Γιατί τα παιδιά λένε αυτές τις δύο σκληρές λέξεις στους γονείς τους, πώς πρέπει να αντιδράσουμε και ποιες φράσεις μπορούν να αποτρέψουν μια μεγαλύτερη σύγκρουση.
«Σε μισώ!». Είναι μια φράση που μπορεί να πληγώσει βαθιά έναν γονιό, ειδικά όταν ακούγεται από το παιδί του. Μπορεί να ειπωθεί πάνω σε έναν καβγά, όταν ο γονιός βάζει ένα όριο ή αρνείται κάτι που το παιδί θέλει πολύ. Και συχνά ακολουθείται από μια πόρτα που κλείνει δυνατά και ένα παιδί που απομακρύνεται θυμωμένο.
Εκείνη τη στιγμή, όμως, το πιο σημαντικό δεν είναι να απαντήσουμε στην προσβολή, αλλά να καταλάβουμε τι κρύβεται πίσω από αυτήν.
Όπως εξηγούν δύο ειδικοί στην παιδική ψυχολογία, η φράση «Σε μισώ» δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το παιδί απορρίπτει τον γονιό του. Μπορεί να εκφράζει την έντονη δυσαρέσκειά του για ένα όριο, μια άρνηση ή μια κατάσταση που δεν μπορεί ακόμη να διαχειριστεί συναισθηματικά.
Γιατί τα παιδιά λένε «Σε μισώ» στους γονείς τους;
Η δρ Missy Kleinz, αδειοδοτημένη σύμβουλος ψυχικής υγείας και ιδρύτρια του Stardust Therapy, εξηγεί ότι αυτές οι λέξεις συχνά περιγράφουν την ένταση της στιγμής και όχι την πραγματική σχέση του παιδιού με τον γονιό.
Στην πραγματικότητα, το «Σε μισώ» μπορεί να σημαίνει:
- «Μισώ που μου είπες όχι».
- «Δεν μου αρέσει αυτός ο κανόνας».
- «Δεν αντέχω αυτή την κατάσταση».
- «Θέλω κάτι που δεν μπορώ να έχω».
- «Δεν ξέρω πώς να διαχειριστώ αυτό που αισθάνομαι».
Όταν τα παιδιά κατακλύζονται από έντονα συναισθήματα, δεν έχουν πάντα την ικανότητα να βρουν τις κατάλληλες λέξεις για να περιγράψουν τι πραγματικά συμβαίνει μέσα τους.
Η ψυχοθεραπεύτρια Carol Calkins, με ειδίκευση στην κοινωνική εργασία, επισημαίνει ότι εκείνη τη στιγμή το παιδί μπορεί να βρίσκεται σε τόσο μεγάλη συναισθηματική ένταση, ώστε να μην μπορεί να σκεφτεί ψύχραιμα. Αντί να εκφράσει με ακρίβεια τον θυμό ή την απογοήτευσή του, χρησιμοποιεί μια φράση που ξέρει ότι θα έχει έντονο αντίκτυπο.
Αυτό μπορεί να συμβεί και στην εφηβεία, όταν τα παιδιά προσπαθούν να αποκτήσουν μεγαλύτερη ανεξαρτησία και δοκιμάζουν τα όρια που μέχρι πρότινος αποδέχονταν ευκολότερα.
Οι ειδικοί αναγνωρίζουν ότι είναι απολύτως φυσιολογικό ένας γονιός να πληγώνεται όταν ακούει αυτές τις λέξεις. Ωστόσο, η Calkins επισημαίνει ότι πολλές φορές το παιδί εκφράζει τον θυμό του απέναντι στο πρόσωπο με το οποίο αισθάνεται μεγαλύτερη ασφάλεια.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι γονείς πρέπει να αποδέχονται κάθε προσβλητική συμπεριφορά. Σημαίνει, όμως, ότι χρειάζεται να διαχωρίζουν το συναίσθημα του παιδιού από τον τρόπο με τον οποίο το εκφράζει.
Τι να ΜΗΝ κάνετε όταν το παιδί σας λέει «Σε μισώ»
Η στιγμή που ακολουθεί μια τέτοια φράση δεν είναι η κατάλληλη για μεγάλα κηρύγματα, απειλές ή έντονες αντιπαραθέσεις.
Οι ειδικοί συμβουλεύουν τους γονείς να αποφύγουν τρεις βασικές αντιδράσεις:
1. Μην υποχωρείτε αμέσως στο όριο που έχετε θέσει. Αν το παιδί είπε «Σε μισώ» επειδή του αρνηθήκατε κάτι, μην αλλάξετε την απόφασή σας μόνο και μόνο για να σταματήσει ο θυμός του. Έτσι, το όριο χάνει τη σημασία του.
2. Μην ξεκινάτε μια μεγάλη διάλεξη. Όταν το παιδί βρίσκεται σε έντονη συναισθηματική φόρτιση, δύσκολα θα ακούσει και θα επεξεργαστεί όσα προσπαθείτε να του εξηγήσετε.
3. Μην απαντάτε με προσβολές ή φωνές. Το να πείτε κάτι εξίσου σκληρό μπορεί να επιδεινώσει τη σύγκρουση. Επίσης, μια διαφωνία δεν πρέπει ποτέ να μετατρέπεται σε σωματική αντιπαράθεση.
Τι να πείτε όταν το παιδί φωνάζει «Σε μισώ»
Η δρ Missy Kleinz προτείνει μια προσέγγιση τριών βημάτων, την οποία περιγράφει ως «Νιώθω, Παύση, Επιλέγω».
1. Νιώθω: Αναγνωρίζω τη δική μου αντίδραση.
Μην προσποιείστε ότι δεν πληγωθήκατε. Είναι φυσιολογικό να αισθανθείτε θυμό, στενοχώρια ή απόρριψη. Δεν χρειάζεται να καταπιέσετε το συναίσθημά σας, αλλά να αναγνωρίσετε τι σας προκαλεί η συγκεκριμένη στιγμή.
2. Παύση: Δίνω χρόνο στον εαυτό μου.
Πριν απαντήσετε, θυμηθείτε ότι πίσω από τις λέξεις μπορεί να κρύβεται κάτι διαφορετικό: η απογοήτευση επειδή βάλατε ένα όριο, η άρνηση που δεν περίμενε ή η δυσκολία του παιδιού να διαχειριστεί αυτό που αισθάνεται.
3. Επιλέγω: Απαντώ με ψυχραιμία.
Αντί να αντιδράσετε στην προσβολή, προσπαθήστε να αναγνωρίσετε το συναίσθημα του παιδιού. Μπορείτε να πείτε:
«Βλέπω ότι είσαι πολύ θυμωμένος μαζί μου αυτή τη στιγμή. Θέλεις να μείνω κοντά σου ή προτιμάς να σου δώσω λίγο χώρο;»
Μια ακόμη απλή φράση που προτείνει η Calkins είναι:
«Σε αγαπώ και θα σε αγαπώ πάντα».
Στη συνέχεια, αφήστε το παιδί να ηρεμήσει. Κάποια παιδιά χρειάζονται λίγο χρόνο μόνα τους, ενώ άλλα θέλουν μια αγκαλιά ή την παρουσία του γονιού τους. Δεν υπάρχει μία αντίδραση που να ταιριάζει σε όλα τα παιδιά.
Η συζήτηση πρέπει να γίνει όταν περάσει ο θυμός
Όταν τόσο ο γονιός όσο και το παιδί έχουν ηρεμήσει, είναι η κατάλληλη στιγμή να επιστρέψουν στο περιστατικό.
Μπορείτε να ξεκινήσετε λέγοντας:
«Πριν ήσουν πολύ θυμωμένος μαζί μου. Εγώ εξακολουθώ να σε αγαπώ και καταλαβαίνω ότι μπορείς να θυμώνεις μαζί μου. Θέλω, όμως, να βρίσκουμε έναν τρόπο να μιλάμε χωρίς να πληγώνουμε ο ένας τον άλλον».
Στη συνέχεια, εξηγήστε στο παιδί πώς θα μπορούσε να εκφράσει διαφορετικά αυτό που αισθάνεται. Για παράδειγμα, αντί να πει «Σε μισώ», μπορεί να πει «Είμαι πολύ θυμωμένος μαζί σου», «Με στενοχώρησε αυτό που αποφάσισες» ή «Θέλω λίγο χρόνο μόνος μου».
Εάν είναι αρκετά μεγάλο, μπορείτε να του ζητήσετε να θυμηθεί τι συνέβη και να σκεφτεί αν υπήρχε κάποιος άλλος τρόπος να εκφράσει τον θυμό του.
Εξίσου σημαντικό είναι να αναγνωρίσετε και τα δικά σας λάθη. Αν φωνάξατε ή είπατε κάτι που δεν έπρεπε, ζητήστε συγγνώμη. Με αυτόν τον τρόπο δείχνετε στο παιδί ότι όλοι μπορούν να κάνουν λάθη, αλλά έχουν και την ευθύνη να προσπαθούν να διορθώνουν όσα πλήγωσαν τους άλλους.
Πώς να βοηθήσετε τα μικρότερα παιδιά να εκφράσουν όσα αισθάνονται
Τα μικρότερα παιδιά συχνά δυσκολεύονται περισσότερο να περιγράψουν τα συναισθήματά τους. Μπορεί να γνωρίζουν ότι είναι θυμωμένα ή απογοητευμένα, αλλά να μην μπορούν να εξηγήσουν τι ακριβώς τα ενόχλησε.
Η Calkins προτείνει στους γονείς να χρησιμοποιούν ακόμη και τη ζωγραφική ως μέσο επικοινωνίας. Μπορούν να δώσουν στο παιδί χαρτί και μαρκαδόρους και να το ρωτήσουν με ποιο χρώμα θα ζωγράφιζε αυτό που αισθάνεται.
Επιπλέον, μπορούν να κάνουν απλές ερωτήσεις όπως:
- «Θύμωσες επειδή σου είπα όχι;»
- «Σου φάνηκε άδικο αυτό που έγινε;»
- «Στενοχωρήθηκες επειδή περίμενες κάτι διαφορετικό;»
Το παιδί μπορεί να συμφωνήσει, να διαφωνήσει ή να βρει μια εντελώς διαφορετική λέξη που περιγράφει καλύτερα αυτό που νιώθει.
Στόχος είναι να μάθει σταδιακά να αντικαθιστά το γενικό «Σε μισώ» με πιο συγκεκριμένες εκφράσεις, όπως «Είμαι απογοητευμένος», «Αυτό μου φαίνεται άδικο» ή «Θύμωσα που δεν με άφησες».
Το παιδί χρειάζεται να ξέρει ότι μπορεί να θυμώνει χωρίς να χάνει την αγάπη σας
Το σημαντικότερο μήνυμα που χρειάζεται να πάρει ένα παιδί είναι ότι κανένα έντονο συναίσθημα δεν μπορεί να καταστρέψει τη σχέση του με τον γονιό του.
Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, το παιδί πρέπει να γνωρίζει ότι μπορεί να εκφράσει ακόμη και τα πιο δύσκολα συναισθήματά του και ότι ο γονιός του θα εξακολουθεί να βρίσκεται δίπλα του.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι όλα επιτρέπονται. Η ασφάλεια και η αγάπη συνυπάρχουν με τα όρια και τον σεβασμό.
Οι γονείς δεν χρειάζεται να έχουν πάντα την τέλεια απάντηση ούτε να αντιδρούν σαν επαγγελματίες ψυχικής υγείας. Είναι και οι ίδιοι άνθρωποι, έχουν συναισθήματα και δικαιούνται να πληγώνονται.
Το ζητούμενο δεν είναι να μη σας επηρεάζουν ποτέ τα λόγια του παιδιού σας. Είναι να δίνετε στον εαυτό σας λίγο χρόνο πριν απαντήσετε, ώστε ο δικός σας θυμός να μην καθορίσει την εξέλιξη της στιγμής.
