Υπάρχουν απογεύματα που ένας γονιός νιώθει ότι ανταγωνίζεται μια οθόνη για την προσοχή του παιδιού του. Το παιδί ζητά «λίγο ακόμα» στο τάμπλετ, θυμώνει όταν έρθει η ώρα να κλείσει το κινητό και δυσκολεύεται να βρει κάτι άλλο που να το ευχαριστεί. Κι έτσι, αυτό που ξεκίνησε ως λίγα λεπτά χαλάρωσης καταλήγει συχνά σε έναν ακόμη οικογενειακό καβγά.
Η πραγματικότητα είναι ότι οι οθόνες έχουν γίνει μέρος της καθημερινότητας των παιδιών. Προσφέρουν ψυχαγωγία, επικοινωνία και ευκαιρίες μάθησης. Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι απαραίτητα να εξαφανιστούν από τη ζωή τους, αλλά να μη στερούν χρόνο από τον ύπνο, το παιχνίδι, την κίνηση, τις φιλίες και την ουσιαστική επικοινωνία με την οικογένεια.
Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής επισημαίνει ότι οι γονείς χρειάζεται να εξετάζουν όχι μόνο πόσο χρόνο περνούν τα παιδιά μπροστά στις οθόνες, αλλά και τι παρακολουθούν, πώς επηρεάζονται και ποιες δραστηριότητες παραμερίζονται εξαιτίας της χρήσης τους.
Πώς μπορούμε, λοιπόν, να βάλουμε όρια χωρίς να μετατρέπουμε κάθε απενεργοποίηση της οθόνης σε μάχη;
1. Μην ανακοινώνετε το τέλος την τελευταία στιγμή
Για ένα παιδί που είναι απορροφημένο σε ένα παιχνίδι ή ένα βίντεο, η ξαφνική διακοπή μπορεί να προκαλέσει έντονη δυσαρέσκεια. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να υποχωρούμε κάθε φορά, αλλά ότι μπορούμε να κάνουμε τη μετάβαση πιο ομαλή.
Αντί να πείτε απότομα «κλείσ’ το τώρα», δοκιμάστε να προειδοποιήσετε το παιδί λίγα λεπτά νωρίτερα.
«Έχεις άλλα πέντε λεπτά και μετά κλείνουμε για να φάμε» είναι ένα σαφές μήνυμα που του δίνει χρόνο να προετοιμαστεί.
Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε ένα χρονόμετρο ή να συμφωνήσετε ότι η χρήση θα τελειώσει μόλις ολοκληρωθεί ένα συγκεκριμένο επεισόδιο ή επίπεδο παιχνιδιού. Το σημαντικό είναι το όριο να είναι ξεκάθαρο και να τηρείται με συνέπεια.
2. Δημιουργήστε οικογενειακούς κανόνες, όχι τιμωρίες της στιγμής
Όταν οι κανόνες αλλάζουν ανάλογα με την κούραση ή τη διάθεση των ενηλίκων, το παιδί δυσκολεύεται να καταλάβει τι ισχύει.
Είναι προτιμότερο να συμφωνήσετε εκ των προτέρων πότε χρησιμοποιούνται οι οθόνες και πότε παραμένουν κλειστές. Για παράδειγμα, μπορείτε να ορίσετε ότι δεν χρησιμοποιούνται στο τραπέζι, κατά τη διάρκεια του διαβάσματος ή πριν από τον ύπνο.
Οι κανόνες χρειάζεται να προσαρμόζονται στην ηλικία, στις ανάγκες και στο καθημερινό πρόγραμμα του παιδιού. Μπορείτε να τους συζητήσετε μαζί του και να εξηγήσετε γιατί υπάρχουν.
Όταν ένα παιδί γνωρίζει από πριν τι θα συμβεί, είναι ευκολότερο να αντιληφθεί ότι το όριο δεν αποτελεί αυθαίρετη τιμωρία, αλλά μέρος της οικογενειακής ρουτίνας.
3. Μην αφαιρείτε απλώς την οθόνη – προτείνετε κάτι ενδιαφέρον στη θέση της
Το «άσε το κινητό» είναι μια οδηγία που δεν απαντά σε ένα βασικό ερώτημα: τι θα κάνει το παιδί στη συνέχεια;
Ειδικά όταν έχει συνηθίσει να περνά μεγάλο μέρος του ελεύθερου χρόνου του μπροστά σε μια οθόνη, μπορεί να δυσκολεύεται να βρει εναλλακτικές δραστηριότητες.
Αντί να περιμένετε να επινοήσει μόνο του κάτι, προτείνετε συγκεκριμένες επιλογές:
- Να παίξετε ένα επιτραπέζιο παιχνίδι.
- Να φτιάξετε μαζί μια κατασκευή ή μια ζωγραφιά.
- Να βγείτε για περπάτημα ή ποδήλατο.
- Να διαβάσετε ένα βιβλίο ή να ακούσετε μια ιστορία.
- Να ετοιμάσετε μαζί ένα απλό σνακ.
- Να καλέσει έναν φίλο για παιχνίδι.
Δεν χρειάζεται κάθε δραστηριότητα να είναι εντυπωσιακή ή εκπαιδευτική. Αρκεί να υπάρχει χώρος για κίνηση, δημιουργικότητα και ελεύθερο παιχνίδι.
4. Δώστε το παράδειγμα με τη δική σας χρήση του κινητού
Είναι δύσκολο να ζητήσουμε από ένα παιδί να αφήσει το κινητό του, όταν εμείς ελέγχουμε συνεχώς τις ειδοποιήσεις μας ή κοιτάζουμε την οθόνη ενώ μας μιλά.
Τα παιδιά παρατηρούν τη συμπεριφορά των ενηλίκων και διαμορφώνουν σταδιακά τις δικές τους συνήθειες μέσα από αυτήν.
Δοκιμάστε να αφήνετε όλοι τα κινητά στην άκρη κατά τη διάρκεια του φαγητού ή όταν περνάτε συγκεκριμένο χρόνο μαζί. Αν χρειάζεται να απαντήσετε σε ένα μήνυμα, μπορείτε να εξηγήσετε ότι θα το κάνετε και έπειτα θα επιστρέψετε στη δραστηριότητά σας.
Ο στόχος δεν είναι να είστε τέλειοι, αλλά να δείχνετε στην πράξη ότι η τεχνολογία έχει τη θέση της, χωρίς να καταλαμβάνει κάθε στιγμή της ημέρας.
5. Δώστε ιδιαίτερη σημασία στην ώρα πριν από τον ύπνο
Η χρήση οθονών αργά το βράδυ μπορεί να δυσκολέψει την καθιέρωση μιας ήρεμης ρουτίνας ύπνου. Γι’ αυτό, η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής προτείνει να δημιουργούνται περίοδοι χωρίς οθόνες πριν από την κατάκλιση και να αποφεύγονται οι συσκευές μέσα στο υπνοδωμάτιο.
Μπορείτε να καθιερώσετε μια σταθερή διαδικασία που περιλαμβάνει μπάνιο, πιτζάμες, χαμηλό φωτισμό και ένα παραμύθι ή λίγη συζήτηση για την ημέρα.
Αν το παιδί έχει συνηθίσει να αποκοιμιέται με βίντεο, η αλλαγή μπορεί να χρειαστεί χρόνο. Προχωρήστε σταδιακά, διατηρώντας σταθερή τη νέα ρουτίνα και προσφέροντας εναλλακτικές που το βοηθούν να χαλαρώνει.
6. Μάθετε τι ακριβώς βλέπει και παίζει
Δεν έχουν όλες οι ψηφιακές δραστηριότητες την ίδια αξία ή τους ίδιους κινδύνους. Ένα εκπαιδευτικό βίντεο που παρακολουθείτε μαζί με το παιδί δεν είναι το ίδιο με ατελείωτη εναλλαγή σύντομων βίντεο ή με περιεχόμενο που δεν είναι κατάλληλο για την ηλικία του.
Ρωτήστε το παιδί τι του αρέσει στο παιχνίδι ή στο βίντεο που παρακολουθεί. Δείτε μαζί ορισμένο περιεχόμενο και συζητήστε όσα σας κάνουν εντύπωση.
Για τα μεγαλύτερα παιδιά, έχει σημασία να συζητάτε και για την ιδιωτικότητα, τις διαφημίσεις, τις διαδικτυακές επαφές και το περιεχόμενο που μπορεί να τα αναστατώσει.
Οι γονικοί έλεγχοι μπορούν να βοηθήσουν στον περιορισμό του χρόνου χρήσης, των αγορών και της πρόσβασης σε ακατάλληλο περιεχόμενο. Δεν αντικαθιστούν, όμως, την επικοινωνία και την καθοδήγηση.
7. Μην αντιμετωπίζετε κάθε διαμαρτυρία ως ένδειξη ότι αποτύχατε
Είναι πιθανό το παιδί να θυμώσει όταν τελειώσει ο χρόνος που έχει συμφωνηθεί. Μπορεί να διαμαρτυρηθεί, να προσπαθήσει να διαπραγματευτεί ή να πει ότι όλοι οι φίλοι του έχουν περισσότερη ελευθερία.
Δεν χρειάζεται να απαντήσετε με φωνές ούτε να αλλάξετε αμέσως την απόφασή σας για να σταματήσει η ένταση.
Μπορείτε να αναγνωρίσετε το συναίσθημά του, διατηρώντας παράλληλα το όριο: «Καταλαβαίνω ότι θέλεις να συνεχίσεις. Περνούσες ωραία. Ο χρόνος, όμως, τελείωσε και τώρα θα κάνουμε κάτι άλλο».
Η συνέπεια δεν σημαίνει αυστηρότητα χωρίς συναίσθημα. Σημαίνει ότι το παιδί μπορεί να εκφράσει τη δυσαρέσκειά του, ενώ ο γονιός παραμένει ήρεμος και σταθερός.
Αν η χρήση της οθόνης επηρεάζει συστηματικά τον ύπνο, το σχολείο, τις σχέσεις ή την καθημερινή λειτουργικότητα του παιδιού, αξίζει να συζητήσετε την κατάσταση με τον παιδίατρο.
Το ζητούμενο δεν είναι να μεγαλώσουμε παιδιά χωρίς οθόνες
Η τεχνολογία αποτελεί μέρος του κόσμου στον οποίο μεγαλώνουν τα παιδιά μας. Η πρόκληση για τους γονείς δεν είναι να την αποκλείσουν απόλυτα, αλλά να τα βοηθήσουν να αναπτύξουν μια ισορροπημένη σχέση μαζί της.
Τα όρια λειτουργούν καλύτερα όταν συνοδεύονται από επικοινωνία, εναλλακτικές δραστηριότητες και το παράδειγμα των ενηλίκων. Και δεν χρειάζεται να αλλάξουν όλες οι συνήθειες μέσα σε μία ημέρα.
Μερικές φορές, η αρχή μπορεί να είναι τόσο απλή όσο ένα γεύμα χωρίς κινητά, μια βόλτα μετά το σχολείο ή ένα παραμύθι πριν από τον ύπνο.
Γιατί ο στόχος δεν είναι απλώς να μειωθούν τα λεπτά μπροστά στην οθόνη, αλλά να δημιουργηθεί περισσότερος χώρος για όλα όσα χρειάζεται ένα παιδί για να μεγαλώσει: παιχνίδι, ύπνο, κίνηση, σχέσεις και πραγματική επαφή με τους ανθρώπους γύρω του.
