«Ποια είναι η ωραιοτέρα λέξις της ελληνικής γλώσσης;» ήταν το ερώτημα που έθετε πριν από περίπου 80 χρόνια ο Πέτρος Χάρης (Ιωάννης Μαρμαριάδης, 1902-1998), εγκαινιάζοντας ένα γοητευτικό δημοσιογραφικό παιχνίδι. Στις σελίδες του Τύπου της εποχής, κατέγραφε τις απαντήσεις κορυφαίων λογοτεχνών, καλλιτεχνών, διανοουμένων αλλά και πολιτικών, σε μια περίοδο όπου η ελληνική γλώσσα βρισκόταν στο επίκεντρο έντονου προβληματισμού και δημιουργικής αναζήτησης.
Ήταν μια εποχή κατά την οποία ο κόσμος των Γραμμάτων και των Τεχνών «ερωτευόταν» ξανά τη γλώσσα. Οι γλωσσοεκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις μετά το 1913, σε συνδυασμό με το νεοφιλελληνικό κίνημα που άνθιζε στο εξωτερικό, συνέβαλαν στη διάδοση και την επαναξιολόγηση του ελληνικού πνεύματος τόσο εντός της χώρας όσο και στην Ευρώπη.
Ενώ το ίδιο ερώτημα απασχολούσε και τον γαλλικό Τύπο, στην Ελλάδα ο Π. Χάρης εκμεταλλεύτηκε το γεγονός ότι ακόμη και η καθημερινή γλώσσα μπορούσε να χωρίσει τους ανθρώπους σε «στρατόπεδα», καλώντας τις σημαντικότερες προσωπικότητες της εποχής να απαντήσουν: ποια είναι τελικά η ωραιότερη λέξη;
Οι απαντήσεις ήταν αποκαλυπτικές. Ο Κωστής Παλαμάς επέλεξε τη λέξη «δημοτικισμός», ο Γρηγόρης Ξενόπουλος τη λέξη «αισιοδοξία», ενώ ο Σπύρος Μελάς ξεχώρισε χωρίς δισταγμό την «ελευθερία». Ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου στάθηκε στη λέξη «μοναξιά», αναδεικνύοντας τη βαθύτερη συναισθηματική της δύναμη.
Ο αθηναιογράφος Δημήτριος Γρ. Καμπούρογλους προτίμησε τη λέξη «ιμερτή», δηλαδή την αγαπητή και ποθητή, ενώ ο θεατρικός συγγραφέας Νικόλαος Λάσκαρις επέλεξε τη «ζάχαρη». Ο ιστορικός Διονύσιος Κόκκινος διάλεξε τη «χίμαιρα», ο ζωγράφος Παύλος Μαθιόπουλος το «φως» και ο γλύπτης Μιχαήλ Τόμπρος τη λέξη «ουσία».
Ο Παύλος Νιρβάνας, επηρεασμένος από τον τόπο καταγωγής του, τη Σκόπελο, διάλεξε τη «θάλασσα». Στον χώρο της ζωγραφικής, ο Δημήτριος Γερανιώτης μίλησε για την «αρμονία», ο Κωνσταντίνος Παρθένης για την «καλημέρα» και ο Δημήτριος Μπισκίνης για το «όνειρο».
Ανάμεσα στις γυναίκες που πρωταγωνιστούσαν στην πνευματική ζωή, η λαογράφος Αγγελική Χατζημιχάλη επέλεξε την «πίστη». Ιδιαίτερη συγκίνηση προκαλεί η απάντηση της νεαρής ηθοποιού Ελένη Παπαδάκη, η οποία δήλωσε πως η λέξη που περιλαμβάνει τα πάντα είναι η «ΖΩΗ» — λίγα χρόνια πριν τη δολοφονία της στα Δεκεμβριανά του 1944.
Ενδιαφέρον είχαν και οι απαντήσεις πολιτικών της εποχής. Ο Στυλιανός Γονατάς προτίμησε το «εμπρός», ο Αλέξανδρος Παπαναστασίου τη «μάννα» και ο Θεμιστοκλής Σοφούλης το «φιλότιμο», τονίζοντας ότι εκφράζει έναν ολόκληρο ηθικό κόσμο που δεν μεταφράζεται σε καμία άλλη γλώσσα.
Αισιοδοξία, ελευθερία, μοναξιά, θάλασσα, αρμονία, όνειρο, πίστη και ζωή ήταν οι λέξεις που συνόδευαν την Ελλάδα πριν από 80 χρόνια. Σήμερα, ποια λέξη θα διάλεγες εσύ;
