Η Τρίτη και 13 θεωρείται στην Ελλάδα ημέρα κακοτυχίας, ενώ στις περισσότερες δυτικές χώρες ο αντίστοιχος «φόβος» αφορά την Παρασκευή και 13. Παρότι πρόκειται για την ίδια ημερομηνία, η ερμηνεία της διαφέρει, καθώς κάθε πολιτισμός τη συνέδεσε με διαφορετικά ιστορικά τραύματα και συμβολισμούς.
Οι δύο παραδόσεις συνυπάρχουν εδώ και αιώνες και αποκαλύπτουν κάτι βαθύτερο: τον τρόπο με τον οποίο οι λαοί μετατρέπουν δραματικά γεγονότα σε συλλογικά σύμβολα κακοτυχίας.
Η Παρασκευή και 13 στη Δύση
Στον δυτικό κόσμο, η κακή φήμη της ημέρας συνδέεται κυρίως με τη διάλυση του Τάγματος των Ναϊτών Ιπποτών. Το 1307, ο βασιλιάς της Γαλλίας Φίλιππος Δ΄ της Γαλλίας, σε συνεργασία με τον Πάπας Κλήμης Ε΄, προχώρησε στη σύλληψη των Ναϊτών.
Σύμφωνα με την παράδοση, οι μαζικές συλλήψεις πραγματοποιήθηκαν την Παρασκευή 13 Οκτωβρίου 1307. Αν και η εξάρθρωση του τάγματος διήρκεσε χρόνια, η ημερομηνία αυτή χαράχτηκε στη συλλογική μνήμη ως συμβολική αρχή της καταστροφής.
Ο τελευταίος Μέγας Μάγιστρος, Ζακ ντε Μολαί, φέρεται να καταράστηκε τον Πάπα και τον βασιλιά λίγο πριν εκτελεστεί. Η παράδοση αναφέρει ότι και οι δύο πέθαναν λίγους μήνες αργότερα — γεγονός που ενίσχυσε τη δεισιδαιμονία γύρω από την ημερομηνία.
Έτσι, η Παρασκευή και 13 καθιερώθηκε στη δυτική κουλτούρα ως ημέρα κακοτυχίας, φόβου και «κακής ενέργειας».
Η Τρίτη και 13 για τους Έλληνες
Στην ελληνική παράδοση, η γρουσούζικη ημέρα είναι η Τρίτη και 13 — και η εξήγηση βρίσκεται στην ιστορία της Κωνσταντινούπολης.
Η πρώτη Άλωση της Πόλης έγινε στις 13 Απριλίου 1204 από τους Σταυροφόρους, οι οποίοι — αν και σύμμαχοι — στράφηκαν εναντίον του Βυζαντίου.
Η δεύτερη και οριστική Άλωση το 1453 από τους Οθωμανούς συνέβη ιστορικά στις 29 Μαΐου. Ωστόσο, στη λαϊκή συνείδηση συνδέθηκε με την Τρίτη και 13, πιθανότατα επειδή πράγματι η 29η Μαΐου 1453 ήταν Τρίτη, ενώ ο αριθμός 13 θεωρούνταν ήδη δυσοίωνος.
Ο θρύλος της «κερκόπορτας», μιας μικρής πύλης που φέρεται να έμεινε ανοιχτή, ενίσχυσε τη συμβολική φόρτιση της ημέρας, συνδέοντάς τη με προδοσία και πτώση.
Πώς επηρεάζουν ακόμα τη ζωή μας;
Παρότι δεν υπάρχει επιστημονική απόδειξη ότι αυτές οι ημερομηνίες φέρνουν κακοτυχία, οι δεισιδαιμονίες επιμένουν:
- Πολλά ξενοδοχεία δεν διαθέτουν 13ο όροφο ή δωμάτιο με αριθμό 13
- Αεροπορικές εταιρείες παραλείπουν τη σειρά 13
- Κάποιοι αποφεύγουν γάμους ή νέα επαγγελματικά ξεκινήματα
- Παρατηρούνται μειωμένες οικονομικές συναλλαγές τις συγκεκριμένες ημέρες
Η δύναμη της συλλογικής μνήμης αποδεικνύεται ισχυρότερη από τη λογική. Τα ιστορικά τραύματα μετατρέπονται σε σύμβολα, και τα σύμβολα σε πολιτισμικές βεβαιότητες.
Τελικά, είναι θέμα τύχης ή ιστορίας;
Η Τρίτη και 13 και η Παρασκευή και 13 δεν είναι απλώς ημερομηνίες. Είναι παραδείγματα του πώς οι κοινωνίες διαμορφώνουν αφηγήσεις γύρω από το φόβο και την απώλεια.
Και ίσως η πραγματική «δύναμη» τους να μην βρίσκεται στην κακοτυχία, αλλά στην ανθρώπινη ανάγκη να δίνουμε νόημα στα γεγονότα που μας σημάδεψαν.
