Η συνέπεια, η θετική επικοινωνία και η ενεργή παρουσία των γονιών στην καθημερινότητα των παιδιών συνδέονται με λιγότερες συναισθηματικές δυσκολίες και προβλήματα συμπεριφοράς, σύμφωνα με νέα έρευνα.
Δεν υπάρχει κάποιο εγχειρίδιο που να περιγράφει τον ιδανικό τρόπο ανατροφής ενός παιδιού. Κάθε οικογένεια έχει τις δικές της συνήθειες, τα δικά της όρια και τον δικό της τρόπο επικοινωνίας. Παράλληλα, κάθε παιδί έχει διαφορετικές ανάγκες και αντιδρά με τον δικό του τρόπο στις συμπεριφορές των γονιών του.
Ωστόσο, νέα επιστημονική μελέτη δείχνει ότι ορισμένα χαρακτηριστικά της γονεϊκής συμπεριφοράς συνδέονται με τη συναισθηματική κατάσταση και τη συμπεριφορά των παιδιών.
Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό PLOS One και περιέλαβε περισσότερα από 2.700 παιδιά ηλικίας 5 έως 18 ετών. Οι ερευνητές αξιοποίησαν δεδομένα από το πρόγραμμα Environmental influences on Child Health Outcomes (ECHO) των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας των ΗΠΑ (NIH). Οι γονείς συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια σχετικά με τις πρακτικές ανατροφής που ακολουθούν και τη συμπεριφορά των παιδιών τους.
Στόχος ήταν να εντοπιστούν διαφορετικά προφίλ γονεϊκής συμπεριφοράς και να εξεταστεί πώς αυτά σχετίζονται με τις συναισθηματικές δυσκολίες και τα προβλήματα συμπεριφοράς στην παιδική και εφηβική ηλικία.
Τα τρία προφίλ γονεϊκής συμπεριφοράς που εντόπισαν οι ερευνητές
Η ανάλυση ανέδειξε τρία βασικά προφίλ, τα οποία διέφεραν ως προς τη θετική γονεϊκή συμπεριφορά και την επίβλεψη των παιδιών.
1. Θετική επικοινωνία και αυξημένη επίβλεψη
Το πρώτο προφίλ περιλάμβανε γονείς που εμφάνιζαν υψηλότερα επίπεδα θετικής γονεϊκής συμπεριφοράς και καλύτερη επίβλεψη. Σε αυτή την κατηγορία περιλαμβάνονται πρακτικές όπως η υποστήριξη, η ανταπόκριση στις ανάγκες του παιδιού και η αναγνώριση των θετικών συμπεριφορών του.
2. Λιγότερη θετική γονεϊκή συμπεριφορά και μέτρια επίβλεψη
Το δεύτερο προφίλ χαρακτηριζόταν από χαμηλότερα επίπεδα θετικής γονεϊκής συμπεριφοράς, σε συνδυασμό με μέτρια επίβλεψη.
3. Μέτρια θετική γονεϊκή συμπεριφορά και χαμηλότερη επίβλεψη
Στο τρίτο προφίλ, η θετική γονεϊκή συμπεριφορά βρισκόταν σε μέτρια επίπεδα, ενώ η επίβλεψη ήταν χαμηλότερη.
Οι ερευνητές διευκρινίζουν ότι οι συγκεκριμένες κατηγορίες αποτελούν προφίλ που προέκυψαν από την ανάλυση των δεδομένων και δεν αντιπροσωπεύουν όλους τους πιθανούς τρόπους ανατροφής.
Ποια παιδιά εμφάνιζαν λιγότερες συναισθηματικές δυσκολίες
Τα παιδιά των οποίων οι γονείς ανήκαν στο πρώτο προφίλ, με περισσότερη θετική γονεϊκή συμπεριφορά και καλύτερη επίβλεψη, εμφάνιζαν τα χαμηλότερα επίπεδα εσωτερικευμένων και εξωτερικευμένων προβλημάτων.
Τα εσωτερικευμένα προβλήματα περιλαμβάνουν δυσκολίες που στρέφονται κυρίως προς τα μέσα, όπως το άγχος, η θλίψη και η κοινωνική απόσυρση. Τα εξωτερικευμένα προβλήματα αφορούν συμπεριφορές που εκδηλώνονται πιο άμεσα προς το περιβάλλον, όπως η επιθετικότητα, η αντιδραστικότητα και ορισμένες δυσκολίες προσοχής.
Υψηλότερα επίπεδα δυσκολιών καταγράφηκαν στα άλλα δύο προφίλ, με τις περισσότερες να παρατηρούνται στην ομάδα που συνδύαζε μέτρια θετική γονεϊκή συμπεριφορά και χαμηλότερη επίβλεψη.
Τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι ο συνδυασμός διαφορετικών γονεϊκών πρακτικών έχει σημασία. Δεν αρκεί, δηλαδή, να εξετάζεται μεμονωμένα μια συμπεριφορά, αλλά χρειάζεται να λαμβάνεται υπόψη το συνολικό πλαίσιο μέσα στο οποίο μεγαλώνει το παιδί.
Γιατί η συνέπεια στους κανόνες έχει σημασία
Ένα ακόμη εύρημα της μελέτης αφορούσε την ασυνεπή πειθαρχία, η οποία συνδέθηκε με περισσότερα εσωτερικευμένα και εξωτερικευμένα προβλήματα συμπεριφοράς.
Στην καθημερινότητα, ασυνέπεια μπορεί να υπάρχει όταν οι ίδιοι κανόνες εφαρμόζονται διαφορετικά από τη μία ημέρα στην άλλη ή όταν μια συμπεριφορά αντιμετωπίζεται άλλοτε με αυστηρότητα και άλλοτε χωρίς καμία αντίδραση.
Όταν τα όρια αλλάζουν διαρκώς, το παιδί μπορεί να δυσκολεύεται να καταλάβει τι αναμένεται από εκείνο και ποιες θα είναι οι συνέπειες των πράξεών του. Αντίθετα, οι σαφείς κανόνες που εφαρμόζονται με σταθερότητα μπορούν να προσφέρουν ένα πιο προβλέψιμο πλαίσιο στην καθημερινότητά του.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι γονείς πρέπει να αντιδρούν πάντα με τον ίδιο τρόπο ανεξάρτητα από τις συνθήκες ή τις ανάγκες του παιδιού. Η συνέπεια δεν αποκλείει την ευελιξία, την κατανόηση ή την αναγνώριση των συναισθημάτων του.
Επιπλέον, η συσχέτιση που εντοπίστηκε στη μελέτη δεν αποδεικνύει ότι η ασυνεπής πειθαρχία προκαλεί από μόνη της τα προβλήματα συμπεριφοράς. Δείχνει ότι οι δύο παράγοντες εμφανίζονται να συνδέονται.
Επίβλεψη δεν σημαίνει διαρκής έλεγχος
Η χαμηλότερη γονεϊκή επίβλεψη συνδέθηκε ειδικότερα με περισσότερα εξωτερικευμένα προβλήματα, όπως η επιθετικότητα και οι δυσκολίες προσοχής. Αντίθετα, δεν διαπιστώθηκε στατιστικά σημαντική σχέση ανάμεσα στη χαμηλή επίβλεψη και στα εσωτερικευμένα προβλήματα, όπως το άγχος και η κατάθλιψη.
Το εύρημα αυτό χρειάζεται προσεκτική ερμηνεία. Η επίβλεψη δεν σημαίνει ότι ο γονιός πρέπει να ελέγχει κάθε κίνηση του παιδιού ή να γνωρίζει κάθε λεπτομέρεια της ζωής του.
Σημαίνει, σε γενικές γραμμές, να παραμένει ενεργά παρών, να γνωρίζει τις καθημερινές δραστηριότητες και τις ανάγκες του παιδιού, να ενδιαφέρεται για όσα το απασχολούν και να παρέχει καθοδήγηση όταν χρειάζεται.
Η ουσιαστική παρουσία μπορεί να εκφράζεται μέσα από απλές καθημερινές στιγμές: μια συζήτηση μετά το σχολείο, το ενδιαφέρον για τις φιλίες του παιδιού, η διάθεση να το ακούσουμε όταν δυσκολεύεται ή η σταθερή εφαρμογή συμφωνημένων ορίων.
Τι πρέπει να γνωρίζουμε για τα συμπεράσματα της έρευνας
Παρά τη σημασία των ευρημάτων, η μελέτη έχει περιορισμούς που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη.
Τα δεδομένα βασίστηκαν σε ερωτηματολόγια που συμπλήρωσαν οι γονείς και αποτύπωναν τη γονεϊκή συμπεριφορά και τις δυσκολίες των παιδιών σε συγκεκριμένη χρονική περίοδο. Επομένως, η έρευνα καταγράφει συσχετίσεις και δεν αποδεικνύει ότι ένας συγκεκριμένος τρόπος ανατροφής προκαλεί οπωσδήποτε ένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα.
Επιπλέον, οι περισσότεροι συμμετέχοντες που απάντησαν στα ερωτηματολόγια ήταν μητέρες, ενώ οι πατέρες που συμμετείχαν ήταν μόλις 52. Αυτό αποτελεί έναν ακόμη παράγοντα που πρέπει να συνυπολογιστεί κατά την ερμηνεία των αποτελεσμάτων.
Υπάρχει, επίσης, το ενδεχόμενο η σχέση να λειτουργεί και προς τις δύο κατευθύνσεις. Ο τρόπος με τον οποίο συμπεριφέρονται οι γονείς μπορεί να σχετίζεται με τη συμπεριφορά των παιδιών, αλλά και οι ανάγκες ή οι δυσκολίες ενός παιδιού μπορούν να επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιδρούν οι γονείς.
Τελικά, υπάρχει σωστός τρόπος ανατροφής;
Το βασικό μήνυμα της μελέτης δεν είναι ότι υπάρχει ένας τέλειος τρόπος να μεγαλώσει κανείς ένα παιδί. Αντίθετα, αναδεικνύει τη σημασία της θετικής επικοινωνίας, της σταθερότητας στους κανόνες και της ενεργής συμμετοχής των γονιών στην καθημερινότητα των παιδιών.
Η προσπάθεια να ακούμε πραγματικά το παιδί μας, να ανταποκρινόμαστε στις ανάγκες του και να θέτουμε σαφή όρια με συνέπεια μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία ενός πιο υποστηρικτικού οικογενειακού περιβάλλοντος.
Κανένας γονιός δεν είναι τέλειος και κανένα παιδί δεν αντιδρά με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις συνθήκες. Το ζητούμενο δεν είναι να ακολουθούμε έναν άκαμπτο κανόνα ανατροφής, αλλά να διαμορφώνουμε μια σχέση στην οποία το παιδί νιώθει ότι ακούγεται, υποστηρίζεται και γνωρίζει τι να περιμένει.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, τα παιδιά εμφάνιζαν λιγότερες συναισθηματικές και συμπεριφορικές δυσκολίες όταν η γονεϊκή συμπεριφορά χαρακτηριζόταν από θετικότητα, συνέπεια και ουσιαστική εμπλοκή στην καθημερινότητά τους. Πρόκειται για μια συσχέτιση που προσφέρει χρήσιμα στοιχεία για την ανατροφή, χωρίς να αποτελεί συνταγή που εγγυάται το ίδιο αποτέλεσμα σε κάθε οικογένεια.
