Κάθε χρόνο, όσο πλησιάζει η 27η Αυγούστου, ημέρα που η Εκκλησία τιμά τη μνήμη του Αγίου Φανουρίου, σε πολλά σπίτια ετοιμάζεται η φανουρόπιτα. Πρόκειται για ένα από τα πιο γνωστά έθιμα που συνοδεύουν τη γιορτή: μια νηστίσιμη πίτα, την οποία οι πιστοί συνηθίζουν να πηγαίνουν στην εκκλησία για να ευλογηθεί και στη συνέχεια να τη μοιράζουν.
Το όνομα του Αγίου Φανουρίου έχει συνδεθεί στη λαϊκή παράδοση με τη «φανέρωση». Έτσι, πολλοί φτιάχνουν φανουρόπιτα όταν θέλουν να βρουν κάτι που έχασαν ή όταν ζητούν βοήθεια για μια υπόθεση που τους απασχολεί. Άλλοι την ετοιμάζουν απλώς κάθε χρόνο στη γιορτή του Αγίου, συνεχίζοντας μια οικογενειακή παράδοση.
Με τη φανουρόπιτα συνδέεται επίσης η παράδοση για τη μητέρα του Αγίου Φανουρίου. Σύμφωνα με τη λαϊκή διήγηση, οι πιστοί, όταν μοιράζουν την πίτα, εύχονται για τη συγχώρεση και την ανάπαυση της ψυχής της. Η ιστορία αυτή ανήκει στη λαϊκή παράδοση και όχι στις ιστορικά τεκμηριωμένες πληροφορίες που διαθέτουμε για τη ζωή του Αγίου.
Η φανουρόπιτα είναι ένα απλό, αρωματικό και νηστίσιμο γλυκό, χωρίς αυγά και βούτυρο. Παραδοσιακά συναντάμε συνταγές με 7 ή 9 υλικά, αριθμούς με ιδιαίτερο συμβολισμό στη χριστιανική παράδοση, αν και οι εκδοχές της διαφέρουν αρκετά από περιοχή σε περιοχή και από σπίτι σε σπίτι.
Γιατί πηγαίνουμε τη φανουρόπιτα στην εκκλησία;
Η φανουρόπιτα συνήθως μεταφέρεται στον ναό την παραμονή ή την ημέρα της γιορτής του Αγίου Φανουρίου, όπου διαβάζεται ειδική ευχή και ευλογείται. Στη συνέχεια κόβεται και μοιράζεται στους παρευρισκόμενους, αλλά και σε συγγενείς, φίλους ή γείτονες.
Το μοίρασμα αποτελεί βασικό μέρος του εθίμου. Η πίτα δεν προορίζεται μόνο για την οικογένεια που την έφτιαξε, αλλά προσφέρεται στους άλλους ως πράξη πίστης, ευχαριστίας και προσφοράς.
Η μοναστηριακή φανουρόπιτα με 9 υλικά
Από τις πολλές συνταγές που έχουν περάσει από γενιά σε γενιά, ιδιαίτερα δημοφιλής είναι η φανουρόπιτα με 9 υλικά. Είναι αφράτη, μυρωδάτη και έχει τα χαρακτηριστικά αρώματα πορτοκαλιού, κανέλας και γαρύφαλλου.
Υλικά
- 1 ποτήρι ελαιόλαδο
- 1½ ποτήρι ζάχαρη
- 1 ποτήρι φρέσκο χυμό πορτοκαλιού
- ½ ποτήρι νερό
- 3½ ποτήρια αλεύρι για όλες τις χρήσεις
- 1 κουταλάκι του γλυκού μαγειρική σόδα
- 1 κουταλάκι του γλυκού μπέικιν πάουντερ
- 1 κουταλάκι του γλυκού κανέλα
- ½ κουταλάκι του γλυκού γαρύφαλλο
- 1 φλιτζάνι σταφίδες
- 1 φλιτζάνι χοντροκομμένα καρύδια
Αν θέλετε να ακολουθήσετε τον συμβολισμό των 9 υλικών, υπάρχουν παραδοσιακές συνταγές που ομαδοποιούν ορισμένα από τα παραπάνω συστατικά. Άλλωστε, δεν υπάρχει μία και μοναδική συνταγή φανουρόπιτας και οι αναλογίες και τα υλικά αλλάζουν ανάλογα με την τοπική ή οικογενειακή παράδοση.
Πώς θα φτιάξετε τη φανουρόπιτα
- Σε ένα μεγάλο μπολ ανακατεύουμε το ελαιόλαδο με τη ζάχαρη.
- Διαλύουμε προσεκτικά τη μαγειρική σόδα στον χυμό πορτοκαλιού και τον προσθέτουμε στο μείγμα.
- Ρίχνουμε το νερό, την κανέλα και το γαρύφαλλο και ανακατεύουμε.
- Προσθέτουμε σταδιακά το αλεύρι μαζί με το μπέικιν πάουντερ, ανακατεύοντας μέχρι να έχουμε έναν ομοιόμορφο χυλό.
- Προσθέτουμε τις σταφίδες και τα χοντροκομμένα καρύδια και ανακατεύουμε απαλά.
- Λαδώνουμε ένα στρογγυλό ταψί περίπου 28-30 εκ. και αδειάζουμε μέσα το μείγμα.
- Ψήνουμε σε προθερμασμένο φούρνο στους 180°C για περίπου 45-50 λεπτά. Ελέγχουμε το κέντρο με ένα ξυλάκι και, αν βγει καθαρό, η φανουρόπιτα είναι έτοιμη.
- Την αφήνουμε να κρυώσει καλά πριν την κόψουμε.
- Προαιρετικά, πασπαλίζουμε με λίγη άχνη ζάχαρη πριν τη σερβίρουμε.
Ένα έθιμο που συνεχίζεται κάθε Αύγουστο
Η φανουρόπιτα παραμένει στενά δεμένη με τη γιορτή του Αγίου Φανουρίου. Άλλοι την ετοιμάζουν ζητώντας να «φανερωθεί» κάτι που αναζητούν, άλλοι ως τάμα ή ευχαριστία και άλλοι επειδή έτσι έμαθαν από τις μητέρες και τις γιαγιάδες τους.
Και κάπως έτσι, τις τελευταίες ημέρες του Αυγούστου, το άρωμα από πορτοκάλι, κανέλα και γαρύφαλλο επιστρέφει στις κουζίνες, μαζί με ένα έθιμο που εξακολουθεί να περνά από γενιά σε γενιά.
