Οι λέξεις που χρησιμοποιούμε καθημερινά μπορούν να βοηθήσουν ένα παιδί να νιώσει ασφάλεια, να αποκτήσει αυτοπεποίθηση και να μάθει να διαχειρίζεται τα συναισθήματά του. Δείτε ποιες φράσεις αξίζει να εντάξετε στην επικοινωνία με το παιδί σας.
Μερικές φορές, μια μικρή φράση μπορεί να αλλάξει ολόκληρη τη μέρα ενός παιδιού. Ένα «είμαι εδώ για σένα», ένα «καταλαβαίνω ότι δυσκολεύεσαι» ή ένα «είμαι περήφανος για την προσπάθειά σου» μπορεί να του προσφέρει την ασφάλεια που χρειάζεται για να εκφραστεί, να δοκιμάσει ξανά και να αντιμετωπίσει τις δυσκολίες του.
Στην καθημερινότητα, όμως, οι γονείς συχνά επικεντρώνονται σε όσα πρέπει να διορθωθούν: στους βαθμούς, στην ακαταστασία, στις διαφωνίες μεταξύ αδελφών ή σε μια συμπεριφορά που τους προβληματίζει. Έτσι, οι θετικές κουβέντες μπορεί να περνούν σε δεύτερη μοίρα.
Η επικοινωνία με τα παιδιά δεν αφορά μόνο όσα τους λέμε, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο τα ακούμε, τον τόνο της φωνής μας και τη στάση μας απέναντι στα συναισθήματά τους. Σύμφωνα με την Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής και τη UNICEF, η θετική επικοινωνία, η ενεργητική ακρόαση και η αναγνώριση των συναισθημάτων μπορούν να συμβάλουν στην ενίσχυση της σχέσης γονέα και παιδιού.
1. «Σ’ αγαπώ όπως ακριβώς είσαι»
Τα παιδιά χρειάζεται να γνωρίζουν ότι η αγάπη των γονιών τους δεν εξαρτάται από τους βαθμούς, τις επιδόσεις ή τη συμπεριφορά τους. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν κανόνες ή συνέπειες, αλλά ότι ένα λάθος δεν ακυρώνει τη σχέση και την αγάπη.
Όταν το παιδί αισθάνεται ότι γίνεται αποδεκτό, μπορεί να μιλήσει πιο εύκολα για όσα το δυσκολεύουν, χωρίς να φοβάται ότι θα χάσει την αγάπη ή την υποστήριξή σας.
Πώς μπορείτε να το πείτε: «Μπορεί να μη συμφωνώ με αυτό που έκανες, αλλά σε αγαπώ και θα βρούμε μαζί έναν καλύτερο τρόπο να το αντιμετωπίσουμε».
2. «Καταλαβαίνω ότι στενοχωρήθηκες»
Όταν ένα παιδί κλαίει επειδή έχασε σε ένα παιχνίδι ή θυμώνει επειδή δεν έγινε αυτό που ήθελε, η πρώτη αντίδραση ενός ενήλικα μπορεί να είναι να προσπαθήσει να σταματήσει αμέσως την αντίδρασή του.
Ωστόσο, φράσεις όπως «δεν είναι τίποτα» ή «σταμάτα να κλαις» μπορεί να κάνουν το παιδί να αισθανθεί ότι τα συναισθήματά του δεν έχουν σημασία.
Αντί να προσπαθήσετε να εξαφανίσετε τη στενοχώρια του, δείξτε ότι την αναγνωρίζετε. Δεν χρειάζεται να συμφωνείτε με κάθε αντίδραση για να αποδεχτείτε το συναίσθημα που βρίσκεται πίσω από αυτήν.
Πώς μπορείτε να το πείτε: «Βλέπω ότι σε πείραξε πολύ αυτό που συνέβη. Θέλεις να μου πεις τι σε στενοχώρησε;»
3. «Είμαι εδώ για σένα, ακόμη κι αν κάτι πάει στραβά»
Πολλά παιδιά δυσκολεύονται να μιλήσουν για ένα λάθος, μια κακή επίδοση ή μια διαφωνία με έναν φίλο, επειδή φοβούνται την αντίδραση των γονιών τους.
Όταν γνωρίζουν ότι μπορούν να απευθυνθούν σε εσάς χωρίς να αντιμετωπίσουν αμέσως θυμό ή επίκριση, είναι πιο εύκολο να ζητήσουν βοήθεια και να μοιραστούν τις ανησυχίες τους.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αποφεύγονται οι συζητήσεις για τις συνέπειες μιας πράξης. Σημαίνει ότι η καθοδήγηση μπορεί να γίνεται χωρίς να διακόπτεται η επικοινωνία.
Πώς μπορείτε να το πείτε: «Μπορείς να μου μιλήσεις ακόμη κι αν έκανες κάποιο λάθος. Θα σε ακούσω και θα δούμε μαζί τι μπορούμε να κάνουμε».
4. «Βλέπω πόσο προσπάθησες»
Ένα παιδί δεν χρειάζεται να πετυχαίνει πάντα τον στόχο του για να αναγνωρίζεται η προσπάθειά του. Είτε προσπαθεί να μάθει ποδήλατο είτε δυσκολεύεται με μια σχολική άσκηση, η επιμονή και η διάθεση να συνεχίσει έχουν αξία.
Η συγκεκριμένη αναγνώριση βοηθά το παιδί να καταλάβει τι έκανε καλά, αντί να συνδέει την επιτυχία αποκλειστικά με το αποτέλεσμα.
Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής επισημαίνει τη σημασία του συγκεκριμένου επαίνου, ο οποίος περιγράφει την προσπάθεια ή τη συμπεριφορά που θέλουμε να ενθαρρύνουμε.
Πώς μπορείτε να το πείτε: «Ήταν δύσκολο, αλλά συνέχισες να προσπαθείς και δοκίμασες διαφορετικούς τρόπους. Αυτό έχει σημασία».
5. «Δεν χρειάζεται να είσαι τέλειος»
Από μικρή ηλικία, τα παιδιά μπορεί να αισθανθούν πίεση να τα κάνουν όλα σωστά. Ένας κακός βαθμός, μια αποτυχία σε έναν αγώνα ή μια δυσκολία σε μια δραστηριότητα μπορεί να τους δημιουργήσει την αίσθηση ότι δεν είναι αρκετά ικανά.
Υπενθυμίστε τους ότι τα λάθη είναι μέρος της μάθησης και ότι κανείς δεν τα καταφέρνει πάντα με την πρώτη προσπάθεια.
Είναι εξίσου σημαντικό οι γονείς να δείχνουν το ίδιο παράδειγμα στην πράξη: να αναγνωρίζουν τα δικά τους λάθη και να εξηγούν πώς προσπαθούν να τα διορθώσουν.
Πώς μπορείτε να το πείτε: «Δεν χρειάζεται να τα κάνεις όλα τέλεια. Μπορούμε να κάνουμε λάθη, να μάθουμε από αυτά και να προσπαθήσουμε ξανά».
6. «Θέλω να ακούσω τι έχεις να μου πεις»
Η ουσιαστική επικοινωνία δεν σημαίνει ότι οι γονείς πρέπει να έχουν πάντα έτοιμες απαντήσεις. Μερικές φορές, το παιδί χρειάζεται απλώς κάποιον που θα το ακούσει χωρίς να το διακόπτει ή να σπεύδει να δώσει συμβουλές.
Αφήστε το να ολοκληρώσει τη σκέψη του, κάντε ερωτήσεις με ήρεμο τρόπο και προσπαθήστε να καταλάβετε πώς βλέπει εκείνο την κατάσταση.
Η UNICEF προτείνει στους γονείς να ακούν προσεκτικά τα παιδιά και να αποφεύγουν τις βιαστικές αντιδράσεις, ιδιαίτερα όταν η συζήτηση αφορά δύσκολα συναισθήματα.
Πώς μπορείτε να το πείτε: «Θέλω να καταλάβω πώς το έζησες εσύ. Πες μου ό,τι θέλεις και θα σε ακούσω».
7. «Είμαι περήφανος για τον τρόπο που φέρθηκες»
Ο έπαινος δεν χρειάζεται να αφορά μόνο τους βαθμούς ή τις επιτυχίες. Η ευγένεια, η συνεργασία, η ειλικρίνεια και η διάθεση να βοηθήσουμε κάποιον είναι εξίσου σημαντικές συμπεριφορές.
Όταν παρατηρείτε ότι το παιδί μοιράστηκε κάτι με έναν φίλο, βοήθησε ένα άλλο παιδί ή παραδέχτηκε ένα λάθος, αναφερθείτε συγκεκριμένα σε αυτό που έκανε.
Έτσι, δεν ακούει απλώς ένα γενικό «μπράβο», αλλά καταλαβαίνει ποια συμπεριφορά εκτιμάτε και γιατί.
Πώς μπορείτε να το πείτε: «Μου άρεσε που περίμενες τη σειρά σου και έδωσες την ευκαιρία και στους άλλους να παίξουν».
8. «Μπορείς να μου πεις ότι διαφωνείς μαζί μου»
Τα παιδιά χρειάζεται να μαθαίνουν ότι μπορούν να εκφράζουν διαφορετική άποψη, ακόμη κι όταν αυτή δεν συμφωνεί με εκείνη των γονιών τους. Η διαφωνία δεν χρειάζεται να μετατρέπεται σε σύγκρουση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το παιδί αποφασίζει για όλα ή ότι οι γονείς παραιτούνται από τον ρόλο τους. Σημαίνει ότι υπάρχει χώρος για συζήτηση, ερωτήσεις και εξηγήσεις, μέσα σε σαφή όρια.
Πώς μπορείτε να το πείτε: «Μπορεί να βλέπουμε διαφορετικά αυτό το θέμα. Θέλω να ακούσω τη γνώμη σου και μετά θα σου εξηγήσω πώς το σκέφτομαι εγώ».
9. «Δεν πειράζει να ζητήσεις βοήθεια»
Ορισμένα παιδιά πιστεύουν ότι πρέπει να μπορούν να αντιμετωπίζουν μόνα τους κάθε δυσκολία. Μπορεί να ντρέπονται να ζητήσουν βοήθεια για ένα μάθημα, να μιλήσουν για μια διαφωνία με φίλους ή να παραδεχτούν ότι κάτι τα φοβίζει.
Εξηγήστε τους ότι το να ζητούν υποστήριξη δεν είναι αδυναμία. Αντίθετα, είναι ένας τρόπος να αναγνωρίζουν τις ανάγκες τους και να βρίσκουν λύσεις.
Πώς μπορείτε να το πείτε: «Δεν χρειάζεται να τα αντιμετωπίζεις όλα μόνος σου. Μπορούμε να ζητήσουμε βοήθεια ή να βρούμε μαζί μια λύση».
10. «Χαίρομαι που είσαι στη ζωή μου»
Μέσα στις υποχρεώσεις της ημέρας, οι συζητήσεις μεταξύ γονέων και παιδιών συχνά περιορίζονται σε πρακτικά θέματα: αν διάβασαν, αν τακτοποίησαν το δωμάτιό τους ή αν ετοίμασαν την τσάντα τους.
Είναι, όμως, σημαντικό να υπάρχουν και στιγμές κατά τις οποίες το παιδί αισθάνεται ότι η παρουσία του αποτελεί χαρά και όχι μόνο ευθύνη για τον γονέα.
Μια αυθόρμητη αγκαλιά, ένα αστείο, λίγα λεπτά παιχνιδιού ή μια τρυφερή κουβέντα μπορούν να ενισχύσουν τη σύνδεση χωρίς να απαιτούν ιδιαίτερο προγραμματισμό.
Πώς μπορείτε να το πείτε: «Μου αρέσει να περνάμε χρόνο μαζί. Χαίρομαι που είσαι εδώ και θέλω να μου λες όσα σε απασχολούν».
Δεν αρκούν μόνο οι σωστές λέξεις – Σημασία έχει και ο τρόπος
Οι παραπάνω φράσεις δεν χρειάζεται να επαναλαμβάνονται μηχανικά ούτε να χρησιμοποιούνται ως ένας ακόμη κανόνας που πρέπει να ακολουθούν οι γονείς. Αυτό που μετράει είναι να εκφράζουν πραγματικό ενδιαφέρον και να ταιριάζουν στην κατάσταση που αντιμετωπίζει το παιδί.
Εξίσου σημαντικά είναι ο τόνος της φωνής, η οπτική επαφή, η διάθεση να ακούσουμε και ο χρόνος που αφιερώνουμε χωρίς περισπασμούς. Ένα παιδί μπορεί να καταλάβει ότι το ακούμε όταν αφήνουμε στην άκρη το κινητό, στρεφόμαστε προς το μέρος του και του δίνουμε χώρο να ολοκληρώσει αυτό που θέλει να πει.
Και αν κάποια στιγμή φωνάξετε ή αντιδράσετε πιο έντονα από όσο θα θέλατε, δεν σημαίνει ότι καταστρέψατε τη σχέση σας. Μπορείτε να επιστρέψετε στη συζήτηση, να αναγνωρίσετε τη δική σας αντίδραση και να ζητήσετε συγγνώμη.
Η σχέση γονέα και παιδιού δεν χτίζεται μέσα από τέλειες απαντήσεις, αλλά μέσα από πολλές καθημερινές στιγμές ενδιαφέροντος, αποδοχής και προσπάθειας να καταλάβουμε ο ένας τον άλλον.
Γιατί, τελικά, ένα παιδί δεν χρειάζεται να ακούει μόνο τι πρέπει να διορθώσει. Χρειάζεται να γνωρίζει ότι το ακούν, το σέβονται και μπορούν να το στηρίξουν ακόμη και στις δύσκολες στιγμές του.
