Ένα κινητό στο εστιατόριο, ένα tablet στο αυτοκίνητο ή ένα βίντεο στο σπίτι για να απασχοληθεί το παιδί για λίγα λεπτά. Για πολλούς γονείς, οι οθόνες έχουν γίνει μέρος της καθημερινότητας, ειδικά όταν χρειάζονται λίγο χρόνο για να ολοκληρώσουν μια δουλειά ή να διαχειριστούν μια δύσκολη στιγμή.
Ωστόσο, η χρήση ηλεκτρονικών συσκευών κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής χρειάζεται προσοχή. Η περίοδος από τη βρεφική ηλικία έως τα πρώτα χρόνια του νηπιαγωγείου είναι καθοριστική για την ανάπτυξη της επικοινωνίας, ενώ οι καθημερινές αλληλεπιδράσεις με τους γονείς και τους ανθρώπους γύρω τους αποτελούν βασικό μέρος της γλωσσικής εξέλιξης.
Μια μελέτη με τη συμμετοχή 894 παιδιών στο Τορόντο του Καναδά εξέτασε τη σχέση ανάμεσα στον χρόνο έκθεσης στις οθόνες και την ανάπτυξη της επικοινωνίας στα μικρά παιδιά, αναδεικνύοντας ένα ζήτημα που αξίζει την προσοχή των γονέων.
Παιδιά και οθόνες: Τι έδειξε η έρευνα σε 894 νήπια
Οι ερευνητές αξιοποίησαν δεδομένα από το ερευνητικό πρόγραμμα TARGet Kids!, στο οποίο συμμετείχαν 894 παιδιά ηλικίας από έξι μηνών έως δύο ετών.
Στο επίκεντρο βρέθηκε η έκθεση των παιδιών σε ηλεκτρονικές συσκευές, όπως smartphones, tablets και φορητές συσκευές παιχνιδιών, καθώς και η πιθανή σχέση της με την ανάπτυξη της ομιλίας και της επικοινωνίας.
Το ζήτημα δεν αφορά μόνο το περιεχόμενο που παρακολουθούν τα παιδιά, αλλά και τον χρόνο που αφιερώνουν σε μια παθητική δραστηριότητα μπροστά στην οθόνη, αντί να συμμετέχουν σε παιχνίδια και αλληλεπιδράσεις με τους ανθρώπους γύρω τους.
Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι η συσχέτιση που εξετάζεται σε τέτοιες μελέτες δεν αποδεικνύει ότι οι οθόνες προκαλούν από μόνες τους καθυστέρηση στην ομιλία. Αναδεικνύει, όμως, την ανάγκη να εξετάζουμε προσεκτικά πώς και πόσο χρησιμοποιούν τις ηλεκτρονικές συσκευές τα μικρά παιδιά.
Γιατί η ομιλία αναπτύσσεται μέσα από την καθημερινή επικοινωνία
Τα πρώτα χρόνια της ζωής είναι γεμάτα μικρές ανακαλύψεις. Ένα μωρό παρατηρεί τα πρόσωπα των γονιών του, ακούει τη φωνή τους, προσπαθεί να μιμηθεί ήχους και σταδιακά αρχίζει να συνδέει τις λέξεις με αντικείμενα, ανθρώπους και συναισθήματα.
Η γλωσσική ανάπτυξη δεν περιορίζεται στην ακρόαση λέξεων. Χτίζεται μέσα από την αλληλεπίδραση: όταν ο γονιός απαντά στους ήχους του παιδιού, όταν του περιγράφει τι βλέπει, όταν διαβάζουν ένα παραμύθι ή όταν παίζουν μαζί.
Αυτές οι στιγμές δίνουν στο παιδί την ευκαιρία να ακούσει, να παρατηρήσει, να μιμηθεί και να συμμετάσχει σε μια πραγματική επικοινωνιακή διαδικασία.
Αντίθετα, όταν η οθόνη χρησιμοποιείται συχνά ως τρόπος απασχόλησης, υπάρχει ο κίνδυνος να περιορίζεται ο διαθέσιμος χρόνος για αλληλεπίδραση με τους γονείς και το περιβάλλον.
5 πράγματα που μπορούν να κάνουν οι γονείς για να ενισχύσουν την ομιλία
Δεν χρειάζονται περίπλοκες δραστηριότητες ούτε ειδικός εξοπλισμός. Οι πιο σημαντικές ευκαιρίες για επικοινωνία βρίσκονται συχνά στις απλές στιγμές της ημέρας.
1. Μιλήστε στο παιδί κατά τη διάρκεια της ημέρας
Περιγράψτε όσα κάνετε μαζί, ονομάστε αντικείμενα και εξηγήστε τι συμβαίνει γύρω σας. Ακόμη και μια απλή δραστηριότητα, όπως το ντύσιμο ή η προετοιμασία του φαγητού, μπορεί να γίνει ευκαιρία για νέες λέξεις.
2. Διαβάστε παραμύθια και κοιτάξτε μαζί εικόνες
Δεν χρειάζεται να διαβάζετε ολόκληρη την ιστορία. Δείξτε στο παιδί τις εικόνες, ονομάστε τα ζώα και τα αντικείμενα και αφήστε το να δείξει όσα του τραβούν την προσοχή.
3. Επιλέξτε παιχνίδια που ενθαρρύνουν την επικοινωνία
Τα τουβλάκια, τα κουκλάκια, τα παιχνίδια μίμησης και οι κατασκευές δημιουργούν ευκαιρίες για συζήτηση. Ρωτήστε το παιδί τι θέλει να φτιάξει, περιγράψτε τις κινήσεις του και ενθαρρύνετέ το να συμμετέχει.
4. Περιορίστε την παθητική χρήση οθονών
Μην αφήνετε το κινητό ή το tablet να γίνεται η βασική λύση κάθε φορά που το παιδί βαριέται ή δυσανασχετεί. Προσφέρετε εναλλακτικές δραστηριότητες, όπως ζωγραφική, μουσική, παιχνίδι ή μια βόλτα.
5. Αφήστε το κινητό στην άκρη όταν περνάτε χρόνο μαζί
Τα παιδιά χρειάζονται την προσοχή και την ανταπόκριση των γονιών τους. Όταν παίζετε ή συζητάτε μαζί τους, προσπαθήστε να περιορίζετε τους περισπασμούς από τις δικές σας συσκευές.
Πόσο σημαντικό είναι να περιορίζονται οι οθόνες στην προσχολική ηλικία;
Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής επισημαίνει τη σημασία της προσεκτικής χρήσης των ψηφιακών μέσων κατά την πρώιμη παιδική ηλικία. Για παιδιά κάτω των 18 μηνών, συστήνεται να αποφεύγεται η χρήση οθονών, με εξαίρεση τις βιντεοκλήσεις. Για παιδιά ηλικίας 18 έως 24 μηνών, εφόσον οι γονείς επιλέξουν να εισαγάγουν ψηφιακό περιεχόμενο, προτείνεται να είναι ποιοτικό και να το παρακολουθούν μαζί με το παιδί.
Για τα παιδιά ηλικίας 2 έως 5 ετών, η σύσταση είναι να περιορίζεται ο χρόνος μπροστά στην οθόνη σε έως μία ώρα την ημέρα, με ποιοτικό περιεχόμενο και συμμετοχή των γονέων.
Το σημαντικότερο είναι να μη στερούνται τα παιδιά τον χρόνο για παιχνίδι, ύπνο, κίνηση και ουσιαστική επικοινωνία.
Και κάτι που αξίζει να θυμόμαστε: αν ένας γονιός παρατηρεί ότι το παιδί του δυσκολεύεται να επικοινωνήσει ή παρουσιάζει καθυστέρηση στην ομιλία, δεν πρέπει να αποδίδει αυτόματα το πρόβλημα στις οθόνες. Η συζήτηση με τον παιδίατρο και, εφόσον χρειάζεται, η αξιολόγηση από λογοθεραπευτή μπορούν να βοηθήσουν στον έγκαιρο εντοπισμό των αναγκών του παιδιού.
