Η σφυριχτή γλώσσα της Αντιάς, γνωστή και ως σφυριά, είναι μια σφυριχτή γλώσσα που ομιλείται από τους κατοίκους του ορεινού χωριού Αντιά Εύβοιας. Εκτός από την Αντιά, διάλογοι μέσω σφυριγμάτων έχουν καταγραφεί και στα χωριά Σιμικούκι και Ευαγγελισμός. Πρέπει να σημειωθεί ο σαφής διαχωρισμός μεταξύ σφυριγμάτων στα ελληνικά και τα αρβανίτικα. Κάθε σφύριγμα αντιστοιχεί σε ένα γράμμα της αλφαβήτου και η σύνθεσή τους οδηγεί στη δημιουργία των σφυριχτών λέξεων.
Οι ομιλητές της μπορούν να κάνουν ολόκληρες συζητήσεις μόνο με σφυρίγματα, καθώς κάθε σφύριγμα αντιστοιχεί σε ένα γράμμα της αλφαβήτου και η σύνθεσή τους οδηγεί στη δημιουργία των σφυριχτών λέξεων. Το BBC ετοίμασε και παρουσιάζει σήμερα ένα εκτενές αφιέρωμα σε αυτή και τους λιγοστούς ανθρώπους που την ομιλούν.
Ιστορικά στοιχεία
Πιθανολογείται ότι οι κάτοικοι της Αντιάς ήταν απόγονοι Περσών στρατιωτών, οι οποίοι φρουρούσαν Έλληνες αιχμαλώτους στην περιοχή της Καρύστου. Ύστερα άπω την ήττα τους στην Ναυμαχία της Σαλαμίνας, ο Περσικός στρατός εγκατέλειψε τους φρουρούς της Καρύστου, οι οποίοι κατέφυγαν στις ορεινές περιοχές γύρω από την Αντιά. Αναμείχθηκαν με τους τοπικούς πληθυσμούς και αφομοιώθηκαν από αυτούς.
Σύμφωνα με μια άλλη θεωρία, οι κάτοικοι της Αντιάς είναι δωρικής καταγωγής, αφού σε αντίθεση με τους γύρω πληθυσμούς δεν μιλoύν αρβανίτικα. Μια λιγότερο γνωστή εκδοχή παρουσιάζει ως “πατέρες” της σφυριάς μια ομάδα από κατοίκους της Αίνου στη Θράκη, οι οποίοι μεταφέρθηκαν στην περιοχή το 1469 ως αιχμάλωτοι των Βενετών.
Η “ανακάλυψη” της γλώσσας από τα μέσα ενημέρωσης έγινε τον Μάρτιο του 1969 από σωστικά συνεργεία, που σκοπό τους είχαν την ανεύρεση της σορού ενός πιλότου, το αεροπλάνο του οποίου προσέκρουσε στην περιοχή του όρους Όχη.
Ωστόσο, τις τελευταίες δεκαετίες ο πληθυσμός της μικρής Αντιάς έχει συρρικνωθεί από τους 250 σε μόλις 37 άτομα. Όπως υποστηρίζει το BBC, μάλιστα, σήμερα μόλις έξι άτομα είναι σε θέση να μιλήσουν την «σφυριά».
Ελάχιστες περιοχές σε όλο τον κόσμο “μιλούν” τη σφυριχτή γλώσσα
Η πλειοψηφία των παιδιών μαθαίνει την γλώσσα σε ηλικία 8 με 9 ετών. Κατά την εκμάθηση της γλώσσας δεν παρατηρούνται φυλετικοί περιορισμοί ή περιορισμοί που σχετίζονται με το επάγγελμα.Οι βοσκοί της Αντιάς σφυρίζουν προκειμένου να καλέσουν τα ζώα τους,η επικοινωνία αυτή δεν έχει σχέση με την σφυριά.Η σφυριχτή γλώσσα του χωριού Αντιά χρησιμοποιείται με τον ίδιο τρόπο και στο Kuşköy στην Τουρκία, στην περιοχή PU των Πυρηναίων της Γαλλίας στα Κανάρια νησιά της Ισπανίας καθώς και από τους Βερβερίνους κατοίκους του Άτλαντα στο Μαρόκο. Οι κάτοικοι των πέντε περιοχών έχουν τρία κοινά: Την Σφυριχτή Γλώσσα, την ορεινή και απόκρημνη μορφολογία του εδάφους και τις ασχολίες των κατοίκων που ασχολούνται με την γεωργία και την κτηνοτροφία. Οι γλώσσες εμφανίστηκαν ανεξαρτήτως και με μεγάλη χρονική διαφορά η μια απο την άλλη. Πρέπει να σημειωθεί ότι η Αντιά είναι το μόνο χωριό της περιοχής οι κάτοικοι του οποίου δεν ομιλούν αρβανίτικα στην περιοχή του Καφηρέα. Υπάρχει επίσης ακουστική μείωση των φωνηέντων: Τα πέντε φωνήεντα της Ελληνικής γλώσσας [a, ε, i, o, u] μειώνονται σε τρία [(a, o), (ε, u), i] [4].
Η σφυριχτή γλώσσα της Αντιάς έχει γίνει θέμα για δυο μικρού μήκους ντοκιμαντέρ, το “Αντιά” του Σταύρου Ιωάννου (1980) και “Το χωριό που σφυρίζει” της Κατερίνας Ζουλά (2010), αλλά και δυο μεμονωμένων επεισοδίων των τηλεοπτικών σειρών “Μένουμε Ελλάδα” και “Greek Odyssey” της Joanna Lumley.
Το 2005 έγινε σχετική παρουσίαση στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών από τον Παναγιώτη Κεφάλα, τον ικανότερο από τους σφυριχτές του χωριού. Το χωριό έχουν επισκεφτεί ερευνητές από την μη-κυβερνητική οργάνωση Le Monde Siffle (“Ο Κόσμος Σφυρίζει”). Σύμφωνα με ανακοίνωση του Γραφείου τύπου του Δήμου Καρύστου, ο δήμος στο πλησιέστερο μέλλον θα προβεί στις απαραίτητες ενέργειες, ώστε η σφυριχτή γλώσσα της Αντιάς να αναγνωριστεί ως προστατευόμενη γλώσσα από την UNESCO κάτι που είναι πολύ δύσκολο.
Το 2010 δημιουργήθηκε από τον απόδημο Παναγιώτη Τζαναβάρη ο Πολιτιστικός Σύλλογος των Απανταχού Αντιωτών στο χωριό με κύριο στόχο την διάσωση και διάδοση της σφυριχτής γλώσσας .
Το 2013 διοργανώθηκε το<< Πρώτο Φεστιβάλ Σφυριχτής Γλώσσας>> που σημείωσε μεγάλη επιτυχία και ευαισθητοποίησε το κοινό για συμμετοχή στη εκμάθηση της .
Στης 23 Αυγούστου 2014 μετά από επίπονες προσπάθειες του προέδρου του συλλόγου Π. Τζαναβάρη έγινε στα Αντιά η <<Πρώτη Διεθνής Επιστημονική Συνάντηση Μελέτης και Προώθησης της Σφυριχτής Γλώσσας>> Όπου συμμετείχαν καθηγητές γλωσσολόγοι από δύο πανεπιστήμια της Αγγλίας από την Αμερική και από το πανεπιστήμιο του Pu της Γαλλίας και από την Ελλάδα , καθώς και σφυριχτές από την Γαλλία.
Στις 23 /8/14 έγινε στην Κάρυστο ανοιχτή εκδήλωση με την συμμετοχή κοινού που υπερέβη τα 450 άτομα .
Η επιστημονική Ημερίδα που έγινε στα Αντιά στης 23/8 έχει βιντεοσκοπηθεί και θα αναρτηθεί γιά καθε επιστημονική χρήση από το SOAS Wniversiti of London στην Τράπεζα Απειλουμένων Γλωσσών.
Σύμφωνα με την γλωσσολόγο Δήμητρα Χένγκεν, η σφυριά αποτελεί μια σφυριχτή εκδοχή της ελληνικής γλώσσας, όπου γράμματα και συλλαβές αντιστοιχούν σε ξεχωριστούς τόνους και συχνότητες στα σφυρίγματα. Η σημαντική διαφορά με την ελληνική γλώσσα είναι πως τα μηνύματα με σφυρίγματα μπορούν να ακουστούν ως τέσσερα χιλιόμετρα μακριά, δηλαδή δέκα φορές πιο μακριά από μια κραυγή.
