Ο ιός του Δυτικού Νείλου συγκαταλέγεται πλέον στις σημαντικότερες αναδυόμενες ιογενείς λοιμώξεις στην Ευρώπη, με τη γεωγραφική του εξάπλωση και τις σοβαρές επιπλοκές που μπορεί να προκαλέσει να εντείνουν την ανησυχία των επιστημόνων.
Όπως επισημαίνει η Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, παθολόγος και καθηγήτρια Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, η αντιμετώπιση του ιού απαιτεί συντονισμένες παρεμβάσεις τόσο από την Πολιτεία όσο και από τους πολίτες.
Λιγότερο από το 1% των λοιμώξεων προσβάλλει το νευρικό σύστημα
Η πλειονότητα των ανθρώπων που μολύνονται από τον ιό του Δυτικού Νείλου δεν παρουσιάζει συμπτώματα. Ένα μικρότερο ποσοστό μπορεί να εμφανίσει εμπύρετη νόσο, η οποία συνοδεύεται συνήθως από κεφαλαλγία και μυϊκούς πόνους.
Ωστόσο, σύμφωνα με τα στοιχεία του ΕΟΔΥ, λιγότερο από το 1% των λοιμώξεων εξελίσσεται σε νευροδιεισδυτική νόσο, με προσβολή του κεντρικού νευρικού συστήματος.
Παρότι η πιθανότητα είναι περιορισμένη, η συγκεκριμένη μορφή της νόσου μπορεί να οδηγήσει σε υψηλή θνητότητα, νοσηλεία σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μακροχρόνιες νευρολογικές ή νευροψυχολογικές επιπλοκές.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του ΑΠΕ-ΜΠΕ, το οποίο φιλοξενεί τις επισημάνσεις της καθηγήτριας, ο ιός αντιμετωπίζεται πλέον από την επιστημονική κοινότητα ως μία αυξανόμενη απειλή που εξαπλώνεται σε ολοένα περισσότερες περιοχές της Ευρώπης.
Σε εννέα ευρωπαϊκές χώρες ο ιός το 2026
Με βάση τα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων, ECDC, ο ιός του Δυτικού Νείλου κυκλοφορεί το 2026 σε εννέα ευρωπαϊκές χώρες. Ανάμεσά τους βρίσκονται βαλκανικές χώρες, η Ιταλία, η Ισπανία, η Γαλλία και η Γερμανία.
Η κ. Ψαλτοπούλου σημειώνει ότι τα τελευταία δύο χρόνια ο ιός αποτελεί επανειλημμένα αντικείμενο μελετών σε μεγάλα διεθνή επιστημονικά περιοδικά.
Τα νεότερα δεδομένα αναδεικνύουν τη σύνθετη σχέση ανάμεσα στην κλιματική αλλαγή, στους πληθυσμούς των κουνουπιών, στον άνθρωπο και στις μεταβολές του αστικού και οικολογικού περιβάλλοντος.
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο από σοβαρή νόσηση
Μεγάλη μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2025 στο επιστημονικό περιοδικό JAMA και εξέτασε δεδομένα της περιόδου 2013-2024 εντόπισε ορισμένους παράγοντες οι οποίοι συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο σοβαρής νόσου.
Μεγαλύτερη πιθανότητα βαριάς νόσησης φαίνεται να έχουν άνθρωποι που έχουν μολυνθεί από τον ιό και παράλληλα έχουν διαγνωστεί με σκλήρυνση κατά πλάκας ή διαταραχές που σχετίζονται με την κατανάλωση αλκοόλ, καθώς και όσοι λαμβάνουν ανοσοκατασταλτική θεραπεία.
Ως επιβαρυντικοί παράγοντες για την εκδήλωση μηνιγγοεγκεφαλίτιδας αναφέρονται επίσης:
- το ανδρικό φύλο
- οι αιματολογικές κακοήθειες
- το ιστορικό αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου
- η χρόνια νεφρική νόσος
- η υπέρταση
Ιδιαίτερα σημαντικός παράγοντας είναι η ηλικία. Σύμφωνα με τα φετινά δεδομένα του ΕΟΔΥ, οι θάνατοι που έχουν καταγραφεί αφορούν ανθρώπους άνω των 65 ετών. Η διάμεση ηλικία των θανόντων ήταν τα 82 έτη, με ηλικιακό εύρος από 66 έως 91 έτη.
Τα συμπτώματα της νευροδιεισδυτικής νόσου
Συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 47 μελετών, η οποία δημοσιεύθηκε το 2025 στο Annals of Neurology, κατέγραψε την κλινική εικόνα των σοβαρότερων περιστατικών.
Πυρετός εμφανίστηκε στο 88% των ασθενών, ναυτία ή έμετος στο 58% και κόπωση στο 50%. Από τις νευρολογικές εκδηλώσεις, περίπου οι μισοί ασθενείς παρουσίασαν κεφαλαλγία, το 39% διαταραχή της νοητικής κατάστασης και το 32% εστιακή μυϊκή αδυναμία.
Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι ότι το 42% των ασθενών χρειάστηκε να νοσηλευτεί σε ΜΕΘ, ενώ η συνολική θνητότητα υπολογίστηκε σε 9,2%.
Η ίδια ανάλυση έδειξε ότι η χρόνια νεφρική νόσος συνδέεται με σχεδόν εξαπλάσιο κίνδυνο θανάτου. Η υπέρταση συσχετίστηκε με περίπου τετραπλάσιο κίνδυνο και ο σακχαρώδης διαβήτης με υπερδιπλάσιο. Τα ευρήματα επιβεβαιώνουν ότι τα συνοδά νοσήματα παίζουν καθοριστικό ρόλο στην πρόγνωση.
Η θνητότητα αυξάνεται σημαντικά στους ασθενείς της ΜΕΘ
Σε διαφορετική μετα-ανάλυση, η οποία δημοσιεύθηκε το 2026 στο International Journal of Infectious Diseases και περιέλαβε περίπου 4.000 ασθενείς από 39 μελέτες, η συνολική θνητότητα των κλινικά αναγνωρισμένων περιστατικών υπολογίστηκε σε 6%.
Στους ασθενείς που χρειάστηκαν εισαγωγή σε ΜΕΘ, ωστόσο, η θνητότητα προσέγγισε το 62%. Η μεγάλη αυτή διαφορά αποτυπώνει πόσο διαφορετική μπορεί να είναι η εξέλιξη της λοίμωξης, ανάλογα με τη μορφή και τη βαρύτητά της.
Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύθηκαν στο JAMA το 2025, η θνητότητα της σοβαρής μορφής της νόσου υπολογίζεται περίπου στο 10%. Το ποσοστό φτάνει περίπου στο 20% για ανθρώπους ηλικίας 70 ετών και άνω και στο 30%-40% για βαριά ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς.
Τα συμπτώματα μπορεί να επιμείνουν μετά τη νοσηλεία
Για αρκετούς ασθενείς, η επιβάρυνση δεν τελειώνει με την υποχώρηση της οξείας νόσου. Σημαντικό ποσοστό των επιζώντων εξακολουθεί να παρουσιάζει συμπτώματα μετά το εξιτήριο από το νοσοκομείο.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα δεδομένα:
- κόπωση αναφέρεται στο 37%-75% των ασθενών
- προβλήματα μνήμης στο 11%-57%
- δυσκολίες συγκέντρωσης στο 17%-48%
- συμπτώματα κατάθλιψης στο 17%-38%
Σε ασθενείς που χρειάστηκαν νοσηλεία έχουν επίσης καταγραφεί επίμονη αδυναμία, μυαλγίες και απώλεια μνήμης. Κατά συνέπεια, η συνολική επιβάρυνση από τον ιό δεν αποτυπώνεται πλήρως μόνο στους αριθμούς των νοσηλειών και των θανάτων.
Δεν υπάρχει ειδική θεραπεία ή εγκεκριμένο ανθρώπινο εμβόλιο
Πρόσφατη ανασκόπηση στο Reviews in Medical Virology εξέτασε τις διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές για τη νόσο. Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει εγκεκριμένο ειδικό αντιικό φάρμακο ούτε εμβόλιο για χρήση στον άνθρωπο.
Η αντιμετώπιση είναι κυρίως υποστηρικτική και περιλαμβάνει τη διαχείριση:
- της αναπνευστικής ανεπάρκειας
- των επιληπτικών κρίσεων
- των διαταραχών υγρών και ηλεκτρολυτών
- των υπόλοιπων επιπλοκών της εγκεφαλίτιδας
Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν αποδεικνύουν σαφές όφελος επιβίωσης από τη χρήση κορτικοστεροειδών, ενώ η ριμπαβιρίνη δεν συνιστάται λόγω ανεπαρκούς αποτελεσματικότητας. Η έρευνα για την ανάπτυξη μονοκλωνικών αντισωμάτων συνεχίζεται, χωρίς να έχει προκύψει μέχρι στιγμής καθιερωμένη ειδική θεραπεία.
Η πρόληψη παραμένει το βασικό μέσο προστασίας
Καθώς δεν υπάρχει ειδική θεραπεία, η πρόληψη της μετάδοσης μέσω μολυσμένων κουνουπιών αποτελεί το σημαντικότερο μέσο περιορισμού των περιστατικών.
Η κ. Ψαλτοπούλου υπογραμμίζει ότι απαιτούνται τόσο οργανωμένα μέτρα από την Πολιτεία όσο και συστηματική ατομική προστασία. Η γεωγραφική εξάπλωση του ιού, η επίδραση του κλίματος και η αλληλεπίδραση ανθρώπων, κουνουπιών και οικοσυστημάτων καθιστούν το ζήτημα ιδιαίτερα σύνθετο.
Ο ιός του Δυτικού Νείλου εξελίσσεται, επομένως, σε ένα ευρωπαϊκό πρόβλημα δημόσιας υγείας που χρειάζεται συλλογική, συντονισμένη και διαρκή αντιμετώπιση.
