεφών πότε αρχίζει και μειώνεται;

Απ: «Μέσα στον εμφύλιο άρχισε να φτάνει αμερικανική βοήθεια, με αντιβιοτικά, γάλα σε σκόνη κ.ά. Αυτό, είχε ως συνέπεια την κατακόρυφη πτώση της θνησιμότητας στα βρεφοκομεία. Μέχρι τότε, η θνησιμότητα στα βρεφοκομεία άγγιζε το 65%-70%. Τότε λοιπόν αρχίζει να πέφτει στο 15%, στο 10%. Που σημαίνει ότι τα παιδιά επιζούσαν και παρέμεναν στο βρεφοκομείο. Επίσης, εκείνη την περίοδο (το 1946) αρχίζει να ισχύει στην Ελλάδα ο Αστικός Κώδικας, που συμπεριλαμβάνει τις διατάξεις του Οικογενειακού Δικαίου για την υιοθεσία. Από αυτές τίθεται το όριο ηλικίας των 50 χρόνων για τους υιοθετούντες γονείς, άλλος ένας ανασταλτικός παράγοντας για τις διαδικασίες των υιοθεσιών. Το βρεφοκομείο ασφυκτιά».

Ερ: Είναι η περίοδος που συμπίπτει με την παράνομη διακίνηση των βρεφών;

Απ: «Ακριβώς. Τότε φαίνεται να αρχίζει η παράνομη διακίνηση των βρεφών σε όλα τα βρεφοκομεία της χώρας. Πιστεύω ότι το φαινόμενο αυτό συνδέεται με το πρόβλημα του υπερπληθυσμού των τροφίμων στα ιδρύματα. Η παρανομία αγκιστρώνεται πάνω σε ένα υπαρκτό πρόβλημα. Έδιναν παιδιά γνωστών γονέων για υιοθεσία χωρίς την άδεια των γεννητόρων τους. Τα δήλωναν πεθαμένα και τα εισήγαγαν στη συνέχεια στα βρεφοκομεία ως έκθετα, που μπορούσαν να δοθούν για υιοθεσία μόνο με την άδεια του ιδρύματος. Δυστυχώς, φαίνεται ότι το εμπόριο αυτό των παιδιών άνοιξε την όρεξη μερικών σε τέτοιο σημείο, ώστε να αρχίσουν να κλέβουν παιδιά από τα μαιευτήρια, δηλώνοντας στους γονείς ότι πέθαναν στη γέννα. Απερίγραπτες καταστάσεις».

Ερ: Στο βιβλίο σας, αναφέρεστε σε αυτό το σκάνδαλο που αποκαλύφθηκε στις αρχές του 60, και κατέληξε στην καταδίκη του τότε διευθυντή του Αγ. Στυλιανού.

Απ: «Ναι, όσο μπόρεσα συζήτησα και αυτήν την πτυχή της ιστορίας του βρεφοκομείου. Είναι ένα σκάνδαλο που συντάραξε τότε την Θεσσαλονίκη, γιατί ενέπλεκε, εκτός από το βρεφοκομείο, και άλλα γνωστά πρόσωπα της κοινωνίας, γιατρούς, δικηγόρους, ενδιάμεσους. Τελικά το 1964 καταδικάστηκε σε φυλάκιση μόνο ο διευθυντής και η προϊσταμένη του ιδρύματος. Όταν τελείωνα την έρευνά μου, το 1995, ξέσπασε ένα μεγάλο τηλεοπτικό σκάνδαλο. “Αρχισαν να εμφανίζονται άνθρωποι που είχαν υιοθετηθεί τη δεκαετία του 40 και 50, ως τρόφιμοι του Βρεφοκομείου και πενηντάρηδες πια, θεωρούσαν ότι μπορεί να τους αφορά αυτό το σκάνδαλο του παρελθόντος. Πράγμα που ήταν αλήθεια για πολλούς από αυτούς. Θα πρέπει να τονίσουμε ωστόσο ότι η παρανομία δεν αφορά όλες τις υιοθεσίες της εποχής. Θα ήταν μεγάλο λάθος να το πιστέψουμε αυτό. Δημιουργήθηκε λοιπόν έκτοτε ένα σημαντικό κίνημα «αναζήτησης ριζών» στην Ελλάδα, παρόμοιο με κινήματα που υπάρχουν σε πολλές χώρες. Γιατί, τέτοια φαινόμενα παράνομης διακίνησης υπήρχαν και υπάρχουν παντού».

Ερ: Ένα άλλο μεγάλο ζήτημα που φωτίζετε στην έρευνά σας, είναι οι Εβραίες τροφοί στο Δημοτικό Βρεφοκομείο της Θεσσαλονίκης.

Απ: «Είναι ένα από τα πρώτα εντυπωσιακά ευρήματα αυτής της έρευνας. Σε μια πόλη όπως η Θεσσαλονίκη των αρχών του 20 αιώνα, ένα βρεφοκομείο ιδρυμένο από την ελληνική, χριστιανική κοινότητα, εξαρτά τη λειτουργία του, κυρίως σε Εβραίες τροφούς, στις οποίες εμπιστεύεται τους τροφίμους του. Ίσως ένα φαινόμενο μοναδικό στην παγκόσμια ιστορία των βρεφοκομείων, αλλά και ένα σημαντικό κομμάτι της ιστορίας της πολυεθνικής Θεσσαλονίκης. Συναντάμε τα ονόματα των Εβραίων τροφών, έως το 1938, οπότε το βρεφοκομείο έγινε δημοτικό, και άλλαξε το σύστημα συντήρησης των βρεφών, που παρέμεναν πια μέσα στο ίδρυμα. Ωστόσο, συνέχισαν να εργάζονται εκεί Εβραίες πλύστρες, καθαρίστριες, σιδερώτριες, που όπως φαίνεται από τις καταστάσεις του προσωπικού, σβήνονται δια παντός και χωρίς εξηγήσεις στις 15 /3 /1943, ημερομηνία που φεύγει το πρώτο τρένο για την Πολωνία».

Ερ: Τα χρόνια εκείνα, υπήρξαν Εβραίες μητέρες που άφησαν τα βρέφη τους στο βρεφοκομείο;

Απ: «Είναι μια καλή ερώτηση. Καταρχήν, σε μια πολυεθνική πόλη σε ποιον ανήκουν τα έκθετα παιδιά; Ποιος τα αφήνει σε ποιον; Όλες οι κοινότητες, χριστιανική, εβραϊκή, μουσουλμανική, έχουν πιθανώς έκθετα παιδιά. Το μόνο βρεφοκομείο είναι το χριστιανικό. Το τι συνέβη όμως κατά την γερμανική κατοχή είναι άλλο ζήτημα. Γιατί τότε, ο εβραϊκός πληθυσμός προσπάθησε να αντιδράσει στον κατατρεγμό και τον αφανισμό του με διάφορους τρόπους, που μέχρι τώρα δεν έχουν μελετηθεί. Ξέρουμε ότι το βρεφοκομείο άφησαν μωρά προκειμένου να τα σώσουν, και ότι μερικές φορές μετάνιωσαν και γύρισαν και τα πήραν πίσω. Από αυτά που παρέμειναν, δύο ζητήθηκαν από επιζώντες συγγενείς μετά τον πόλεμο. Είναι επίσης δεδομένο είναι ότι οι υιοθεσίες από το βρεφοκομείο κατά τον 1942-3 ανέβηκαν κατακόρυφα, παρόλη την δύσκολη για όλον τον πληθυσμό κατάσταση. Ίσως αυτό να συνδέεται με ένα άλλο φαινόμενο που έκανε γνωστό πρόσφατα ο ιστορικός Λεόν Σαλτιέλ. Ο Δικηγορικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης, προφανώς κατόπιν αιτήματος Εβραίων συμπολιτών, οργάνωσε το 1942 στα γρήγορα, υιοθεσίες περίπου 600 εβραιόπουλων από χριστιανούς Θεσσαλονικείς. Κίνηση που δυστυχώς αντιλήφθηκαν οι Γερμανοί, ή κάποιος το κάρφωσε, και τη σταμάτησαν. “Αγνωστες σελίδες που έρχονται να προστεθούν στην ιστορία του Ολοκαυτώματος».

Ερ: Έκθετα παιδιά υπήρχαν πάντοτε;

Απ: «Πάντοτε. Και δεν φαίνεται ποτέ οι κοινωνίες ή οι θρησκείες να έχουν καταδικάσει το φαινόμενο επαρκώς. Τα παιδιά, τα γεννημένα εκτός γάμου, ήταν παιδιά που δύσκολα έβρισκαν θέση στην κοινωνία».

Ερ: Και ο «Ερριμένος» που αναφέρετε στο βιβλίο σας;

Απ: Ο «Ερριμένος» είναι ένα αγοράκι ενός έτους που πετάχτηκε την 1η Ιουνίου του 1918 στην πόρτα του Βρεφοκομείου «“Αγιος Στυλιανός». Πέθανε δεκαπέντε ημέρες μετά την εισαγωγή του και στάθηκε αδύνατον να λάβει τροφή, την απέβαλε με κάθε τρόπο. Δεν πρόλαβε να βαφτιστεί. Το Ίδρυμα, δεν μπόρεσε να του προσφέρει παρά μόνο έναν αριθμό μητρώου και άτυπα ένα όνομα: Το «Ερριμένος».Είναι ένα από τα πρώτα περιστατικά που «συνάντησα», δουλεύοντας στο αρχείο του Δημοτικού Βρεφοκομείου Θεσσαλονίκης. Στάθηκε για μένα, σε όλη τη διάρκεια της έρευνας, οδηγός της σκέψης και του συναισθήματος».

Πηγή: ΑΠΕ


Επικοινωνήστε μαζί μας:
Μύλων 75 104 41 Αθήνα
210 5121893

τηλεφωνήστε μας για οποιαδήποτε ερώτηση ή απορία

news@infokids.gr

για νέα, πληροφορίες, εκδηλώσεις ή Δελτία τύπου

info@infokids.gr

για ερωτήσεις και πληροφορίες σχετικά με το site μας

Το περιεχόμενο της ιστοθέσης είναι μόνο για ενημερωτικό σκοπό και δεν θα πρέπει να αντικαθιστά οποιαδήποτε ιατρική συμβουλή, διάγνωση ή και θεραπεία που χορηγείται από τον γιατρό σας ή από τον εξειδικευμένο επιστήμονα υγείας. Απαγορεύεται η αναπαραγωγή, μεταβίβαση, διανομή ή αποθήκευση μέρους ή του συνόλου του περιεχομένου σε οποιαδήποτε μορφή, χωρίς την προηγούμενη γραπτή συγκατάθεση του νομικού τμηματος του Infokids.