Οι φιλίες στο σχολείο δεν δημιουργούνται πάντα εύκολα. Τι μπορεί να κάνει ένας γονιός για να βοηθήσει το παιδί του να πλησιάσει τους συμμαθητές του, να νιώσει αποδεκτό και να αποκτήσει αυτοπεποίθηση χωρίς να το πιέσει;
Για κάποια παιδιά, το να κάνουν φίλους στο σχολείο μοιάζει με την πιο φυσική διαδικασία στον κόσμο. Πιάνουν κουβέντα στο διάλειμμα, μοιράζονται τα παιχνίδια τους και μέσα σε λίγες ημέρες έχουν ήδη βρει την παρέα τους. Για άλλα, όμως, η κοινωνική επαφή χρειάζεται περισσότερο χρόνο, θάρρος και υποστήριξη.
Ένα παιδί μπορεί να θέλει πολύ να κάνει φίλους, αλλά να μην ξέρει πώς να ξεκινήσει μια συζήτηση. Μπορεί να φοβάται ότι οι συμμαθητές του θα το απορρίψουν, να ντρέπεται να πλησιάσει μια παρέα ή να αισθάνεται ότι όλοι οι άλλοι έχουν ήδη βρει τη θέση τους.
Για τους γονείς, αυτές οι δυσκολίες συχνά συνοδεύονται από ανησυχία. Θέλουμε το παιδί μας να πηγαίνει χαρούμενο στο σχολείο, να έχει κάποιον να καθίσει μαζί του στο διάλειμμα και να νιώθει ότι ανήκει σε μια ομάδα. Το ζητούμενο, όμως, δεν είναι να αποκτήσει πολλούς φίλους όσο το δυνατόν γρηγορότερα, αλλά να μάθει να δημιουργεί σχέσεις στις οποίες αισθάνεται ασφάλεια, αποδοχή και εμπιστοσύνη.
Πώς μπορούμε, λοιπόν, να το βοηθήσουμε χωρίς να του μεταφέρουμε το άγχος μας ή να το κάνουμε να πιστέψει ότι κάτι δεν πάει καλά με το ίδιο;
1. Ακούστε το παιδί χωρίς να βιαστείτε να δώσετε λύσεις
Αν το παιδί επιστρέφει από το σχολείο και λέει «Δεν έχω κανέναν φίλο» ή «Κανείς δεν παίζει μαζί μου», είναι φυσικό να θέλετε αμέσως να βρείτε μια λύση. Πριν, όμως, αρχίσετε να του δίνετε συμβουλές, προσπαθήστε να καταλάβετε τι ακριβώς συμβαίνει.
Μπορείτε να το ρωτήσετε με ήρεμο τρόπο:
- «Πώς πέρασες σήμερα στο διάλειμμα;»
- «Υπήρχε κάποιος με τον οποίο θα ήθελες να παίξεις;»
- «Τι θα ήθελες να ήταν διαφορετικό στο σχολείο;»
- «Υπήρξε κάποια στιγμή σήμερα που ένιωσες όμορφα με κάποιο άλλο παιδί;»
Αποφύγετε να μετατρέψετε τη συζήτηση σε ανάκριση ή να επιμένετε να σας απαντήσει όταν δεν είναι έτοιμο. Μερικές φορές, το παιδί χρειάζεται απλώς να αισθανθεί ότι μπορεί να μιλήσει χωρίς να κριθεί.
Εξίσου σημαντικό είναι να μην υποβαθμίζετε το συναίσθημά του με φράσεις όπως «Έλα τώρα, δεν έγινε τίποτα» ή «Θα βρεις αύριο άλλους φίλους». Αυτό που για έναν ενήλικα μοιάζει μικρό, για ένα παιδί μπορεί να αποτελεί μια πολύ δύσκολη εμπειρία.
2. Βοηθήστε το να κάνει το πρώτο βήμα, χωρίς να το πιέζετε
Πολλά παιδιά δυσκολεύονται όχι επειδή δεν θέλουν να κοινωνικοποιηθούν, αλλά επειδή δεν γνωρίζουν πώς να ξεκινήσουν. Η συμβουλή «Πήγαινε να κάνεις φίλους» είναι αρκετά γενική και μπορεί να τα αγχώσει περισσότερο.
Αντί γι’ αυτό, εξασκηθείτε μαζί σε μικρές, καθημερινές κινήσεις που κάνουν την επικοινωνία ευκολότερη.
Για παράδειγμα, το παιδί μπορεί να δοκιμάσει να πει:
- «Θέλεις να παίξουμε μαζί;»
- «Μπορώ να παίξω κι εγώ;»
- «Σου αρέσει κι εσένα αυτό το παιχνίδι;»
- «Θέλεις να καθίσουμε μαζί;»
Μπορείτε να παίξετε ένα μικρό παιχνίδι ρόλων στο σπίτι, όπου εσείς θα υποδύεστε έναν συμμαθητή και το παιδί θα εξασκείται στο πώς να ξεκινήσει μια συζήτηση. Κρατήστε τη δραστηριότητα ανάλαφρη, χωρίς να τη μετατρέψετε σε μάθημα κοινωνικών δεξιοτήτων.
Στόχος δεν είναι να μάθει να λέει τις «σωστές» φράσεις, αλλά να νιώσει ότι έχει μερικά εργαλεία που μπορεί να χρησιμοποιήσει όταν το θελήσει.
3. Δημιουργήστε ευκαιρίες για φιλίες και έξω από το σχολείο
Η φιλία συχνά αναπτύσσεται πιο εύκολα όταν τα παιδιά έχουν χρόνο να γνωριστούν σε ένα περιβάλλον χωρίς τη φασαρία και την πίεση της σχολικής τάξης.
Αν το παιδί δείχνει ενδιαφέρον για κάποιον συμμαθητή του, μπορείτε να προτείνετε μια σύντομη συνάντηση μετά το σχολείο, μια επίσκεψη στην παιδική χαρά ή ένα παιχνίδι στο σπίτι.
Στην αρχή, είναι προτιμότερο οι συναντήσεις να είναι σύντομες και να περιλαμβάνουν μια δραστηριότητα που αρέσει και στα δύο παιδιά. Το να ζωγραφίσουν, να κατασκευάσουν κάτι, να παίξουν ένα επιτραπέζιο ή να φτιάξουν μαζί ένα παζλ μπορεί να διευκολύνει την επικοινωνία, χωρίς να χρειάζεται να βρίσκουν συνεχώς θέματα συζήτησης.
Δεν χρειάζεται, ωστόσο, να οργανώνετε διαρκώς κοινωνικές δραστηριότητες ούτε να επιλέγετε εσείς τους φίλους του παιδιού. Προσφέρετε ευκαιρίες και αφήστε το να δείξει με ποιους αισθάνεται άνετα.
4. Βοηθήστε το να αναγνωρίσει τα κοινά ενδιαφέροντα
Τα παιδιά συχνά πλησιάζουν το ένα το άλλο μέσα από κάτι που τους αρέσει και στους δύο. Μπορεί να είναι το ποδόσφαιρο, η ζωγραφική, τα βιβλία, τα ζώα, οι κατασκευές ή ένα αγαπημένο παιχνίδι.
Ρωτήστε το παιδί τι του αρέσει να κάνει και παρατηρήστε ποιες δραστηριότητες το κάνουν να αισθάνεται χαρούμενο και άνετο. Αν έχει την ευκαιρία να συμμετέχει σε μια ομάδα ή σε μια εξωσχολική δραστηριότητα που πραγματικά το ενδιαφέρει, μπορεί να γνωρίσει συνομηλίκους με παρόμοια ενδιαφέροντα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να το γράψετε σε πολλές δραστηριότητες με την ελπίδα ότι θα βρει φίλους. Μία δραστηριότητα που απολαμβάνει είναι συχνά πιο χρήσιμη από ένα γεμάτο πρόγραμμα που του δημιουργεί επιπλέον πίεση.
5. Διδάξτε του να ακούει, να μοιράζεται και να σέβεται τα όρια
Η φιλία δεν βασίζεται μόνο στο να πλησιάζουμε τους άλλους, αλλά και στο να μαθαίνουμε να συνυπάρχουμε μαζί τους.
Μπορείτε να βοηθήσετε το παιδί να εξασκηθεί σε απλές κοινωνικές δεξιότητες, όπως να περιμένει τη σειρά του, να ακούει όταν μιλάει κάποιος άλλος, να προτείνει εναλλακτικές λύσεις σε ένα παιχνίδι και να εκφράζει τη διαφωνία του χωρίς προσβολές.
Εξίσου σημαντικό είναι να κατανοήσει ότι οι φίλοι δεν συμφωνούν πάντα μεταξύ τους και ότι μια μικρή διαφωνία δεν σημαίνει απαραίτητα πως μια φιλία τελείωσε.
Παράλληλα, χρειάζεται να γνωρίζει ότι έχει δικαίωμα να λέει «όχι», να ζητά σεβασμό και να απομακρύνεται από συμπεριφορές που το πληγώνουν. Δεν χρειάζεται να κάνει τα πάντα για να γίνει αποδεκτό ούτε να ανέχεται την κοροϊδία για να παραμείνει σε μια παρέα.
6. Ενισχύστε την αυτοπεποίθησή του χωρίς συγκρίσεις
Φράσεις όπως «Γιατί δεν πας να μιλήσεις στα άλλα παιδιά;», «Κοίτα πόσους φίλους έχει ο αδελφός σου» ή «Είσαι πολύ ντροπαλός» μπορεί να κάνουν ένα παιδί να αισθανθεί ότι η προσωπικότητά του είναι το πρόβλημα.
Αντί να εστιάζετε σε όσα δεν κάνει, αναγνωρίστε τις μικρές προσπάθειές του. Αν μίλησε σε έναν συμμαθητή, αν συμμετείχε σε ένα παιχνίδι ή αν προσπάθησε ξανά μετά από μια απογοήτευση, δείξτε του ότι το προσέξατε.
Μπορείτε να πείτε: «Χάρηκα που δοκίμασες να του μιλήσεις» ή «Ξέρω ότι δεν ήταν εύκολο για σένα και εκτιμώ την προσπάθειά σου».
Αποφύγετε, επίσης, να του δίνετε την εντύπωση ότι πρέπει να γίνει πιο εξωστρεφές για να είναι συμπαθητικό. Ένα παιδί μπορεί να είναι ήσυχο, να χρειάζεται χρόνο για να ανοιχτεί και να δημιουργεί λίγες αλλά ουσιαστικές φιλίες. Η εσωστρέφεια από μόνη της δεν αποτελεί πρόβλημα που πρέπει να διορθωθεί.
7. Συνεργαστείτε με τον εκπαιδευτικό, αν η δυσκολία επιμένει
Αν το παιδί περνά συστηματικά μόνο του τα διαλείμματα, εκφράζει έντονη δυσφορία για το σχολείο ή δυσκολεύεται για μεγάλο διάστημα να συνδεθεί με τους συμμαθητές του, μια συζήτηση με τον εκπαιδευτικό μπορεί να βοηθήσει.
Ο δάσκαλος ή η δασκάλα έχει τη δυνατότητα να παρατηρήσει πώς αλληλεπιδρά το παιδί μέσα στην τάξη, στις ομαδικές εργασίες και στο διάλειμμα. Μπορεί επίσης να εντοπίσει αν υπάρχουν παιδιά με τα οποία ταιριάζει ή αν χρειάζεται υποστήριξη για να ενταχθεί σε μια ομάδα.
Μπορείτε να ζητήσετε να ενθαρρύνονται δραστηριότητες σε μικρές ομάδες, όπου τα παιδιά έχουν την ευκαιρία να συνεργαστούν και να γνωριστούν καλύτερα.
Είναι σημαντικό, ωστόσο, να προσεγγίσετε τη συζήτηση με διάθεση συνεργασίας και όχι με την προσδοκία ότι ο εκπαιδευτικός θα αναγκάσει κάποιο παιδί να γίνει φίλος με το δικό σας.
Αν υπάρχουν ενδείξεις συστηματικού αποκλεισμού, κοροϊδίας, εκφοβισμού ή άλλης συμπεριφοράς που πληγώνει το παιδί, χρειάζεται να αντιμετωπιστούν συγκεκριμένα και όχι να θεωρηθούν απλώς μια συνηθισμένη δυσκολία στις φιλίες.
8. Δώστε του χρόνο – Δεν χρειάζεται να έχει μεγάλη παρέα
Είναι εύκολο να ανησυχήσουμε όταν βλέπουμε άλλα παιδιά να έχουν ήδη δημιουργήσει μεγάλες παρέες. Ωστόσο, ο αριθμός των φίλων δεν αποτελεί μέτρο της κοινωνικής επιτυχίας ενός παιδιού.
Κάποια παιδιά χρειάζονται ημέρες για να συνδεθούν με τους συμμαθητές τους, ενώ άλλα χρειάζονται εβδομάδες ή περισσότερο χρόνο, ειδικά όταν αλλάζουν σχολείο, τάξη ή περιβάλλον.
Μην πιέζετε το παιδί να αποκτήσει φίλους με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα και μην του μεταφέρετε τη δική σας αγωνία για το αν είναι κοινωνικά αποδεκτό. Αντίθετα, δείξτε του ότι μπορεί να σας μιλήσει για όσα βιώνει, ακόμη κι όταν τα πράγματα δεν πηγαίνουν όπως θα ήθελε.
Αν η δυσκολία είναι επίμονη και συνοδεύεται από έντονο άγχος, θλίψη, απομόνωση ή άρνηση να πάει στο σχολείο, αξίζει να αναζητήσετε τη βοήθεια ενός ειδικού ψυχικής υγείας παιδιών, σε συνεργασία με το σχολείο όπου χρειάζεται.
Το σημαντικότερο: Το παιδί χρειάζεται να ξέρει ότι δεν είναι μόνο του
Δεν μπορούμε να επιλέξουμε τους φίλους των παιδιών μας ούτε να εξασφαλίσουμε ότι κάθε κοινωνική τους προσπάθεια θα έχει θετική έκβαση. Μπορούμε, όμως, να τους προσφέρουμε ένα περιβάλλον όπου θα αισθάνονται ασφαλή να δοκιμάσουν, να κάνουν λάθη, να απογοητευτούν και να ξαναπροσπαθήσουν.
Ακούστε τα χωρίς να τα κρίνετε, βοηθήστε τα να αναπτύξουν τις κοινωνικές τους δεξιότητες και δείξτε τους με τη δική σας συμπεριφορά πώς μοιάζουν ο σεβασμός, η καλοσύνη και η ουσιαστική επικοινωνία.
Και κυρίως, θυμίστε τους ότι δεν χρειάζεται να αλλάξουν αυτό που είναι για να αξίζουν μια όμορφη φιλία. Μερικές φορές, αρκεί να βρουν έναν άνθρωπο με τον οποίο μπορούν να είναι ο εαυτός τους.
