Ποιες ηλικίες είναι περισσότερο ευάλωτες, πόσο αποτελεσματικό μπορεί να αποδειχθεί ένα ηλικιακό όριο και γιατί η εφαρμογή του δεν είναι απλή υπόθεση; Ο παιδίατρος Κώστας Νταλούκας, πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ελευθέρων Επαγγελματιών Παιδιάτρων, απαντά σε τρεις κρίσιμες ερωτήσεις για τη χρήση των κοινωνικών δικτύων από τα παιδιά και τους εφήβους.
Η συζήτηση για τη θέσπιση ηλικιακού ορίου στην πρόσβαση των παιδιών στα κοινωνικά δίκτυα βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της δημόσιας πολιτικής. Πίσω όμως από το ερώτημα της απαγόρευσης υπάρχουν πιο σύνθετα ζητήματα: ποιες ηλικίες θεωρούνται περισσότερο ευάλωτες, τι γνωρίζουμε πραγματικά για την επίδραση των social media στην ψυχική υγεία και με ποιον τρόπο μπορεί να εφαρμοστεί αποτελεσματικά ένα τέτοιο μέτρο;
Ο παιδίατρος Κώστας Νταλούκας απαντά στις ερωτήσεις του Infokids, επισημαίνοντας ότι ένα ηλικιακό όριο για την πρόσβαση στα social media μπορεί να λειτουργήσει ως χρήσιμο μέτρο προστασίας, δεν αρκεί όμως από μόνο του. Όπως τονίζει, το ουσιαστικό κριτήριο δεν είναι απλώς πόσα παιδιά θα σταματήσουν να διατηρούν λογαριασμούς, αλλά εάν θα βελτιωθούν ο ύπνος, η ψυχική ευεξία, η κοινωνική λειτουργικότητα και συνολικά η ποιότητα ζωής τους.
Social media και παιδιά: Σε ποιες ηλικίες παρατηρούνται τα περισσότερα προβλήματα;
Όπως εξηγεί ο κ. Νταλούκας, η πρώιμη και η μέση εφηβεία, περίπου από τα 11 έως τα 16 χρόνια, αποτελούν μια ιδιαίτερα ευαίσθητη αναπτυξιακή περίοδο όσον αφορά την επίδραση των κοινωνικών δικτύων στην ψυχική υγεία. «Μεγάλη επιστημονική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Nature Communications διαπίστωσε ότι η αυξημένη χρήση των κοινωνικών δικτύων συνδεόταν με μελλοντική μείωση της ικανοποίησης από τη ζωή, κυρίως στα κορίτσια ηλικίας 11 έως 13 ετών και στα αγόρια ηλικίας 14 έως 15 ετών», επισημαίνει.
Ο κ. Νταλούκας διευκρινίζει, ωστόσο, ότι πρόκειται για «ηλικιακά παράθυρα αυξημένης ευαλωτότητας» και όχι για απόδειξη ότι στις συγκεκριμένες ηλικίες εμφανίζονται υποχρεωτικά περισσότερες ψυχιατρικές διαταραχές. «Παράλληλα, σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, το 11% των εφήβων ηλικίας 11, 13 και 15 ετών παρουσίαζε προβληματική χρήση των κοινωνικών δικτύων. Το ποσοστό ήταν υψηλότερο στα κορίτσια, φθάνοντας το 13%, έναντι 9% στα αγόρια», επισημαίνει.
Οι κυριότερες ανησυχίες σε σχέση με τα παιδιά και τη χρήση των social media αφορούν στα παρακάτω:
- το άγχος και τα καταθλιπτικά συμπτώματα
- τη διαταραχή του ύπνου
- την αρνητική εικόνα σώματος
- τον διαδικτυακό εκφοβισμό
- τη δυσκολία ελέγχου του χρόνου χρήσης
«Είναι επιστημονικά σημαντικό να διευκρινίσουμε ότι η συσχέτιση δεν αποδεικνύει πάντοτε σχέση αιτίας και αποτελέσματος. Με άλλα λόγια, τα προβλήματα ψυχικής υγείας μπορεί να συνδέονται με την αυξημένη χρήση των κοινωνικών δικτύων, αλλά δεν αποδεικνύεται σε κάθε περίπτωση ότι προκαλούνται αποκλειστικά από αυτήν», συμπληρώνει.
Θα αποδώσει η θέσπιση ηλικιακού ορίου στις πλατφόρμες;
Απαντώντας σε σχετική ερώτηση ο παιδίατρος Κώστας Νταλούκας ξεκαθαρίζει ότι δεν απορρίπτει τη θέσπιση ηλικιακού ορίου. Αντιθέτως, θεωρεί ότι μπορεί να αποτελέσει ένα χρήσιμο εργαλείο προστασίας, ιδιαίτερα για τα μικρότερα παιδιά. Η επιφύλαξή του αφορά την προσδοκία ότι μία απαγόρευση θα οδηγήσει από μόνη της σε άμεση μείωση της κατάθλιψης, του άγχους ή άλλων προβλημάτων ψυχικής υγείας.
«Η προστασία των παιδιών απαιτεί συνδυασμό μέτρων», επισημαίνει. Σε αυτά περιλαμβάνονται:
- αξιόπιστη επαλήθευση της ηλικίας, χωρίς υπονόμευση της ιδιωτικότητας
- περιορισμός των εθιστικών χαρακτηριστικών των εφαρμογών
- εκπαίδευση των παιδιών στην ασφαλή και υπεύθυνη χρήση του διαδικτύου
- ουσιαστική ενημέρωση και υποστήριξη των γονέων
- συστηματική παρακολούθηση της ψυχικής υγείας των εφήβων
«Η ψηφιακή προστασία των παιδιών δεν μπορεί να εξαντλείται σε μια απαγόρευση. Οφείλουμε να δημιουργήσουμε ένα ασφαλέστερο ψηφιακό περιβάλλον και ταυτόχρονα να βοηθήσουμε τα παιδιά να αναπτύξουν κριτική σκέψη και δεξιότητες αυτορρύθμισης», υπογραμμίζει.
Θα είναι δύσκολο να εφαρμοστεί ένα τέτοιο μέτρο;
Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η αποτελεσματική εφαρμογή ηλικιακών περιορισμών παρουσιάζει σημαντικές δυσκολίες. Ο κ. Νταλούκας αναφέρεται στο παράδειγμα της Αυστραλίας, όπου από τον Δεκέμβριο του 2025 εφαρμόζεται περιορισμός στη δημιουργία και διατήρηση λογαριασμών κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 16 ετών. «Σύμφωνα με τα πρώτα διαθέσιμα στοιχεία, καταγράφηκε μείωση του αριθμού των παιδιών που διατηρούν λογαριασμούς, αλλά σημαντικός αριθμός ανηλίκων εξακολούθησε να χρησιμοποιεί τις πλατφόρμες. Αυτό δείχνει ότι η συμμόρφωση δεν είναι αυτόματη και ότι οι περιορισμοί μπορούν να παρακαμφθούν.«Το ουσιαστικό ζητούμενο δεν είναι μόνο να θεσπίσουμε ένα όριο ηλικίας, αλλά να εξασφαλίσουμε ότι θα εφαρμοστεί αποτελεσματικά, με ευθύνη και των ίδιων των ψηφιακών πλατφορμών», συμπληρώνει θέτοντας τον πιο σημαντικό προβληματισμό σε αυτή τη συζήτηση.
Κατά τον ίδιο, η επιτυχία του μέτρου δεν πρέπει να αξιολογηθεί αποκλειστικά με βάση τον αριθμό των λογαριασμών που θα κλείσουν ή των παιδιών που θα απομακρυνθούν από τις πλατφόρμες.
«Ως παιδίατρος θεωρώ ότι η αποτελεσματικότητα κάθε τέτοιου μέτρου πρέπει να αξιολογείται κυρίως από το εάν βελτιώθηκαν ο ύπνος, η ψυχική ευεξία, η κοινωνική λειτουργικότητα και η ποιότητα ζωής των παιδιών», καταλήγει ο Κώστας Νταλούκας.
