Οι Πανελλαδικές Εξετάσεις 2026 ξεκίνησαν με τη Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία, όπου οι υποψήφιοι κλήθηκαν να επεξεργαστούν κείμενα με επίκεντρο τη μοναξιά και την τρίτη ηλικία. Ανάμεσα στα θέματα βρέθηκε και το ποίημα «Ποιος ζει ποιος πεθαίνει» του Ανδρέα Εμπειρίκου.
Το όνομα του Εμπειρίκου είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την ιστορία της νεότερης ελληνικής λογοτεχνίας, καθώς θεωρείται ο άνθρωπος που εισήγαγε τον υπερρεαλισμό στην Ελλάδα.
Ποιος ήταν ο Ανδρέας Εμπειρίκος
Ο Ανδρέας Εμπειρίκος γεννήθηκε το 1901 στη Βραΐλα από εύπορη οικογένεια με καταγωγή από την Άνδρο.
Σπούδασε στην Ελλάδα, τη Βρετανία και την Ελβετία, ασχολούμενος με τη Φιλοσοφία, την Αγγλική Φιλολογία και τις Οικονομικές Επιστήμες. Ωστόσο, η πορεία του επηρεάστηκε καθοριστικά από τη γνωριμία του με το κίνημα του υπερρεαλισμού στο Παρίσι.
Η σχέση του με τον υπερρεαλισμό
Κατά τη διαμονή του στη Γαλλία ήρθε σε επαφή με τον André Breton, κορυφαία μορφή του υπερρεαλιστικού κινήματος.
Παράλληλα, εκπαιδεύτηκε στην ψυχανάλυση δίπλα στον René Laforgue, γεγονός που επηρέασε βαθιά το έργο και τη σκέψη του.
Το 1931 επέστρεψε στην Ελλάδα και λίγα χρόνια αργότερα παρουσίασε τη διάλεξη «Περί Σουρρεαλισμού», συμβάλλοντας καθοριστικά στη διάδοση του νέου λογοτεχνικού ρεύματος στη χώρα.
Κεντρική μορφή της Γενιάς του ’30
Ο Εμπειρίκος υπήρξε μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της λεγόμενης «Γενιάς του ’30», που ανανέωσε τη νεοελληνική λογοτεχνία και έφερε νέες αισθητικές αναζητήσεις.
Μέσα από την ποίηση και την πεζογραφία του επιδίωξε να απελευθερώσει τη φαντασία και να αναδείξει τον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου, αξιοποιώντας στοιχεία του ονείρου, του ασυνείδητου και της ψυχανάλυσης.
Ποιητής, ψυχαναλυτής και φωτογράφος
Πέρα από τη λογοτεχνία, ο Ανδρέας Εμπειρίκος ασχολήθηκε ενεργά με την ψυχανάλυση, ενώ υπήρξε και παθιασμένος φωτογράφος.
Αντιμετώπιζε τη φωτογραφία ως μία ακόμη μορφή καλλιτεχνικής έκφρασης, μέσα από την οποία μπορούσε να αποτυπώσει τη δική του ματιά στην πραγματικότητα.
Το τέλος μιας σπουδαίας διαδρομής
Ο Ανδρέας Εμπειρίκος έφυγε από τη ζωή στις 3 Αυγούστου 1975 στην Κηφισιά, αφήνοντας πίσω του ένα έργο που εξακολουθεί να επηρεάζει τη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία.
Το ποίημά του «Ποιος ζει ποιος πεθαίνει» βρέθηκε σήμερα στο επίκεντρο των Πανελλαδικών, φέρνοντας ξανά στο προσκήνιο μία από τις σημαντικότερες μορφές των ελληνικών γραμμάτων.
Πανελλήνιες 2026: Το ποίημα στο οποίο εξετάστηκαν σήμερα οι υποψήφιοι των Πανελληνίων
Ο Ανδρέας Εμπειρίκος στο ποίημά του «Ποιος ζει και ποιος πεθαίνει» συνδέει τη ζωή με τη χαρά και την αγωνιστικότητα.
Αρκεί.
Χτύπα τη θλίψη καταγής
Και πέταξε το μαράζι στα σκουπίδια.
Πρέπει να πολεμήσης να χαρής
Κι ακόμα να χαρής
Κι όχι να πίνης ξύδι -όποιος κι αν στο δίνει
Τώρα σου πρέπει μέλι κι ένα ποτήρι γιομάτο «δε με μέλλει»1
Ορθό-κοφτό σαν βλύσμα2 κραυγής γλάρου
Πρέπει να γυμνωθής
Κι αν στολιστής να στολιστής με αχάτη3.
Πρέπει να νιώσης όλες τις ηδονές που σε τραβάνε
Μα πρώτα πρέπει να ανασάνης μπροστά στον ήλιο
Κι αφού λυτρώσεις στην ψυχή σου τον οίστρο4 του βαρβάρου
Έβγα στο δρόμο.
Κ’ εκεί,
Προ πάντων,
Μην φοβηθείς το πάτημά σου.
«δε με μέλλει»: δεν με νοιάζει, δεν με ενδιαφέρει
βλύσμα: εκρηκτικός ήχος (μτφ.) (από το ρ. βλύζω: αναβλύζω, ξεπηδώ ορμητικά)
ο αχάτης: ημιπολύτιμος πολύχρωμος λίθος
ο οίστρος: κατάσταση ψυχικής και πνευματικής έξαρσης
[Α. Εμπειρίκος, 1934 • Προϊστορία ή Καταγωγή, εκδ. Άγρα, Αθήνα 2014, διατηρήθηκε η ορθογραφία του
ποιήματος].
