Ο Ψηφιακός εγγραμματισμός είναι το «κλειδί» για να μεγαλώνουν τα παιδιά με ασφάλεια και αυτοπεποίθηση στον κόσμο της οθόνης
Σε μια εποχή όπου τα παιδιά μεγαλώνουν με το διαδίκτυο και τα social media ως βασικό κομμάτι της καθημερινότητάς τους, ο ψηφιακός εγγραμματισμός αναδεικνύεται σε μία από τις σημαντικότερες δεξιότητες ζωής. Δεν αφορά μόνο την ασφάλεια στο διαδίκτυο, αλλά και την ψυχική ισορροπία, την κριτική σκέψη και την αυτοεκτίμηση των παιδιών.
Όταν η σύγκριση γίνεται πίεση
Όπως επισημαίνουν οι ψυχολόγοι κα Γκοβίνα, όλο και περισσότεροι γονείς παρατηρούν ότι τα παιδιά τους επηρεάζονται βαθιά από όσα βλέπουν online.
«Πολλοί γονείς μου περιγράφουν πως τα παιδιά τους συγκρίνουν συνεχώς τον εαυτό τους με αναρτήσεις άλλων στα social media, κάτι που πλήττει την αυτοπεποίθησή τους», σημειώνουν.
Η συνεχής έκθεση σε «τέλειες» εικόνες και ζωές δημιουργεί συχνά άγχος και αίσθημα ανεπάρκειας, ιδιαίτερα στα κορίτσια, ενώ δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που τα παιδιά αγχώνονται ακόμη και από ειδήσεις ή περιεχόμενο που δεν μπορούν να επεξεργαστούν συναισθηματικά.
Μαθαίνοντας να αναγνωρίζουν και να προστατεύονται
Ο ψηφιακός εγγραμματισμός, ωστόσο, δεν σημαίνει απλώς περιορισμό της χρήσης. Σημαίνει εκπαίδευση.
Στο πλαίσιο σχολικών δράσεων, τα παιδιά μαθαίνουν να αναγνωρίζουν τα συναισθήματά τους και να θέτουν όρια. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι μαθητής που εντόπισε ότι ένα viral challenge στο TikTok ήταν επικίνδυνο και βοήθησε τους συμμαθητές του να κατανοήσουν τον κίνδυνο.
Τέτοιες εμπειρίες ενισχύουν την αυτοπεποίθηση και καλλιεργούν την κριτική σκέψη – δύο δεξιότητες απαραίτητες για την ασφαλή πλοήγηση στον ψηφιακό κόσμο.
Δεν είναι πολυτέλεια, είναι ανάγκη
«Σε έναν ταχύτατα μεταβαλλόμενο ψηφιακό κόσμο, ο ψηφιακός εγγραμματισμός δεν είναι πολυτέλεια· είναι αναγκαίο εργαλείο προσαρμογής και ψυχικής ευημερίας», τονίζει η κα Γκοβίνα.
Η ικανότητα φιλτραρίσματος της πληροφορίας, η κατανόηση του τι είναι αληθινό και τι όχι, αλλά και η διαχείριση του χρόνου μπροστά στην οθόνη, αποτελούν βασικά εφόδια για τα παιδιά του σήμερα.
Ο ρόλος της πολιτείας και η ευθύνη των πλατφορμών
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και η τοποθέτηση του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, ο οποίος αναγνωρίζει τις σοβαρές επιπτώσεις της υπερβολικής χρήσης των ψηφιακών εφαρμογών.
Όπως εξηγεί, πολλές πλατφόρμες έχουν σχεδιαστεί με τέτοιο τρόπο ώστε να κρατούν τον χρήστη όσο το δυνατόν περισσότερο συνδεδεμένο – το γνωστό «infinite scrolling».
«Είναι σχεδιασμένο από τις ίδιες τις πλατφόρμες για να περνάμε όσο το δυνατόν περισσότερο χρόνο μπροστά στο κινητό», σημειώνει, επισημαίνοντας ότι αυτό το μοντέλο λειτουργεί με στόχο το οικονομικό όφελος των εταιρειών.
Ταυτόχρονα, υπογραμμίζει ότι τα επιστημονικά δεδομένα είναι πλέον ξεκάθαρα:
διάσπαση προσοχής, μειωμένη συγκέντρωση, φαινόμενα cyberbullying και χαμηλή αυτοεκτίμηση είναι μόνο μερικές από τις επιπτώσεις που καταγράφονται στα παιδιά.
«Δεν μπορούμε να περιμένουμε άλλο», τονίζει, προειδοποιώντας ότι υπάρχει ο κίνδυνος μια ολόκληρη γενιά να μεγαλώσει με σημαντικά ψυχικά προβλήματα αν δεν ληφθούν μέτρα.
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο ρόλος των γονέων είναι καθοριστικός. Οι ειδικοί προτείνουν:
- ανοιχτό διάλογο με τα παιδιά για όσα βλέπουν στο διαδίκτυο
- θέσπιση ορίων στη χρήση κινητού και social media
- ενίσχυση της κριτικής σκέψης
- παροχή θετικών προτύπων μέσα από τη δική τους συμπεριφορά
Όπως επισημαίνεται, το ζητούμενο δεν είναι να αποκλειστεί η τεχνολογία, αλλά να ενταχθεί με υγιή τρόπο στη ζωή των παιδιών.
Η ισορροπία είναι το ζητούμενο
Ο ψηφιακός κόσμος είναι εδώ για να μείνει. Η πρόκληση δεν είναι να τον αποφύγουμε, αλλά να μάθουμε στα παιδιά πώς να τον χρησιμοποιούν με ασφάλεια, επίγνωση και αυτοπεποίθηση.
Και αυτό, όπως συμφωνούν ειδικοί και πολιτεία, ξεκινά από νωρίς — μέσα από την εκπαίδευση, τη σχέση εμπιστοσύνης και το παράδειγμα που δίνουν οι ενήλικες.
