Το περιστατικό στην Καλλιθέα, με το ανήλικο παιδί που εντοπίστηκε αναίσθητο μέσα σε σιντριβάνι, προκαλεί σοκ. Όχι μόνο για όσα συνέβησαν, αλλά και για όσα δεν συνέβησαν. Σύμφωνα με τις πληροφορίες, περαστικοί αντιλήφθηκαν το παιδί μέσα στο νερό και ειδοποίησαν αστυνομικούς που βρίσκονταν σε κοντινή απόσταση. Εκείνοι έσπευσαν και παρείχαν πρώτες βοήθειες.
Το ερώτημα όμως παραμένει αμείλικτο:
Γιατί κανείς από όσους είδαν το παιδί δεν το έβγαλε αμέσως από το νερό;
Δεν πρόκειται για επίρριψη ευθυνών σε συγκεκριμένα πρόσωπα. Πρόκειται για κάτι ευρύτερο και πιο ανησυχητικό: για τον τρόπο με τον οποίο, ως κοινωνία, έχουμε μάθει να στεκόμαστε μπροστά στην ανάγκη του άλλου.
Ο φόβος της ευθύνης
Πολλοί άνθρωποι σήμερα διστάζουν να παρέμβουν. Όχι από αδιαφορία, αλλά από φόβο. Φόβο μήπως κάνουν λάθος. Μήπως κατηγορηθούν. Μήπως «μπλέξουν». Η σκέψη «ας το αναλάβει κάποιος αρμόδιος» λειτουργεί σαν άλλοθι αδράνειας.
Έχουμε εκπαιδευτεί να πιστεύουμε ότι η βοήθεια είναι δουλειά των ειδικών. Του ασθενοφόρου. Της αστυνομίας. Του κράτους. Όχι του πολίτη. Όχι του ανθρώπου που βρίσκεται ήδη εκεί.
Η κοινωνία του θεατή
Ζούμε σε μια εποχή όπου τα περισσότερα τα παρακολουθούμε. Ακόμη και την κρίση. Ακόμη και τον κίνδυνο. Το κινητό στο χέρι, το βλέμμα απ’ έξω, η ευθύνη «αλλού». Η εικόνα προηγείται της πράξης.
Το παιδί στο σιντριβάνι δεν ήταν «είδηση» εκείνη τη στιγμή. Ήταν μια επείγουσα ανθρώπινη κατάσταση. Κάθε δευτερόλεπτο μετρά. Και όμως, η πρώτη αντίδραση δεν ήταν η άμεση παρέμβαση, αλλά η αναζήτηση του θεσμικά υπεύθυνου.
Τι χάσαμε στην πορεία
Κάποτε, το αυτονόητο ήταν να τρέξεις. Να απλώσεις το χέρι. Να βγάλεις το παιδί από το νερό και μετά να ζητήσεις βοήθεια. Σήμερα, το αυτονόητο μοιάζει να έχει αντικατασταθεί από τον κανονισμό.
Δεν είναι ότι οι άνθρωποι έγιναν πιο σκληροί. Έγιναν πιο αποστασιοποιημένοι. Πιο επιφυλακτικοί. Πιο φοβισμένοι απέναντι στην ευθύνη που συνοδεύει την πράξη.
Το κρίσιμο ερώτημα
Το περιστατικό δεν μας καλεί απλώς να αναζητήσουμε ευθύνες. Μας καλεί να αναρωτηθούμε:
- Θα είχαμε κάνει εμείς το ίδιο;
- Θα περιμέναμε «τον αρμόδιο»;
- Ή θα είχαμε δράσει, έστω ενστικτωδώς;
Γιατί σε μια κοινωνία που φοβάται να αγγίξει το παιδί που πνίγεται, το πρόβλημα δεν είναι μόνο θεσμικό. Είναι βαθιά πολιτισμικό.
Η ευθύνη της επόμενης φοράς
Κανείς δεν ζητά από τους πολίτες να υποκαταστήσουν τους διασώστες. Αλλά σε καταστάσεις άμεσου κινδύνου, η ανθρώπινη αντίδραση προηγείται της διαδικασίας. Η ζωή δεν περιμένει πρωτόκολλα.
Ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο αυτής της υπόθεσης δεν είναι μόνο το τι συνέβη στο παιδί, αλλά το τι δείχνει για εμάς. Για το πόσο γρήγορα μεταθέτουμε την ευθύνη. Για το πόσο εύκολα γινόμαστε θεατές.
Και τελικά, για το αν θυμόμαστε ακόμη πότε η ανθρώπινη πράξη προηγείται της ιδιότητας του “αρμόδιου”.
