Πέμπτη 19 Νοεμβρίου, 11:04
Array
(
    [category] => Αποδράσεις - Ταξίδια
    [link] => https://www.infokids.gr/category/psychagogia/apodraseis-taksidia/
    [id] => 67
)

29 Μαΐου 1453: Η Πόλις Εάλω – Η ημέρα που έπεσε η Κωνσταντινούπολη και έσβησε η Βυζαντινή Αυτοκρατορία

Το ημερολόγιο έγραφε 29 Μαΐου 1453. Η φράση «Η Πόλις Εάλω» έμελλε να περάσει στην ιστορία ως το γεγονός που σήμανε την πτώση της Κωνσταντινούπολης και το τέλος της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, έπειτα από περισσότερους από δέκα αιώνες συνεχούς παρουσίας στην ιστορία.

Η πολιορκία της Βασιλεύουσας, όπως ονομαζόταν τότε από πολλούς η Κωνσταντινούπολη, διήρκεσε συνολικά 53 ημέρες, από τις 6 Απριλίου έως τις 29 Μαΐου 1453. Η Άλωση δεν αποτέλεσε μόνο το τέλος ενός κράτους που κυριάρχησε για αιώνες στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά και μια ιστορική καμπή που επηρέασε βαθιά τις εξελίξεις στην Ευρώπη και την Ανατολή.

Ένα κράτος στα όρια της κατάρρευσης

Την εποχή της πολιορκίας η Βυζαντινή Αυτοκρατορία υπήρχε ουσιαστικά μόνο κατ’ όνομα. Η εξουσία της είχε περιοριστεί στην Κωνσταντινούπολη και σε ελάχιστες ακόμη περιοχές, όπως το Δεσποτάτο του Μυστρά. Η άλλοτε κραταιά αυτοκρατορία είχε χάσει εδώ και καιρό την πολιτική, οικονομική και στρατιωτική της ισχύ.

Μπροστά στην οθωμανική απειλή, η μόνη ρεαλιστική ελπίδα σωτηρίας φαινόταν να είναι η βοήθεια από τη Δύση. Ωστόσο, η προοπτική συνεργασίας με τη Ρώμη δίχαζε βαθιά τους κατοίκους της Πόλης. Οι λεγόμενοι «Ενωτικοί» υποστήριζαν την Ένωση των Εκκλησιών προκειμένου να εξασφαλιστεί στρατιωτική βοήθεια, ενώ οι «Ανθενωτικοί» αντιδρούσαν έντονα.

Ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος ΙΑ΄ Παλαιολόγος επιχείρησε μια τελευταία διπλωματική προσπάθεια, αποστέλλοντας πρεσβεία στον πάπα Νικόλαο Ε΄. Ο Πάπας επέμεινε στην Ένωση των Εκκλησιών ως προϋπόθεση στήριξης, αλλά αποδέχθηκε να στείλει στην Κωνσταντινούπολη κληρικούς που θα προσπαθούσαν να πείσουν τον πληθυσμό για την αναγκαιότητα αυτής της επιλογής.

Ο διχασμός μέσα στα τείχη

Οι παπικοί απεσταλμένοι, ο καρδινάλιος Ισίδωρος και ο αρχιεπίσκοπος Μυτιλήνης Λεονάρδος, τέλεσαν λειτουργία στην Αγία Σοφία, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις. Πολλοί κάτοικοι εγκατέλειψαν τον ναό και συγκεντρώθηκαν σε εκκλησίες όπου λειτουργούσαν οι ανθενωτικοί, με επικεφαλής τον μετέπειτα πατριάρχη Γεννάδιο Σχολάριο.

Η λειτουργία στην Αγία Σοφία αποτέλεσε μία από τις τελευταίες μεγάλες εστίες έντασης στο εσωτερικό της πολιορκημένης πόλης, αποκαλύπτοντας ότι ακόμη και μπροστά στον κίνδυνο της καταστροφής οι Βυζαντινοί παρέμεναν βαθιά διχασμένοι.

Το σύνθημα που κυριαρχούσε εκείνες τις ημέρες ήταν χαρακτηριστικό: «Την γαρ Λατίνων ούτε βοήθειαν ούτε την ένωσιν χρήζομεν. Απέστω αφ’ ημών η των αζύμων λατρεία».

Το μίσος προς τους Λατίνους δεν είχε μόνο θρησκευτική διάσταση. Οι κάτοικοι δεν είχαν ξεχάσει τη λεηλασία της Πόλης από τους Σταυροφόρους το 1204, ούτε την οικονομική κυριαρχία της Βενετίας και της Γένουας που είχε επιβαρύνει σημαντικά την αυτοκρατορία.

Την ίδια στιγμή, υπήρχαν και φωνές που θεωρούσαν προτιμότερη την οθωμανική κυριαρχία από τη λατινική επιρροή. Εκφραστής αυτής της αντίληψης ήταν ο Λουκάς Νοταράς, στον οποίο αποδίδεται η ιστορική φράση: «Κρειττότερον εστίν ειδέναι εν μέση τη πόλει φακιόλιον βασιλεύον Τούρκων ή καλύπτραν λατινικήν».

Οι προετοιμασίες του Μωάμεθ του Πορθητή

Από τις αρχές του 1453 ο Μωάμεθ Β΄ προετοιμαζόταν εντατικά για την κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης. Με έδρα την Ανδριανούπολη συγκρότησε στρατό που, σύμφωνα με τις πηγές της εποχής, έφτανε περίπου τους 150.000 άνδρες και στόλο 400 πλοίων.

Ιδιαίτερο πλεονέκτημα των Οθωμανών αποτελούσε το πυροβολικό τους, το πιο σύγχρονο της εποχής. Ανάμεσα στα όπλα τους ξεχώριζε ένα γιγαντιαίο πολιορκητικό κανόνι που είχαν κατασκευάσει Σάξονες τεχνίτες.

Στις 7 Απριλίου ο Μωάμεθ εγκατέστησε το στρατηγείο του μπροστά από την Πύλη του Αγίου Ρωμανού και κήρυξε επίσημα την έναρξη της πολιορκίας.

Απέναντί του βρίσκονταν μόλις 7.000 υπερασπιστές, εκ των οποίων περίπου 2.000 ήταν μισθοφόροι, κυρίως Ενετοί και Γενουάτες. Μέσα στην Πόλη είχαν απομείνει περίπου 50.000 κάτοικοι, πολλοί από τους οποίους αντιμετώπιζαν σοβαρά προβλήματα επισιτισμού.

Η μάχη για τον Κεράτιο κόλπο

Τα περίφημα Θεοδοσιανά Τείχη, που επί σχεδόν μία χιλιετία θεωρούνταν απόρθητα και είχαν αποκρούσει αλλεπάλληλες επιθέσεις, βρέθηκαν για πρώτη φορά αντιμέτωπα με τη δύναμη του πυροβολικού των οθωμανών. Από τις 12 Απριλίου τα οθωμανικά κανόνια σφυροκοπούσαν καθημερινά τις οχυρώσεις της Κωνσταντινούπολης.

Παράλληλα, οι Οθωμανοί προσπαθούσαν να παρακάμψουν την αλυσίδα που έκλεινε τον Κεράτιο κόλπο και προστάτευε τη βόρεια πλευρά της πόλης.

Στις 20 Απριλίου ένας μικρός στόλος με εφόδια, υπό τον πλοίαρχο Φλαντανελλά, κατάφερε να διασπάσει τον αποκλεισμό και να εισέλθει στον Κεράτιο, αναπτερώνοντας το ηθικό των πολιορκημένων.

Ο Μωάμεθ όμως αντέδρασε άμεσα. Με τη βοήθεια Ιταλού μηχανικού κατασκεύασε ειδική δίολκο και μέσα σε μία μόνο νύχτα περίπου 70 πλοία μεταφέρθηκαν διά ξηράς από τον Βόσπορο στον Κεράτιο κόλπο. Η κίνηση αυτή θεωρείται μία από τις πιο εντυπωσιακές στρατιωτικές επιχειρήσεις της εποχής και έφερε τους αμυνόμενους σε εξαιρετικά δύσκολη θέση.

Η αποφράδα ημέρα

Τα ξημερώματα της 29ης Μαΐου ξεκίνησε η τελική έφοδος. Χιλιάδες στρατιώτες του Μωάμεθ επιτέθηκαν στα τείχη της σχεδόν εξαντλημένης πόλης και μέσα σε λίγες ώρες η αντίσταση κατέρρευσε.

Ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, που είχε προηγουμένως απορρίψει τις προτάσεις συνθηκολόγησης του σουλτάνου, παρέμεινε στο πεδίο της μάχης μέχρι το τέλος. Σύμφωνα με ιστορικές πηγές, λίγο πριν από τον θάνατό του φέρεται να αναφώνησε: «Δεν υπάρχει ένας Χριστιανός να μου πάρει το κεφάλι;»

Δεν ήθελε ούτε να αυτοκτονήσει ούτε να συλληφθεί αιχμάλωτος. Ο τελευταίος αυτοκράτορας του Βυζαντίου έπεσε μαχόμενος και πέρασε στην ιστορία ως σύμβολο αυτοθυσίας και αντίστασης.

Μετά την πτώση της Πόλης ακολούθησαν λεηλασίες και εξανδραποδισμοί. Το ίδιο βράδυ ο Μωάμεθ εισήλθε θριαμβευτικά στην Αγία Σοφία. Ο εμβληματικός ναός της Ορθοδοξίας πέρασε πλέον στην οθωμανική κυριαρχία και μετατράπηκε σε τέμενος, σηματοδοτώντας συμβολικά τη νέα εποχή που ξεκινούσε για την Κωνσταντινούπολη.

Ο θρύλος του Μαρμαρωμένου Βασιλιά

Αν και η επικρατέστερη ιστορική άποψη θέλει τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο να πέφτει μαχόμενος κοντά στην Πύλη του Αγίου Ρωμανού, οι ακριβείς συνθήκες του θανάτου του δεν έχουν εξακριβωθεί πλήρως.

Η αβεβαιότητα αυτή γέννησε τον θρύλο του Μαρμαρωμένου Βασιλιά. Σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση, ο τελευταίος αυτοκράτορας δεν πέθανε, αλλά μαρμάρωσε και περιμένει τη στιγμή που θα επιστρέψει για να ανακτήσει την Κωνσταντινούπολη.

Περισσότερα από 570 χρόνια μετά την Άλωση, ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος εξακολουθεί να κατέχει ξεχωριστή θέση στη συλλογική μνήμη των Ελλήνων ως εθνομάρτυρας και εθνικός ήρωας. Ο θρύλος του Μαρμαρωμένου Βασιλιά και της Κόκκινης Μηλιάς μπορεί να ανήκει πλέον στον χώρο της παράδοσης, εξακολουθεί όμως να μεταφέρεται από γενιά σε γενιά, διατηρώντας ζωντανή μία από τις πιο ισχυρές αφηγήσεις της ελληνικής ιστορίας.

Ροή Ειδήσεων