10 πράγματα που πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά μας για τον Κωστή Παλαμά

Θεωρείται ο δεύτερος εθνικός μας ποητής μετά τον Διονύσιο Σολωμό και
«ο ποιητής που σκέπασε με τον ίσκιο του μισόν αιώνα της πνευματικής μας ιστορίας», όπως τον χαρακτήριζε ο Θεοτόκης.

Ο λόγος για τον σπουδαίο Κωστή Παλαμά, ο οποίος γεννήθηκε στις 13 Ιανουαρίου 1859 και υπήρξε ένας λογοτέχνης με σημαντική συνεισφορά στην εξέλιξη και ανανέωση της νεοελληνικής ποίησης.

Αποτέλεσε κεντρική μορφή της λογοτεχνικής γενιάς του 1880, πρωτοπόρος, μαζί με τον Νίκο Καμπά και τον Γεώργιο Δροσίνη, της αποκαλούμενης Νέας Αθηναϊκής (ή Παλαμικής) σχολής.

Ας δούμε 10 πράγματα που όλοι θα πρέπει να γνωρίζουμε για τον μεγάλο αυτό ποιητή μας:

1. Έχασε και τους δύο του γονείς σε μικρή ηλικία

Όταν ο ποιητής ήταν 6 χρονών έχασε και τους δύο γονείς του σε διάστημα σαράντα ημερών (Δεκέμβριος 1864-Φεβρουάριος 1865).

Στενοί συγγενείς ανέλαβαν τότε τα τρία παιδιά της οικογένειας, το μικρότερο αδερφό του η αδερφή της μητέρας του και εκείνον και το μεγαλύτερο αδερφό του ο θείος τους Δημήτριος Παλαμάς, που κατοικούσε στο Μεσολόγγι και ήταν εκπαιδευτικός.

Εκεί έζησε από το 1867 ως το 1875 σε ατμόσφαιρα μάλλον δυσάρεστη και καταθλιπτική, που ήταν φυσικό να επηρεάσει τον ευαίσθητο ψυχισμό του, όπως φαίνεται και από ποιήματα που αναφέρονται στην παιδική του ηλικία.

2. Έγραψε το πρώτο του ποίημα στα 9

Το πρώτο του ποίημα το είχε γράψει σε ηλικία 9 ετών, μιμούμενος τα πρότυπα της εποχής του, «ποίημα για γέλια», όπως το χαρακτήρισε αργότερα ο ίδιος.

Η αρχή του ποιήματος εκείνου ήταν: «Σ’ αγαπώ εφώνησα, / κι εσύ μ’ αστράπτον βλέμμα /Μη — μ’ απεκρίθης — μη θνητέ, / τολμήσης να μιάνης / δια της παρουσίας σου / τας ώρας τας ωραίας / που έζησα στον κόσμον / …».

Διαβάστε επίσης: «Στον Δάσκαλο»: Ένας δάσκαλος μουσικής και οι μαθητές του μελοποίησαν μοναδικά το ποίημα το Κ. Παλαμά

3. Έγραψε τον Ολυμπιακό Ύμνο του 1896

Με την αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων του 1896, ένα χρόνο πριν δόθηκε στον Κωστή Παλαμά, η τεράστια τιμή να γράψει τον ολυμπιακό ύμνο, ο οποίο μελοποιήθηκε από τον Κερκυραίο συνθέτη, Σπύρο Σαμάρα.

Από την Oλυμπιάδα του Τόκιο, το 1952, καθιερώθηκε ως ο επίσημος ύμνος των Αγώνων και ακούγεται στην ελληνική γλώσσα σε κάθε Oλυμπιάδα.

4. Διορίστηκε γραμματέας του Πανεπιστημίου Αθηνών

Στις 15 Οκτωβρίου 1897, ο Παλαμάς διορίστηκε γραμματέας του Πανεπιστημίου Αθηνών, σε ένδειξη τιμής για το ποιητικό του έργο. Γι’ αυτό και οι εφημερίδες του καιρού (Εστία, Άστυ, Ακρόπολις), επαίνεσαν ζωηρότατα την απόφαση του τότε Υπουργού Παιδείας, Ανδρέα Παναγιωτόπουλου, βρίσκοντας την ευκαιρία να εγκωμιάσουν τον ποιητή.

5. Έχασε τον μικρότερο γιο του σε ηλικία 4 ετών

Ο Κωστής Παλαμάς είχε παντρευτεί με την αγαπημένη του, Μαρία Βάλβη, το Δεκέμβριο του 1887.  Το 1890 απέκτησαν την κόρη τους, Ναυσικά, κι ένα χρόνο αργότερα , τον Λέανδρο.

Ο «Βενιαμίν» της οικογένειας Παλαμά ήρθε στη ζωή τους το 1894. Το όνομά του ήταν Άλκης.

Στις αρχές του 1898, ο μικρός Άλκης αρρώστησε αιφνίδια. Οι γονείς του ανήσυχοι, τον πήγαν στο νοσοκομείο, όμως οι γιατροί αδυνατούσαν να καταλάβουν τι του συνέβαινε. Επί εβδομάδες, ο Παλαμάς γυρνούσε από ειδικό σε ειδικό, ακούγοντας διαφορετικές απόψεις και δοκιμάζοντας γιατροσόφια.

Τίποτα όμως δεν έδειχνε να λειτουργεί και αναπόφευκτα η επιδείνωση της υγείας του μικρού ήταν ραγδαία. Έτσι, στις 24 Φεβρουαρίου του 1898, ο τετράχρονος Άλκης, μετά από πολυήμερη νοσηλεία στον «Ευαγγελισμό» υπέκυψε στην άγνωστη ασθένεια.

Διαβάστε επίσης: “Τρισεύγενη” το μοναδικό θεατρικό έργο του Κ. Παλαμά 

Η πρώτη εφημερίδα που δημοσίευσε την είδηση ήταν η ΕΣΤΙΑ, που κυκλοφόρησε την ίδια κιόλας μέρα, το απόγευμα της 24.02.1898. Στη δεύτερη σελίδα έγραφε:  «Το μικρόν αγγελούδι του αγαπημένου μας Κωστή Παλαμά, ο ωραίος Άλκις, απέθανε πληγείς υπό δεινής νόσου. Έκοψεν ως λεπτοφυές άνθος προώρου ανοίξεως, όπερ επελθών αιφνήδιος χειμών εμάρανεν. Και η ευωδία της εκλειψάσης μυροβόλου ζωής θα επαυξή το πένθος των συμπαθών γονέων του. Η “Εστίαν” τοις εύχεται λήθην και παρηγορίαν».

Ο θάνατος του Άλκη συνέτριψε τον ποιητή, ο οποίος προς τιμήν του αδικοχαμένου παιδιού του έγραψε την ποιητική συλλογή  «Τάφος», που δημοσιεύθηκε τον Μάιο του ίδιου έτους.

6. Ήταν ένθερμος υποστηρικτής της δημοτικής

Υπήρξε ένθερμος υποστηρικτής της δημοτικής και κορυφαία μορφή του δημοτικιστικού κινήματος με το κύρος του, αλλά και με τις κυρώσεις που υπέστη για τον γλωσσικό του αγώνα (προσωρινή απομάκρυνσή του από το πανεπιστήμιο). Αξιοσημείωτη ήταν η στάση του στα Ευαγγελικά και τα Ορεστειακά.

7. Είχε γράψει ένα μοναδικό θεατρικό έργο

Η Τρισεύγενη, το μοναδικό θεατρικό έργο του Κωστή Παλαμά και γράφτηκε το 1902. Από τα σπουδαιότερα κείμενα της νεοελληνικής δραματουργίας, η Τρισεύγενη, είναι ένα έργο βαθιά ποιητικό και συμβολικό. Στη «μοναχοκόρη» του Κωστή Παλαμά, η μορφή της Τρισεύγενης γίνεται το σύμβολο του ανθρώπου που διεκδικεί το δικαίωμα να ζει ελεύθερα πέρα από τα στενά όρια των κοινωνικών συμβάσεων.

Η Τρισεύγενη, έργο νεωτερικό για την εποχή του, προκάλεσε την τότε κριτική αγνοώντας τις καθιερωμένες δραματουργικές συμβάσεις, η ποιητική του αξία όμως παραμένει αδιαμφισβήτητη.

8. Προτάθηκε για Νόμπελ Λογοτεχνίας 14 φορές

Ο Κωστής Παλαμάς ήταν υποψήφιος για το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας συνολικά 14 φορές(1926, 1927, 1928, 1929, 1930, 1931, 1932, 1933, 1934, 1935, 1936, 1937, 1938 και 1940).

Ανάμεσα σε αυτούς που πρότειναν τον Παλαμά για το βραβείο υπήρξε και ο νικητής του 1916 Καρλ Γκούσταφ Βέρνερ φον Χάιντενσταμ, ο οποίος πρότεινε τον Παλαμά τρεις φορές (1928, 1930 και 1935). Σήμερα “τιμής ένεκεν” φέρεται αφιερωμένη στο όνομά του μεγάλη αίθουσα εκθέσεων του πολυχώρου Τεχνόπολις στην Αθήνα.

9. Τα σπίτια του στην Πάτρα και την Πλάκα

Η οικία του Παλαμά στην Πάτρα σώζεται ως σήμερα στην οδό Κορίνθου 241. Τρία χρόνια πριν τη γέννηση του Παλαμά στο ίδιο σπίτι γεννήθηκε η μεγάλη Ιταλίδα πεζογράφος Ματθίλδη Σεράο.

Παράλληλα, η Οικία Κωστή Παλαμά στην Πλάκα είναι ένα διώροφο κτίριο που οικοδομήθηκε μέσα στη δεκαετία 1920-1930.

Το 1935, ο Κωστής Παλαμάς, σε μεγάλη πια ηλικία, αναγκάστηκε να μετακομίσει, μετά την έξωσή του από την προηγούμενη κατοικία του στην οδό Ασκληπιού αριθμός 3, κατεδαφισμένη σήμερα όπου είχε ζήσει περισσότερα από σαράντα χρόνια (1894 – 1935), στο πλακιώτικο σπίτι της οδού Περιάνδρου 5.

Στο σπίτι αυτό σ’ ένα από τα δύο διαμερίσματα του δευτέρου ορόφου κατοικούσε ο Παλαμάς, η σύζυγός του Μαρία Βάλβη και η κόρη τους Ναυσικά, μοιραζόμενος το σπίτι και με άλλους ενοίκους. Σε αυτό το σπίτι, ο Παλαμάς έγραψε πολλά από τα ποιήματα και λογοτεχνήματά του.

Σήμερα, η Οικία Κωστή Παλαμά της Πλάκας έχει χαρακτηριστεί ιστορικό διατηρητέο μνημείο. Μια μαρμάρινη πλάκα πάνω από την κύρια είσοδο του σπιτιού αναγράφει: «Στο σπίτι αυτό πέθανε ο εθνικός μας ποιητής Κωστής Παλαμάς στις 27 Φεβρουαρίου 1943».

10. Η κηδεία του εξελίχθηκε σε αντικατοχικό συλλαλητήριο

Πέθανε σε βαθιά γεράματα στις 27 Φεβρουαρίου του 1943 έπειτα από σοβαρή ασθένεια, 40 ημέρες μετά το θάνατο της συζύγου του (τον οποίο δεν είχε πληροφορηθεί επειδή και η δική του υγεία ήταν σε κρίσιμη κατάσταση).

Ο γιος του Λέανδρος, σύμφωνα με τη μαρτυρία του Κωνσταντίνου Τσάτσου δεν επιθυμούσε η κηδεία του πατέρα του να πάρει εθνοπατριωτική διάσταση, επειδή φοβόταν πως οι Ιταλικές αρχές κατοχής θα του στερούσαν το διαβατήριό του.

Η κηδεία του έμεινε ιστορική, καθώς μπροστά σε έκπληκτους Γερμανούς κατακτητές, χιλιάδες κόσμου τον συνόδευσαν στην τελευταία του κατοικία, στο Α΄ νεκροταφείο Αθηνών, ψάλλοντας τον εθνικό ύμνο.

Τα σημαντικότερα ποιητικά του έργα

Τραγούδια της πατρίδος μου (1886)
Ύμνος εις την Αθηνάν (1889)
Τα μάτια της ψυχής μου (1892)
Ίαμβοι και ανάπαιστοι (1897)
Ο Τάφος (1898)
Οι χαιρετισμοί της Ηλιογέννητης (1900)
Η ασάλευτη ζωή (1904)
Ο Δωδεκάλογος του Γύφτου (1907)
Η φλογέρα του Βασιλιά (1910)
Οι καημοί της λιμνοθάλασσας (1912)
Σατιρικά Γυμνάσματα (1912)
Η πολιτεία και η μοναξιά (1912)
Βωμοί (1915)
Τα παράκαιρα (1919)
Τα δεκατετράστιχα (1919)
Οι πεντασύλλαβοι και Τα παθητικά κρυφομιλήματα- Οι λύκοι- Δυο λουλούδια από τα ξένα (1925)
Δειλοί και σκληροί στίχοι (1928)
Ο κύκλος των τετράστιχων (1929)
Περάσματα και χαιρετισμοί (1931)
Οι νύχτες του Φήμιου (1935)
Βραδινή φωτιά (1944, μεταθανάτια έκδοση επιμελημένη από τον γιό του Λέανδρο)
Η Κασσιανή

Σημειώνεται ότι πρώτα έργα του Κωστή Παλαμά που μεταφράστηκαν στην αγγλική γλώσσα ήταν “Η ασάλευτη ζωή”, “Η τρισεύγενη”, ο “Θάνατος παληκαριού” και ακολούθησαν άλλα.

Στη δε γαλλική γλώσσα πρώτα ήταν “Ο τάφος”, “Ο Δωδεκάλογος του γύφτου”, ο “Θάνατος παλληκαριού” κ.ά., ενώ πλείστα αποσπάσματα άλλων συλλογών μεταφράστηκαν σε διάφορες άλλες γλώσσες όπως στη γερμανική, ιταλική, ισπανική αραβική και τουρκική γλώσσα.