Μια νέα παγκόσμια επιστημονική ανασκόπηση αποκαλύπτει ένα ιδιαίτερα ανησυχητικό φαινόμενο: σχεδόν το 5% των βρεφών παγκοσμίως εκτίθεται σε σωματική επιθετικότητα από τους ίδιους τους φροντιστές του κατά τα πρώτα δύο χρόνια της ζωής του.
Η έρευνα συντονίστηκε από επιστήμονες της Ιατρικής Σχολής του University of British Columbia και του Memorial University of Newfoundland και θεωρείται η πρώτη που συγκεντρώνει ανώνυμες αναφορές από γονείς και φροντιστές για συμπεριφορές όπως το χαστούκι, το τράνταγμα, το χτύπημα ή το λεγόμενο «ξύλο διαπαιδαγώγησης».
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι περίπου 1 στα 20 μωρά υφίσταται κάποια μορφή σωματικής κακοποίησης. Συγκεκριμένα, το 4% έως 5% των γονιών παραδέχθηκε ότι έχει εκδηλώσει τουλάχιστον μία φορά επιθετική συμπεριφορά προς το βρέφος του.
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι το ποσοστό αυτό είναι αρκετά υψηλό ώστε να προκαλεί έντονη ανησυχία και να αναδεικνύει την ανάγκη για παρεμβάσεις που θα βοηθήσουν τους γονείς να διαχειρίζονται καλύτερα τις δύσκολες στιγμές της καθημερινότητας.
Γιατί τα βρέφη είναι τόσο ευάλωτα
Τα βρέφη εξαρτώνται πλήρως από τους ανθρώπους που τα φροντίζουν, γεγονός που τα καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτα σε περιστατικά επιθετικότητας. Σε πολλές περιπτώσεις, τέτοιες συμπεριφορές εμφανίζονται σε στιγμές έντονου άγχους ή εξάντλησης των γονιών.
Η έλλειψη ύπνου, το συνεχές κλάμα ενός μωρού, αλλά και οικονομικές ή ψυχολογικές πιέσεις μέσα στην οικογένεια μπορούν να οδηγήσουν ακόμη και ψύχραιμους γονείς σε στιγμές έντονης απογοήτευσης.
Παράλληλα, σε ορισμένες κοινωνίες εξακολουθεί να υπάρχει η αντίληψη ότι ένα χτύπημα στο χέρι ή ένα «ελαφρύ ξύλο» μπορεί να αποτελέσει μορφή πειθαρχίας. Ωστόσο, οι επιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι τέτοιες πρακτικές μπορεί να έχουν μακροχρόνιες συνέπειες.
Η σωματική τιμωρία έχει συσχετιστεί με προβλήματα στη μάθηση, δυσκολίες στη συμπεριφορά και αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ψυχικών διαταραχών αργότερα στη ζωή του παιδιού. Επιπλέον, αυξάνει την πιθανότητα να εμφανιστεί πιο σοβαρή μορφή βίας στο μέλλον.
Τι έδειξε η ανάλυση των δεδομένων
Για να καταλήξουν στα συμπεράσματά τους, οι επιστήμονες ανέλυσαν 20 διαφορετικές μελέτες που περιλάμβαναν περισσότερα από 220.000 βρέφη και φροντιστές από διάφορες χώρες.
Όταν οι γονείς ρωτήθηκαν ιδιωτικά και ανώνυμα για τη συμπεριφορά τους, το 4,8% ανέφερε ότι είχε εκδηλώσει τουλάχιστον μία φορά κάποια μορφή σωματικής επιθετικότητας προς βρέφος κάτω των δύο ετών.
Όταν από τα στοιχεία αφαιρέθηκαν οι πιο «ήπιες» μορφές σωματικής τιμωρίας, όπως το ξύλο, το ποσοστό μειώθηκε στο 3,9%. Παρόλα αυτά, οι επιστήμονες τονίζουν ότι το φαινόμενο παραμένει ανησυχητικά συχνό και σε μεγάλο βαθμό αόρατο.
Ένας λόγος είναι ότι τα επίσημα στοιχεία των υπηρεσιών παιδικής προστασίας καταγράφουν κυρίως σοβαρά περιστατικά που φτάνουν σε νοσοκομεία, κοινωνικές υπηρεσίες ή στην αστυνομία. Αντίθετα, οι ανώνυμες έρευνες επιτρέπουν στους γονείς να παραδεχθούν συμπεριφορές που διαφορετικά δεν θα καταγράφονταν ποτέ.
Οι μορφές βίας που καταγράφηκαν
Οι ερευνητές εξέτασαν και συγκεκριμένες μορφές επιθετικής συμπεριφοράς. Το τράνταγμα των βρεφών εμφανίστηκε σε ποσοστά περίπου 2% έως 3%, γεγονός που θεωρείται ιδιαίτερα επικίνδυνο, καθώς μπορεί να προκαλέσει σοβαρή εγκεφαλική βλάβη.
Το ξύλο ή το χτύπημα καταγράφηκε συχνότερα σε ορισμένες χώρες και δείγματα, κάτι που δείχνει ότι πολιτισμικοί παράγοντες και κοινωνικές αντιλήψεις επηρεάζουν σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο οι γονείς αντιμετωπίζουν τη διαπαιδαγώγηση των παιδιών.
Η σημασία της πρόληψης και της στήριξης των γονιών
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η κατανόηση του πόσο συχνά συμβαίνουν τέτοιες συμπεριφορές είναι καθοριστική για την ανάπτυξη πολιτικών πρόληψης.
Μεταξύ των μέτρων που προτείνουν περιλαμβάνονται:
- ενημέρωση των νέων γονιών για τη διαχείριση του στρες
- γραμμές υποστήριξης για οικογένειες σε κρίση
- προγράμματα επισκέψεων στο σπίτι από επαγγελματίες υγείας
- πολιτικές που αποθαρρύνουν τη σωματική τιμωρία των παιδιών
Οι ερευνητές τονίζουν επίσης ότι απαιτούνται περισσότερες μελέτες, ιδιαίτερα σε περιοχές του κόσμου που μέχρι σήμερα δεν εκπροσωπούνται επαρκώς στις επιστημονικές έρευνες.
Μελλοντικά δεδομένα θα βοηθήσουν να διαπιστωθεί αν τα ποσοστά αλλάζουν ανάλογα με την ηλικία του βρέφους ή με τα χαρακτηριστικά των φροντιστών, ώστε τα προγράμματα πρόληψης να στοχεύουν πιο αποτελεσματικά εκεί όπου υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο eClinicalMedicine.
