Αρχική InfoMommy Σχέσεις Ο Νίκος Σιδέρης, διδάκτωρ ψυχολογίας, μας δίνει συμβουλές για να μιλήσουμε στα παιδιά για την κρίση

Ο Νίκος Σιδέρης, διδάκτωρ ψυχολογίας, μας δίνει συμβουλές για να μιλήσουμε στα παιδιά για την κρίση

mother-child-talking-rex

Ο κ. Νίκος Σιδέρης, διδάκτωρ του τμήματος Ψυχολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, τον τελευταίο καιρό καταπιάστηκε με τα παιδιά και την αγωνία που βιώνουν τα ίδια, καθώς ακούνε τους μεγάλους να έχουν ως βασικό θέμα συζήτησης την οικονομική κρίση και τα αδιέξοδα που έχει δημιουργήσει. Επειδή πρόκειται για μια πολύ ευαίσθητη και τρυφερή ηλικιακή ομάδα, που οι γονείς και οι δάσκαλοι θα πρέπει να αντιμετωπίσουν με περισσή αγάπη, αποφάσισε να εκδώσει ένα βιβλίο "οδηγό",το "Μιλώ για την κρίση με το παιδί" (εκδόσεις Μεταίχμιο) όπου οι ενήλικες που έρχονται σε στενή επαφή με τα παιδιά, θα βρουν τους τρόπους να τους εξηγήσουν τι συμβαίνει, αλλά και να τους απαλύνουν τις ανησυχίες με λόγια μεστά, ουσιαστικά, που θα επαναφέρουν στην ψυχή τους την ασφάλεια που χρειάζεται.

- Ποια τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της παιδικής ψυχοσύνθεσης που απαιτούν να μιλήσουμε στο παιδί για την οικονομική κρίση με διαφορετικό τρόπο απ’ ό,τι μεταξύ ενηλίκων;

Είναι τρία: Πρώτο, η εμπειρία του παιδιού φιλτράρεται από τον τρόπο που οι μεγάλοι ζουν την κρίση, εκφράζονται γι’ αυτήν και την αντιμετωπίζουν. Δεύτερο, ότι ο κόσμος του παιδιού προβλέπει και χρειάζεται, για τέτοια θέματα, την παρουσία, την προστασία και τον λόγο του μεγάλου.  Τρίτο, ότι στον κόσμο του παιδιού δεσπόζουν η φαντασία και το πάθος − και μάλιστα πλαισιωμένα και εκφραζόμενα με γλώσσες και εκφραστικούς τρόπους ιδιαίτερους, όπου η λέξη και η αφηρημένη έννοια δεν έχουν το ίδιο βάρος, όπως στους μεγάλους. Δηλαδή, το παιδί περιμένει από τους μεγάλους ομπρέλα και λόγια – και τα δύο, διατυπωμένα σε γλώσσες που κατανοεί το παιδί, και μάλιστα μιλώντας και στη φαντασία και στο συναίσθημά του.

- Μιλήστε μας για το πεντάπτυχο  (ΚΟΝΤΑ – ΜΑΖΙ – ΠΛΑΤΙΑ – ΣΚΕΨΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ – ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ) που προτείνετε ως αντίδοτο ούτως ώστε να καταφέρουμε να αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά τις θλιβερές καταστάσεις που συνοδεύουν την κρίση που βιώνουμε.

Αυτό το πεντάπτυχο είναι κωδικοποίηση της μακραίωνης εμπειρίας και τεχνογνωσίας που έχει συσσωρεύσει ο ελληνικός λαός ως προς την αντιμετώπιση της αντιξοότητας. ΚΟΝΤΑ σημαίνει, στα δύσκολα, το πρώτο που πρέπει να κάνεις είναι να πας κοντά στους δικούς σου ανθρώπους. Για το παιδί, δικοί του άνθρωποι, που πρέπει να πάει κοντά τους, είναι πρώτα και κύρια οι γονείς του και οι παιδαγωγοί του. ΜΑΖΙ σημαίνει ότι , όταν πονάς, είναι μεγάλος ο πειρασμός να αποτραβηχτείς, να κλειστείς στον εαυτό σου, να απομονωθείς και να γλείφεις σιωπηρά τις πληγές σου. Αυτό δεν βοηθάει, αλλά δυσκολεύει τα πράγματα. ΠΛΑΤΙΑ σημαίνει το εξής: Η δυσκολία είναι σαν τον πόνο (για παράδειγμα, τον πονόδοντο). Σε σπρώχνει να συγκεντρώσεις όλη την προσοχή και τη σκέψη σου εκεί, παραβλέποντας όλα τα γύρω. Έτσι όμως σχηματίζεις την εντύπωση ότι το μόνο που υπάρχει είναι η δυσκολία και τίποτε άλλο. Άρα, δεν μπορείς ούτε να δεις τις δυνατότητες άμυνας που υπάρχουν γύρω σου (άνθρωποι, γνώσεις, υλικά…), ούτε να σκεφτείς τι μπορείς να κάνεις – και παραιτείσαι. Όμως, αν κοιτάξεις πιο πλατιά το τοπίο, θα δεις ότι υπάρχουν και στηρίγματα και τρόποι να παλέψεις. Κάν’ το! ΣΚΕΨΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ σημαίνει: Στα δύσκολα, το υπέρτατο όπλο του ανθρώπου δεν είναι η δύναμη, αλλά η τέχνη. Η κύρια πηγή της τέχνης είναι η σκέψη και όσα τη συνοδεύουν – επινοητικότητα, ορθολογισμός, υπέρβαση της αυταπάτης… Άρα, σκέψου! Σκέψου!! Σκέψου!!! Κι επειδή η σκέψη μόνη, το να αλέθεις συνεχώς μες στο μυαλό σου ιδέες και εικόνες, είναι άγονο, γι’ αυτό χρειάζεται προσπάθεια. ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ σημαίνει το εξής: Το ύψιστο αγαθό για κάθε άνθρωπο είναι η αξιοπρέπειά του. Αν κερδίσει οτιδήποτε και χάσει την αξιοπρέπιά του, τα έχασε όλα. Ενώ αν χάσει οτιδήποτε και διασώσει την αξιοπρέπειά του, τίποτα δεν χάθηκε: Σε βάθος χρόνου, με όσα ήδη είπαμε, μπορεί να παλέψει και να κερδίσει πολλά.

- Το νέο σας βιβλίο συνοδεύεται από τη φράση του Αϊνστάιν "Κανείς δεν κατέχει καλά ένα θέμα αν δεν μπορεί να το εξηγήσει στη γιαγιά του." Πώς όμως οι μεγάλοι θα καταφέρουν να μιλήσουν και να παρουσιάσουν με ουσιαστικό τρόπο στα παιδιά την ισοπεδωτική αλήθεια της κρίσης όταν πολλές φορές ακόμα και οι ίδιοι δυσκολεύονται να κατανοήσουν και εν πολλοίς να εξηγήσουν τι ακριβώς έχει συμβεί και έχουν φτάσει σε αυτό το αδιέξοδο;

Αυτή είναι η καρδιά του θέματος. Γι’ αυτό και το πρώτο μέρος του βιβλίου μου αναλύει τον τρόπο με τον οποίο βιώνουν την κρίση οι μεγάλοι, και ιδιαίτερα τους ψυχολογικούς μηχανισμούς που οδηγούν τους Έλληνες σήμερα  σ’ αυτή τη χαρακτηριστική παθητική στάση, το μούδιασμα που διατρέχει και την ατομική και τη συλλογική συμπεριφορά. Οι μηχανισμοί αυτοί είναι: Η διανοητική εμπλοκή που καλλιεργείται από την απαγόρευση της σκέψης («Είναι μονόδρομος!»). Η απόγνωση. Η ανήμπορη οργή. Ο φόβος (έλλογος και άλογος). Και η αγωνιώδης αναμονή. Αν ο μεγάλος κατανοήσει αρκετά τι είναι αυτό που ζει και πώς να σταθεί απέναντί του, θα αποκτήσει και τη διαύγεια και την ορθολογικότητα που θα του παράσχουν διανοητική και συναισθηματική ευστάθεια, ώστε να μπορέσει να μιλήσει στο παιδί.

- Πότε ένας γονιός θα πρέπει να πάρει την απόφαση να μιλήσει στο παιδί για τα οικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζει; Πώς θα εξηγήσει ο γονιός πιθανά προβλήματα που αντιμετωπίζουν φιλικές οικογένειες και επηρεάζουν εμμέσως τη ζωή του παιδιού (αλλαγή σχολείου του κολλητού φίλου, διακοπή αθλητικών δραστηριοτήτων);

Οπωσδήποτε, το να έχει ο γονιός αγωνίες και βάσανα δεν είναι από μόνο του λόγος για να φορτώσει και το παιδί του με τέτοια. Ο γονιός πρέπει να γνωρίζει τι μπορεί να σηκώσει ένα παιδί – διανοητικά και συναισθηματικά. Υπάρχουν ωστόσο τέσσερες χαρακτηριστικές καταστάσεις, όπου ο γονιός και γενικά ο μεγάλος πρέπει να μιλήσει στο παιδί: Όταν αλλάζουν αισθητά οι συνθήκες και ο τρόπος ζωής του παιδιού – για παράδειγμα, αν πρέπει η οικογένεια να μετακομίσει σε μικρότερο σπίτι ή και σε άλλη γειτονιά, ή αν χρειάζεται, για λόγους οικονομικούς, ν’ αλλάξει το παιδί σχολείο. Όταν το ίδιο το παιδί, από διανοητική περιέργεια ή συναισθηματική δυσφορία, που προκύπτουν απ’ αυτά που αντιλαμβάνεται, θέτει ερωτήματα. Όταν η συναισθηματική ατμόσφαιρα του σπιτιού βαραίνει και σκοτεινιάζει από τις αγωνίες, τις εντάσεις ή τα ξεσπάσματα των μεγάλων. Και όταν το παιδί, διαισθανόμενο τα βάσανα των μεγάλων, μπαίνει στον πειρασμό να γίνει αυτό προστάτης των προστατών του (αντικαταθλιπτικό της μαμάς, αγχολυτικό του μπαμπά, καραγκιόζης για να γελάσουν λίγο…).
Στην περίπτωση που αφορμή για τη συζήτηση είναι οι δυσκολίες των άλλων, οι μεγάλοι πρέπει να εξηγήσουν στο παιδί ότι αυτές δεν οφείλονται στην ανεπάρκεια ή την κακία εκείνων που υποφέρουν (π.χ., χιλιάδες άνθρωποι που χάνουν τη δουλειά τους), αλλά στο ότι ζούμε σ’ έναν κόσμο σκληρό, άνισο και άδικο, όπου τέτοιες κρίσεις προκαλούνται από τη λύσσα για εξουσία και κέρδος. Και, παράλληλα, να το καθησυχάσουν λέγοντάς του ότι αντίδοτο στην κρίση υπάρχει (το είδαμε) και ότι οι μεγάλοι θα τα καταφέρουν να τα βγάλουν πέρα. Άρα το ίδιο το παιδί μπορεί να τους εμπιστευθεί και να αφιερωθεί απερίσπαστο στα δικά του (τη μάθηση, τους φίλους του, τα ενδιαφέροντά του).

- "Ιδιαίτερα μέσα στην καταιγίδα, το παιδί περιμένει από τους μεγάλους να του παράσχουν ασπίδα και χάρτη. Προστασία και προσανατολισμό. Ομπρέλα και λόγια. Να σταθούν πλάι του και να μιλήσουν μαζί του". Οι γονείς θα πρέπει να παρουσιάσουν την κατάσταση με ωραιοποιημένα λόγια ή να μιλήσουν ανοιχτά χρησιμοποιώντας αλήθειες που ενδεχομένως και να πληγώσουν;

Όσο κι αν είναι σκληρή η πραγματικότητα (ο σκληρός, άνισος και άδικος κόσμος όπου ζούμε και τα ιδιαίτερα βάσανα κάθε σπιτιού και κάθε ανθρώπου), η αλήθεια μπορεί να ειπωθεί στο παιδί. Μόνο που πρέπει να ειπωθεί με σεβασμό στο τι μπορεί να χωρέσει ο νους και να αντέξει η ψυχή ενός παιδιού. Και με τρόπο που να ταιριάζει στον κόσμο του παιδιού και να πιάνει τόπο, για καλό. Και, οπωσδήποτε, υπενθυμίζοντας πάντοτε στο παιδί ότι οι μεγάλοι είναι πάντα δίπλα του, σκέφτονται και προσπαθούν, άρα μπορεί να τους έχει εμπιστοσύνη ότι θα τα καταφέρουν και να μη φοβάται ούτε να ντρέπεται για τις δυσκολίες που περνά το σπίτι του. Η αγάπη είναι πάντα παρούσα (αυτό είναι το σπουδαιότερο!). Και μέσα από τη δυσκολία γινόμαστε καλύτεροι άνθρωποι.

- Ποιος είναι ο ρόλος των εκπαιδευτικών αυτή τη κρίσιμη στιγμή; Πώς θα πρέπει να αντιμετωπίσουν μαθητές που έχουν πληγεί φανερά από τη κρίση αλλά τα υπόλοιπα παιδιά αγνοούν τη κατάσταση; Θα πρέπει να εντάξουν με κάποιο τρόπο την οικονομική κρίση και τα δεινά με τα οποία αυτή συνεπάγεται στα πλαίσια του μαθήματος ή θα πρέπει να δράσουν στοχευμένα στις οικογένειες που πλήττονται;εκδόσεις

Θεωρώ ότι το θέμα πρέπει να αντιμετωπίζεται σε κάθε περίπτωση με τον τρόπο που ταιριάζει στις εμπειρίες των παιδιών. Π.χ., αλλιώς στις φτωχογειτονιές κι αλλιώς σ’ ένα σχολείο όπου η κρίση κατ’αρχήν βιώνεται σαν κάτι που αφορά τους άλλους. Ωστόσο, οι παιδαγωγοί καλό είναι να έχουν στο νου τους ότι «ψυχρά» επιχειρήματα δεν πιάνουν και πολύ τόπο στο μυαλό του παιδιού. Πρέπει να καταφέρουν να μιλήσουν και στη φαντασία και στο συναίσθημά του. Γι’ αυτό θεωρώ ότι το κύριο εργαλείο, ειδικά σε παιδαγωγικό περιβάλλον, είναι να μιλά ο παιδαγωγός με ιστορίες: Ιστορίες που ήδη ενυπάρχουν στο σύμπαν των παιδιών (π.χ., «Ο άρχοντας των δαχτυλιδιών» ή ο Μίδας…). Αλλά και ιστορίες που πλάθουν τα ίδια τα παιδιά, σύμφωνα με μια μέθοδο ήδη δοκιμασμένη, που εκτίθεται λεπτομερώς στο βιβλίο μου «Και όμως μιλάνε – Έφηβος λόγος».
-  Σε ποια ηλικία πρέπει να ξεκινά η συζήτηση με τα παιδιά για τόσο σοβαρά θέματα που προβληματίζουν τους γονείς και προκαλούν δυσαρμονία μέσα στην οικογένεια; Φαντάζομαι ο χειρισμός είναι διαφορετικός ανά ηλικία.

-Τα τέσσερα κριτήρια που προαναφέρθηκαν απαντούν στο πότε με σαφήνεια. Ως προς τον χειρισμό, ήδη αναφέρθηκαν οι βασικές κατευθύνσεις. Που συνοψίζονται σε κάτι απλό και ξεκάθαρο: Για να μπορέσει ο μεγάλος να μιλήσει στο παιδί με τρόπο που να πιάνει τόπο, πρέπει να βρίσκεται πολύ κοντά στο παιδί του. Που σημαίνει, να γνωρίζει τον κόσμο του παιδιού του, τις γλώσσες του παιδιού του – και ν’ ακούει πάντα το παιδί του, ακόμη κι αν εκείνη τη στιγμή δεν μπορεί, για οποιονδήποτε λόγο, να του απαντήσει. (Σε τέτοια περίπτωση, αρκεί όντως ν’ ακούσει το παιδί και να του υποσχεθεί ότι σύντομα θα μιλήσουν για το θέμα, μόλις μπορέσει – και να το κάνει…)
- Μιλάτε στο βιβλίο σας για διεξόδους στις οποίες πρέπει να κατευθύνονται τα παιδιά. Δώστε μας μερικά παραδείγματα.

Αν δεν έχουμε φέτος λεφτά για γκάτζετ ή για δραστηριότητες που πέρυσι τις θεωρούσαμε αυτονόητες, το σπουδαιότερο δεν είναι τα υλικά, αλλά οι άνθρωποι: Οι φίλοι σου και η δική τους μπάλα, για παράδειγμα. Ή το γυμναστήριο του Δήμου, αν κανείς στην παρέα φέτος δεν έχει μπάλα… Σ’ αυτό το πνεύμα, αν οι άνθρωποι είναι κοντά και σκέφτονται μαζί, πάντα βρίσκεται λύση σε τέτοια θέματα.

- Τι είναι αυτό που βοηθά τους Έλληνες να αντεπεξέλθουν ευκολότερα στην αντιξοότητα και πώς μπορούν να το εκμεταλλευτούν οι γονείς ως προς τα παιδιά;

-Είναι τρία πράγματα: Η προσφυγή στο «εμείς», που δίνει ανεξάντλητη δύναμη και κουράγιο. Η υπαρξιακή αίσθηση του χρόνου, που εξοπλίζει τους Έλληνες με υπομονή και καρτερία. Και η επινοητικότητα – ο μικρός Οδυσσέας που υπάρχει μέσα στο μυαλό του κάθε Έλληνα (έστω και κάπως υπερτιμημένος, κάποιες φορές…). Ανάλογα με την ηλικία και τις αναφορές κάθε παιδιού, μπορεί να βρεθεί κάθε φορά η κατάλληλη γλώσσα, ώστε να μεταδοθεί και σ’ αυτό η συσσωρευμένη σοφία του λαού μας ως προς την τέχνη του αντεπεξέρχεσθαι στην αντιξοότητα.


Επικοινωνήστε μαζί μας:
Μύλων 75 104 41 Αθήνα
210 5121893

τηλεφωνήστε μας για οποιαδήποτε ερώτηση ή απορία

news@infokids.gr

για νέα, πληροφορίες, εκδηλώσεις ή Δελτία τύπου

info@infokids.gr

για ερωτήσεις και πληροφορίες σχετικά με το site μας

Το περιεχόμενο της ιστοθέσης είναι μόνο για ενημερωτικό σκοπό και δεν θα πρέπει να αντικαθιστά οποιαδήποτε ιατρική συμβουλή, διάγνωση ή και θεραπεία που χορηγείται από τον γιατρό σας ή από τον εξειδικευμένο επιστήμονα υγείας. Απαγορεύεται η αναπαραγωγή, μεταβίβαση, διανομή ή αποθήκευση μέρους ή του συνόλου του περιεχομένου σε οποιαδήποτε μορφή, χωρίς την προηγούμενη γραπτή συγκατάθεση του νομικού τμηματος του Infokids.