Τι είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας, τα συμπτώματα και πώς θα βοηθήσουμε τα παιδιά.
Γράφει η Δήμητρα Ν. Σταμελάκη, Σχολική Νοσηλεύτρια Δημοτικού Σχολείου Σκύρου, MSc Developmental & Adolescent Health Strategies
Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) δεν είναι τεμπελιά, ούτε «κακή συμπεριφορά». Είναι μια νευροαναπτυξιακή δυσκολία που επηρεάζει την προσοχή, την οργάνωση, τον αυτοέλεγχο και, συχνά, τη διαχείριση του χρόνου και των συναισθημάτων.
Πολλά παιδιά, έφηβοι αλλά και ενήλικες με ΔΕΠΥ έχουν έντονη φαντασία, δημιουργικότητα, ενέργεια και ευαισθησία. Όμως, στην καθημερινότητα του σχολείου και του σπιτιού, μπορεί να δυσκολεύονται να συγκεντρωθούν, να ολοκληρώσουν εργασίες ή να ακολουθήσουν οδηγίες.
Καθηγητής Χρούσος: Εξηγεί τι κρύβεται πίσω από τα μαθησιακά προβλήματα των παιδιών
Τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ στο σχολείο και το σπίτι
Στο σχολείο, η ΔΕΠΥ μπορεί να φαίνεται σαν αφηρημάδα, ξεχασμένες εργασίες ή ανυπομονησία.
Στο σπίτι, ίσως μοιάζει με ακαταστασία ή δυσκολία στην οργάνωση. Στην πραγματικότητα, το παιδί συχνά προσπαθεί περισσότερο απ’ όσο φαίνεται. Ο εγκέφαλός του λειτουργεί με διαφορετικό ρυθμό και χρειάζεται υποστήριξη, όχι επίκριση.
Τα κύρια συμπτώματα περιλαμβάνουν:
- δυσκολία συγκέντρωσης και προσοχής,
- υπερκινητικότητα (σε κάποιες περιπτώσεις),
- παρορμητικότητα και προβλήματα οργάνωσης.
Πώς μπορούμε γονείς και εκπαιδευτικοί να βοηθήσουμε το παιδί με ΔΕΠΥ
Οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί παίζουν καθοριστικό ρόλο. Με κατανόηση, σαφή όρια, σταθερό πρόγραμμα και μικρούς, εφικτούς στόχους, το παιδί με ΔΕΠΥ μπορεί να εξελιχθεί και να πετύχει. Η ενθάρρυνση, ο έπαινος για την προσπάθεια και η συνεργασία με ειδικούς (π.χ. παιδοψυχολόγο ή ειδικό παιδαγωγό) βοηθούν σημαντικά. Παράλληλα, πρακτικές όπως τα διαλείμματα, η κίνηση, οι λίστες υπενθύμισης και η οπτική οργάνωση της ύλης κάνουν τη διαφορά.
Το να λες «έχω ΔΕΠΥ» δεν είναι ταμπέλα· είναι ένας τρόπος να καταλάβεις καλύτερα τον εαυτό σου. Με σωστή στήριξη, η ΔΕΠΥ δεν περιορίζει τα όνειρα. Αντίθετα, μπορεί να γίνει μέρος μιας μοναδικής προσωπικότητας που μαθαίνει να αξιοποιεί τα δυνατά της σημεία και να διαχειρίζεται τις δυσκολίες της.
Η οικογένεια παίζει κρίσιμο ρόλο στη διαχείριση, υποστήριξη και ανάπτυξη του παιδιού με ΔΕΠΥ. Όσον αφορα στην υποστήριξη και την κατανόηση ένα παιδί με ΔΕΠΥ χρειάζεται:
- σταθερό και προβλέψιμο περιβάλλον,
- σαφείς κανόνες και ρουτίνες,
- ενθάρρυνση για δραστηριότητες που ενισχύουν την προσοχή και τη συγκέντρωση,
- ενεργή συνεργασία με σχολείο και ειδικούς.
Οι γονείς που κατανοούν τη φύση της ΔΕΠΥ και προσαρμόζουν τις προσδοκίες και τους τρόπους επικοινωνίας μπορούν να μειώσουν τη συναισθηματική πίεση του παιδιού, να το βοηθήσουν να αναπτύξει δεξιότητες αυτορρύθμισης και να ενισχύσουν την αυτοπεποίθησή του.
Εξίσου σημαντική είναι η συνεργασία με εκπαιδευτικούς. Συχνά, εκπαιδευτικοί και οι ειδικοί πρέπει να δουλέψουν σε συνεργασία με την οικογένεια, ώστε να:
- εντοπιστούν πρώιμα συμπτώματα,
- αναπτυχθούν εξατομικευμένα σχέδια υποστήριξης,
- βελτιωθεί η σχολική επίδοση και κοινωνική προσαρμογή.
Η οικογένεια είναι επίσης συχνά ο αρχικος φορέας που παρατηρεί συμπεριφορές και παίρνει την πρωτοβουλία για αξιολόγηση από ειδικό.
Αύξηση των διαγνώσεων: Πού βρισκόμαστε σήμερα
Τα τελευταία χρόνια έχει παρατηρηθεί σημαντική αύξηση στις διαγνώσεις ΔΕΠΥ στα παιδιά, ιδιαίτερα σε ΗΠΑ και Ευρώπη. Τα στατιστικά στοιχεία δειχνουν οτι Στις ΗΠΑ, περίπου 1 στα 9 παιδιά (περίπου 11%) έχει λάβει διάγνωση ΔΕΠΥ κάποια στιγμή στη ζωή του, αριθμός που εμφανίζει αύξηση σε σχέση με τη δεκαετία του 2000.
Τα στοιχεία των CDC δείχνουν ότι ο επιπολασμός είναι πάνω από 11% στα παιδιά (2022), ενώ παλιότερα ηταν πολύ χαμηλότερα (~5–6%). Ορισμένες μελέτες αναφέρουν ότι περίπου το 58% των παιδιών με ΔΕΠΥ παρουσιάζουν μέτρια ή σοβαρά συμπτώματα, με υψηλό βαθμό συννοσηρότητας (κατάθλιψη, άγχος κ.λπ.).
Γιατί συμβαίνει αυτή η αύξηση; Οι ερευνητές καταληγουν σε συνδυασμό παραγόντων όπως η βελτιωμένη αναγνώριση και διάγνωση αλλά και η αυξημένη ενημέρωση γονιών και εκπαιδευτικών.
Βάζουν όμως μία ακόμη παράμετρο στο τραπέζι, την πιθανή αρνητική επίδραση της χρήσης ψηφιακων μεσων (π.χ. social media) στη συγκέντρωση.
Πραγματική αύξηση ή καλύτερη αναγνώριση;
Ένα σημαντικό ερώτημα είναι αν οι αυξημένες διαγνώσεις αντανακλούν πραγματική αύξηση της ΔΕΠΥ ή βελτιωμένη αναγνώριση και ευαισθητοποίηση:
- Κάποιες μελέτες δείχνουν ότι η αύξηση σε νέες διαγνώσεις μπορεί να έχει σταθεροποιηθεί ή να οφείλεται σε περισσότερο ενεργητική αναζήτηση υποστήριξης από γονείς και επαγγελματίες.
- Η ενημέρωση για τη ΔΕΠΥ, ιδιαίτερα σε ομάδες που παλιότερα υποδιαγιγνώσκονταν (π.χ. κορίτσια), έχει αυξήσει την αναγνώριση συμπτωμάτων.
Αυτό σημαίνει ότι δεν είναι απλά “μόδα”, αλλά μπορεί να αντανακλά μια πιο ακριβή και ευρεία κατανόηση των συμπτωμάτων.
