Η ανατροφή των παιδιών είναι ένα από τα πιο όμορφα, αλλά και απαιτητικά ταξίδια της ζωής. Δεν υπάρχει ένας τέλειος τρόπος να μεγαλώσει κανείς ένα παιδί, ούτε κάποιο εγχειρίδιο που να ταιριάζει σε κάθε οικογένεια. Υπάρχουν, όμως, μικρές καθημερινές συνήθειες που μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά να αισθάνονται ασφάλεια, να αναπτύσσουν αυτοπεποίθηση και να μαθαίνουν να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους.
Οι γονείς συχνά ανησυχούν αν κάνουν αρκετά, αν βάζουν τα σωστά όρια ή αν αντιδρούν με τον κατάλληλο τρόπο σε μια δύσκολη συμπεριφορά. Η αλήθεια είναι ότι τα παιδιά δεν χρειάζονται αλάνθαστους γονείς. Χρειάζονται ενήλικες που τα ακούν, τα καθοδηγούν και προσπαθούν να κατανοήσουν τις ανάγκες τους.
Ακολουθούν 10 πρακτικές συμβουλές που μπορούν να κάνουν τη διαφορά στην καθημερινή ζωή μιας οικογένειας.
1. Ακούστε το παιδί πριν του δώσετε συμβουλές
Όταν ένα παιδί επιστρέφει από το σχολείο στενοχωρημένο ή θυμωμένο, η πρώτη αντίδραση ενός γονέα μπορεί να είναι να προσπαθήσει αμέσως να λύσει το πρόβλημα. Ωστόσο, πολλές φορές το παιδί χρειάζεται πρώτα να νιώσει ότι κάποιος το ακούει πραγματικά.
Αφήστε το να περιγράψει τι συνέβη χωρίς να το διακόπτετε και χωρίς να βιαστείτε να κρίνετε την κατάσταση. Μπορείτε να πείτε: «Θέλεις να μου πεις τι σε στενοχώρησε;» ή «Καταλαβαίνω ότι αυτό σε δυσκόλεψε».
Ακόμη κι αν το πρόβλημα φαίνεται μικρό στα μάτια ενός ενήλικα, για ένα παιδί μπορεί να είναι πολύ σημαντικό. Όταν αισθάνεται ότι το παίρνουν στα σοβαρά, είναι πιθανότερο να αναζητήσει ξανά τη βοήθεια των γονιών του.
2. Βάλτε όρια με σταθερότητα και αγάπη
Τα παιδιά χρειάζονται όρια για να αισθάνονται ασφάλεια και να κατανοούν τι αναμένεται από αυτά. Η θέσπιση κανόνων, όμως, δεν χρειάζεται να συνοδεύεται από φωνές, απειλές ή τιμωρίες που τα ταπεινώνουν.
Εξηγήστε με απλά λόγια τι δεν επιτρέπεται και γιατί. Για παράδειγμα, αντί να πείτε «Σταμάτα επιτέλους να χτυπάς!», μπορείτε να εξηγήσετε: «Δεν χτυπάμε όταν θυμώνουμε. Μπορείς να μου πεις τι σε ενόχλησε».
Το σημαντικό είναι οι κανόνες να είναι σαφείς, κατάλληλοι για την ηλικία του παιδιού και όσο γίνεται σταθεροί. Όταν οι γονείς αντιδρούν διαφορετικά κάθε φορά, το παιδί δυσκολεύεται να καταλάβει ποια συμπεριφορά είναι αποδεκτή.
3. Μην υποτιμάτε τα συναισθήματά του
Φράσεις όπως «Δεν είναι τίποτα», «Μην κάνεις έτσι» ή «Τα μεγάλα παιδιά δεν κλαίνε» μπορεί να κάνουν ένα παιδί να αισθανθεί ότι τα συναισθήματά του δεν είναι αποδεκτά.
Αντί να προσπαθείτε να σταματήσετε αμέσως το κλάμα, βοηθήστε το να αναγνωρίσει αυτό που αισθάνεται. Μπορείτε να πείτε: «Βλέπω ότι είσαι πολύ απογοητευμένος» ή «Μάλλον θύμωσες επειδή δεν έγινε αυτό που ήθελες».
Η αναγνώριση του συναισθήματος δεν σημαίνει ότι επιτρέπεται κάθε συμπεριφορά. Ένα παιδί μπορεί να είναι θυμωμένο, αλλά δεν μπορεί να χτυπά ή να προσβάλλει τους άλλους. Με τον χρόνο, μαθαίνει ότι όλα τα συναισθήματα είναι αποδεκτά, αλλά υπάρχουν κατάλληλοι τρόποι να τα εκφράζει.
4. Αφιερώστε λίγα λεπτά αποκλειστικά σε εκείνο
Η καθημερινότητα των γονιών είναι συχνά γεμάτη υποχρεώσεις, εργασία και πρακτικά ζητήματα. Ωστόσο, ακόμη και λίγα λεπτά ουσιαστικής επαφής μπορούν να δημιουργήσουν μια πολύτιμη ευκαιρία σύνδεσης.
Αφήστε για λίγο το κινητό, κλείστε την τηλεόραση και κάντε κάτι που επιλέγει το παιδί: ζωγραφίστε, παίξτε ένα παιχνίδι, διαβάστε ένα βιβλίο ή συζητήστε για κάτι που το ενδιαφέρει.
Δεν χρειάζεται κάθε στιγμή να μετατρέπεται σε εκπαιδευτική δραστηριότητα. Το ελεύθερο παιχνίδι και η απλή συντροφιά δίνουν στο παιδί την ευκαιρία να εκφραστεί και να αισθανθεί ότι έχει την προσοχή σας.
5. Επαινείτε την προσπάθεια, όχι μόνο το αποτέλεσμα
Όταν ένα παιδί παίρνει καλό βαθμό, κερδίζει έναν αγώνα ή ολοκληρώνει μια δύσκολη δραστηριότητα, είναι φυσικό να χαίρονται οι γονείς. Εξίσου σημαντικό, όμως, είναι να αναγνωρίζουν την προσπάθεια που προηγήθηκε.
Αντί να εστιάζετε αποκλειστικά στο «Είσαι ο καλύτερος», μπορείτε να πείτε: «Δούλεψες πολύ γι’ αυτό» ή «Μου άρεσε που συνέχισες, παρόλο που δυσκολεύτηκες».
Με αυτόν τον τρόπο, το παιδί μαθαίνει ότι η πρόοδος, η επιμονή και η προσπάθεια έχουν αξία, ακόμη κι όταν το αποτέλεσμα δεν είναι τέλειο.
6. Δώστε του μικρές ευθύνες ανάλογα με την ηλικία του
Η αυτονομία δεν αποκτάται από τη μια μέρα στην άλλη. Χτίζεται μέσα από μικρές ευκαιρίες που επιτρέπουν στο παιδί να δοκιμάζει πράγματα και να αναλαμβάνει ευθύνες.
Ένα μικρό παιδί μπορεί να μαζεύει τα παιχνίδια του ή να επιλέγει ανάμεσα σε δύο μπλούζες. Ένα παιδί σχολικής ηλικίας μπορεί να οργανώνει την τσάντα του με τη βοήθεια μιας λίστας ή να συμμετέχει σε απλές δουλειές του σπιτιού.
Μην περιμένετε να τα κάνει όλα σωστά από την πρώτη φορά. Ο σκοπός δεν είναι να αναλάβει υποχρεώσεις που δεν του αναλογούν, αλλά να αναπτύξει σταδιακά δεξιότητες και εμπιστοσύνη στις δυνατότητές του.
7. Διδάξτε με το παράδειγμά σας
Τα παιδιά παρατηρούν πολύ περισσότερο απ’ όσο φαντάζονται οι ενήλικες. Ο τρόπος με τον οποίο οι γονείς μιλούν στους άλλους, διαχειρίζονται τον θυμό τους, ζητούν συγγνώμη και αντιμετωπίζουν τα λάθη τους αποτελεί καθημερινό μάθημα.
Αν θέλετε το παιδί σας να μιλά με σεβασμό, είναι σημαντικό να βλέπει σεβασμό στην επικοινωνία μέσα στο σπίτι. Αν θέλετε να αναγνωρίζει τα λάθη του, βοηθά να βλέπει και τους ενήλικες να παραδέχονται τα δικά τους.
Μια φράση όπως «Σου μίλησα απότομα και λυπάμαι. Ήμουν θυμωμένος, αλλά έπρεπε να το εκφράσω διαφορετικά» δείχνει ότι η συγγνώμη δεν είναι αδυναμία, αλλά ένδειξη υπευθυνότητας.
8. Μην συγκρίνετε το παιδί με άλλα παιδιά
Κάθε παιδί αναπτύσσεται με τον δικό του ρυθμό και έχει διαφορετικές ανάγκες, ενδιαφέροντα και δυνατότητες. Οι συνεχείς συγκρίσεις με αδέλφια, συμμαθητές ή φίλους μπορεί να ενισχύσουν την ανασφάλεια και την αίσθηση ότι πρέπει διαρκώς να αποδεικνύει την αξία του.
Αντί να λέτε «Δες πόσο καλά τα καταφέρνει ο αδελφός σου», εστιάστε στη δική του πρόοδο. Αναγνωρίστε τα σημεία στα οποία βελτιώνεται και βοηθήστε το να θέτει ρεαλιστικούς στόχους.
Αν παρατηρείτε δυσκολίες που επιμένουν στη μάθηση, στην επικοινωνία ή στην καθημερινή λειτουργικότητα, είναι προτιμότερο να αναζητήσετε κατάλληλη καθοδήγηση αντί να αποδίδετε το ζήτημα στην έλλειψη προσπάθειας.
9. Δημιουργήστε σταθερές καθημερινές συνήθειες
Οι προβλέψιμες ρουτίνες μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά να οργανώνουν την ημέρα τους και να γνωρίζουν τι πρόκειται να ακολουθήσει.
Μια σταθερή ώρα για ύπνο, ένα ήρεμο τελετουργικό πριν από την κατάκλιση, ο χρόνος για παιχνίδι και η οργάνωση των σχολικών υποχρεώσεων μπορούν να μειώσουν την ένταση της καθημερινότητας.
Οι ρουτίνες δεν χρειάζεται να είναι άκαμπτες. Μπορούν να προσαρμόζονται στις ανάγκες της οικογένειας, αρκεί να προσφέρουν μια βασική αίσθηση σταθερότητας. Ιδιαίτερα τα μικρότερα παιδιά ωφελούνται όταν οι αλλαγές προαναγγέλλονται και εξηγούνται με απλό τρόπο.
10. Θυμηθείτε ότι δεν χρειάζεται να είστε τέλειοι γονείς
Ίσως η σημαντικότερη συμβουλή είναι και η πιο δύσκολη: μην απαιτείτε από τον εαυτό σας να αντιδρά σωστά σε κάθε περίσταση.
Υπάρχουν ημέρες που η κούραση, το άγχος ή οι πολλές υποχρεώσεις κάνουν την υπομονή να εξαντλείται. Αυτό που έχει σημασία είναι να αναγνωρίζετε πότε μια κατάσταση δεν αντιμετωπίστηκε όπως θα θέλατε και να προσπαθείτε να την αποκαταστήσετε.
Μια ειλικρινής συζήτηση, μια συγγνώμη και μια νέα προσπάθεια μπορούν να ενισχύσουν τη σχέση γονέα και παιδιού. Παράλληλα, οι γονείς χρειάζεται να φροντίζουν και τις δικές τους ανάγκες, να ζητούν βοήθεια όταν δυσκολεύονται και να μην αντιμετωπίζουν κάθε πρόκληση ως προσωπική αποτυχία.
Τελικά, τι χρειάζονται περισσότερο τα παιδιά από τους γονείς τους;
Δεν υπάρχει μία συνταγή που να εγγυάται ότι ένα παιδί θα μεγαλώσει χωρίς δυσκολίες. Η καθημερινή φροντίδα, όμως, η συναισθηματική διαθεσιμότητα, τα σαφή όρια και ο σεβασμός μπορούν να δημιουργήσουν ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο θα αισθάνεται ασφαλές να αναπτύσσεται.
Οι μικρές στιγμές συχνά έχουν μεγαλύτερη σημασία από τις μεγάλες χειρονομίες: να ακούσετε μια ιστορία μέχρι το τέλος, να δείξετε κατανόηση σε μια δύσκολη ημέρα, να παίξετε μαζί ή να παραδεχτείτε ένα λάθος.
Η καλή ανατροφή δεν σημαίνει να μην κάνουμε ποτέ λάθη. Σημαίνει να προσπαθούμε να χτίζουμε καθημερινά μια σχέση εμπιστοσύνης, αγάπης και σεβασμού με το παιδί μας.
