Γράφει η Εβίτα Γίτση Κλινική Διαιτολόγος, RD, MSc, PhD(c)
Τα ενέσιμα φάρμακα για την παχυσαρκία -κυρίως οι αγωνιστές GLP-1, όπως η σεμαγλουτίδη και ο διπλός αγωνιστής τιρζεπατίδη -έχουν αλλάξει ριζικά τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε ιατρικά την παχυσαρκία, με απώλεια βάρους 15–20% σε λιγότερο από ενάμιση χρόνο. Στα ιατρεία μας, όλο και περισσότεροι ασθενείς έρχονται έχοντας ήδη ξεκινήσει αγωγή – και αυτό που βλέπουμε συχνά μας ανησυχεί. Όχι για το φάρμακο, αλλά για την απουσία διατροφικής καθοδήγησης που το συνοδεύει.
Τα φάρμακα λειτούργησαν με διατροφική υποστήριξη εξαρχής
Αυτό που λίγοι γνωρίζουν: τα εντυπωσιακά αποτελέσματα των κλινικών δοκιμών -η θεμελιώδης μελέτη STEP 1 που έδωσε την έγκριση της σεμαγλουτίδης- επιτεύχθηκαν με εξατομικευμένες συνεδρίες διατροφικής συμβουλευτικής κάθε τέσσερις εβδομάδες. Στον πραγματικό κόσμο χωρίς αυτή την υποστήριξη, η απώλεια βάρους φτάνει κατά μέσο όρο μόλις 7,7% – περίπου τη μισή (Cleveland Clinic, 7.881 ασθενείς, 2025). Το φάρμακο είναι το ίδιο. Τη διαφορά την κάνει το πλαίσιο.
Τα πιο συχνά λάθη που βλέπω στο ιατρείο
Οι ασθενείς που έρχονται χωρίς διατροφολογική παρακολούθηση παρουσιάζουν επανειλημμένα τα ίδια μοτίβα: τρώνε πολύ λίγο συνολικά -όχι επειδή το επέλεξαν, αλλά επειδή το φάρμακο έχει μειώσει δραστικά την όρεξη- και αυτό που τρώνε είναι ανεπαρκές σε πρωτεΐνη και θρεπτικά συστατικά. Συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο μέρος της τροφής τους στο δείπνο. Αγνοούν την αφυδάτωση. Και πολλοί νομίζουν ότι επειδή «δεν πεινούν» και «αδυνατίζουν», δεν χρειάζεται να προσέξουν τι τρώνε. Αυτή είναι ίσως η πιο επικίνδυνη παρανόηση.
Βασικές αρχές διατροφής κατά τη θεραπεία
Ο διαιτολόγος εξατομικεύει, εκπαιδεύει, υποστηρίζει – κανένα «έτοιμο πλάνο» δεν αντικαθιστά αυτή τη διαδικασία. Ωστόσο, υπάρχουν βασικές αρχές: η πρωτεΐνη πρέπει να μοιράζεται ισόποσα στα γεύματα – στόχος περίπου 80-100 γραμμάρια ημερησίως. Τα γεύματα πρέπει να είναι μικρά και συχνά, ιδιαίτερα στις πρώτες εβδομάδες που οι γαστρεντερικές παρενέργειες είναι πιο έντονες. Σούπες, γιαούρτι, αυγά και άπαχες πρωτεΐνες είναι συχνά πιο ανεκτά. Η ενυδάτωση είναι απαραίτητη – τουλάχιστον 1,5–2 λίτρα ημερησίως. Τέλος, η ζάχαρη, τα επεξεργασμένα τρόφιμα και το αλάτι πρέπει να περιορίζονται, ενώ φρούτα, λαχανικά και δημητριακά ολικής να αποτελούν τη βάση – ακόμα και αν η ποσότητα είναι μικρή.
Τι δείχνει η έρευνα: κίνδυνοι που δεν φαίνονται στη ζυγαριά
Μελέτες του 2025 δείχνουν ότι 26–40% του χαμένου βάρους αντιστοιχεί σε μυϊκή μάζα χωρίς κατάλληλη υποστήριξη – με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τον μεταβολισμό και τη μακροπρόθεσμη υγεία. Αναδρομική μελέτη σε 461.382 χρήστες GLP-1 έδειξε ότι 1 στους 5 ανέπτυξε νέα διατροφική έλλειψη μέσα στον πρώτο χρόνο. Έχουν καταγραφεί ακόμα και περιστατικά με σοβαρές νευρολογικές επιπλοκές από έλλειψη θειαμίνης (Β1), ενώ η μειωμένη εντερική απορρόφηση σιδήρου έχει τεκμηριωθεί πειραματικά. Η σωστή διατροφή είναι αυτή που καλύπτει ακριβώς αυτά τα κενά: διατηρεί τη μυϊκή μάζα μέσω επαρκούς πρωτεΐνης, εξασφαλίζει την πρόσληψη των θρεπτικών συστατικών που κινδυνεύουν και βελτιστοποιεί την ποιότητα αυτού που τρώμε – ακόμα και όταν τρώμε λιγότερο. Και τα οφέλη της δεν σταματούν εκεί: η μετάβαση σε βέλτιστο διατροφικό πρότυπο μπορεί να χαρίσει έως 9 επιπλέον χρόνια ζωής σε έναν 40χρονο – οφέλη που έρχονται να προστεθούν σε εκείνα της απώλειας βάρους.
Η μακροπρόθεσμη πορεία: lifestyle ή ριμπάουντ
Μετα-ανάλυση 33 κλινικών μελετών έδειξε ότι ο συνδυασμός φαρμάκου με διατροφή και άσκηση οδηγεί σε 7 κιλά επιπλέον απώλεια – με βελτίωση αρτηριακής πίεσης, σακχάρου και χοληστερόλης. Αλλά το πιο κρίσιμο ερώτημα είναι τι γίνεται αν το φάρμακο διακοπεί – κάτι που συμβαίνει στο 50-67% των ασθενών μέσα στον πρώτο χρόνο. Στη μελέτη STEP 1, ένα χρόνο μετά τη διακοπή, οι ασθενείς είχαν ανακτήσει τα δύο τρίτα του βάρους που είχαν χάσει. Κλινική μελέτη από την Κοπεγχάγη έδειξε ότι όσοι είχαν ακολουθήσει παράλληλα πρόγραμμα άσκησης διατήρησαν σημαντικά μεγαλύτερο μέρος της απώλειας. Δεν είναι τυχαίο ότι η κοινή σύσταση τεσσάρων μεγάλων αμερικανικών επιστημονικών οργανισμών ορίζει ρητά ότι κάθε ιατρός που συνταγογραφεί GLP-1 θεραπείες οφείλει να έχει σχέδιο διατροφικής υποστήριξης πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τη θεραπεία.
Ένα βήμα στη σωστή κατεύθυνση
Σε αυτό το πλαίσιο, αξίζει να αναφερθεί ότι η Novo Nordisk έχει αναπτύξει πρόγραμμα υποστήριξης ασθενών που περιλαμβάνει πρόσβαση σε διαιτολόγο ή γυμναστή παράλληλα με τη φαρμακευτική αγωγή. Πρόκειται για μια πρωτοβουλία που αναγνωρίζει στην πράξη αυτό που η επιστήμη τεκμηριώνει: ότι η φαρμακευτική αγωγή χωρίς παράλληλη υποστήριξη τρόπου ζωής είναι ατελής. Η ενσωμάτωση εξειδικευμένων επαγγελματιών στη διαδικασία θεραπείας δεν είναι «πολυτέλεια» – είναι επιστημονική αναγκαιότητα.
Συμπέρασμα
Τα ενέσιμα φάρμακα νέας γενιάς αποτελούν ισχυρό εργαλείο. Ωστόσο, κανένα εργαλείο δεν λειτουργεί από μόνο του χωρίς το κατάλληλο πλαίσιο. Το φάρμακο μειώνει την όρεξη, αλλά ο διαιτολόγος είναι αυτός που διασφαλίζει ότι η μειωμένη πρόσληψη τροφής καλύπτει τις πραγματικές ανάγκες του οργανισμού. Ο στόχος δεν περιορίζεται στην απώλεια βάρους. Αφορά τη διατήρηση της υγείας και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής σε βάθος χρόνου.
