Την κρίσιμη ώρα που μόλις είχαν βγάλει το παιδάκι από το σπίτι σε τραγική κατάσταση, ένα 17χρονο κορίτσι έσπευσε να του προσφέρει τις πρώτες βοήθειες. Με αφορμή αυτό το περιστατικό, ζητήσαμε από την συνεργάτιδά μας Αλεξάνδρα Παυλέτση – Στεφανή, BSc Ψυχολόγος, MSc , ΓΑΨ Ψυχοθεραπεύτρια να μας μιλήσει για τη νέα γενιά και τα αντανακλαστικά που αναπτύσσει.
Παράδειγμα για τη γενιά της η 17χρονη κοπέλα
Η ενσυναίσθηση, η ικανότητα να κατανοούμε και να συμμεριζόμαστε τα συναισθήματα των άλλων, είναι μια από τις πιο σημαντικές ανθρώπινες δεξιότητες. Στην εποχή μας, οι νέοι φαίνεται να αναπτύσσουν αυτήν τη δεξιότητα με ιδιαίτερη ευαισθησία, επηρεασμένοι από την υπερσύνδεση μέσω των κοινωνικών δικτύων και την αυξανόμενη σημασία της συναισθηματικής νοημοσύνης στην εκπαίδευση και την καθημερινή ζωή.
Μια χαρακτηριστική περίπτωση που αποδεικνύει την ενσυναίσθηση και την αποφασιστικότητα των νέων, είναι η πράξη μιας 17χρονης κοπέλας που αντέδρασε άμεσα όταν χρειάστηκε να προσφέρει ΚΑΡΠΑ στο 3χρόνο αγοράκι, σε μια έκτακτη κατάσταση στο Ηράκλειο. Το γεγονός αυτό δεν είναι μόνο μια συγκλονιστική ιστορία της αναγέννησης μιας ανθρώπινης ζωής, αλλά και ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η νέα γενιά έχει αναπτύξει τις απαραίτητες δεξιότητες και τη συναισθηματική ωριμότητα για να αντιμετωπίσει κρίσιμες καταστάσεις με αυτοπεποίθηση και ηρεμία.
Την ίδια στιγμή, δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου έφηβοι γίνονται μάρτυρες περιστατικών βίας ή ανάγκης και παραμένουν απαθείς. Βίντεο με ξυλοδαρμούς συμμαθητών τους καταγράφονται και διαμοιράζονται αντί να αποτρέπονται, άνθρωποι που καταρρέουν στον δρόμο μένουν αβοήθητοι, ενώ οι γύρω παρακολουθούν χωρίς αντίδραση.
Η εξέλιξη της ενσυναίσθησης στη νέα γενιά
Η ενσυναίσθηση δεν είναι απλά μια έμφυτη ικανότητα, αλλά ένα χαρακτηριστικό που αναπτύσσεται και ενδυναμώνεται μέσω της εκπαίδευσης, της κοινωνικής αλληλεπίδρασης και της προσωπικής ανάπτυξης. Στην εποχή μας, με τη διάδοση της συναισθηματικής εκπαίδευσης στα σχολεία και την ενημέρωση μέσω της τεχνολογίας, οι νέοι μαθαίνουν να αναγνωρίζουν και να κατανοούν τα συναισθήματα των άλλων με μεγαλύτερη ευκολία.
Η κατανόηση της αξίας της βοήθειας προς τους άλλους, σε συνδυασμό με τις ικανότητες που αποκτούν, τους καθιστά πιο ικανούς να αναλάβουν δράση όταν απαιτείται.
Επιπλέον, η ενσυναίσθηση είναι κρίσιμη, καθώς οι νέοι με αυτήν την ικανότητα μπορούν να αντιληφθούν τις ανάγκες του άλλου ατόμου σε δύσκολες στιγμές και να δράσουν αντίστοιχα. Είτε πρόκειται για την παροχή πρώτων βοηθειών είτε για την ψυχολογική στήριξη, η ενσυναίσθηση τους επιτρέπει να κατανοήσουν πώς να δράσουν, χωρίς να ανησυχούν για το προσωπικό τους όφελος ή φόβο.
Τι καθορίζει, λοιπόν, αν ένας νέος θα ενεργήσει με ενσυναίσθηση ή αν θα παραμείνει θεατής;
Η συμπεριφορά σε καταστάσεις κρίσης επηρεάζεται από διάφορους παράγοντες, τόσο ατομικούς όσο και κοινωνικούς:
1. Ανατροφή και πρότυπα
Παιδιά που μεγαλώνουν σε περιβάλλοντα όπου οι γονείς δείχνουν ενδιαφέρον για τους άλλους και ενθαρρύνουν την αλληλεγγύη, είναι πιο πιθανό να αναπτύξουν ενσυναίσθηση και διάθεση να βοηθήσουν.
2. Εμπειρίες ζωής
Όσοι έχουν βιώσει καταστάσεις όπου χρειάστηκαν βοήθεια ή την προσέφεραν τείνουν να έχουν υψηλότερη κοινωνική ευαισθησία. Η 17χρονη πιθανώς είχε εκπαιδευτεί ή είχε δει κάποιον να παρέχει πρώτες βοήθειες, γεγονός που της επέτρεψε να αντιδράσει άμεσα.
3. Εκπαίδευση και κοινωνικές δεξιότητες
Η έλλειψη εκπαίδευσης σε κρίσιμες δεξιότητες, όπως οι πρώτες βοήθειες, η διαχείριση κρίσεων ή η αντιμετώπιση του bullying, μπορεί να κάνει έναν έφηβο να αισθάνεται ανήμπορος ή αμήχανος, με αποτέλεσμα να μένει αδρανής.
4. Η ψυχολογία της «μάζας»
Σε καταστάσεις όπου παρευρίσκονται πολλοί άνθρωποι, υπάρχει το φαινόμενο της διάχυσης της ευθύνης: ο καθένας περιμένει από κάποιον άλλον να αντιδράσει, με αποτέλεσμα κανείς να μην κάνει το πρώτο βήμα.
5. Πολιτισμικές και κοινωνικές επιρροές
Σε κοινωνίες ή ομάδες όπου ενθαρρύνεται η αλληλεγγύη και η παρέμβαση, οι νέοι αισθάνονται πιο άνετα να δράσουν. Αντίθετα, όταν η ατομικότητα και η «αποστασιοποίηση» είναι κανόνας, η αδιαφορία γίνεται συχνότερη.
Πώς μπορούμε να καλλιεργήσουμε την ενσυναίσθηση στη νέα γενιά;
• Ενίσχυση της εκπαίδευσης σε θέματα πρώτων βοηθειών και κοινωνικής ευθύνης: Η 17χρονη που έσωσε το παιδί γνώριζε ΚΑΡΠΑ – πόσοι άλλοι νέοι θα ήξεραν πώς να αντιδράσουν;
• Ανάδειξη θετικών προτύπων: Όταν τέτοιες ιστορίες γίνονται γνωστές, δημιουργείται ένα παράδειγμα προς μίμηση.
• Καλλιέργεια της κουλτούρας της παρέμβασης: Αντί να φοβόμαστε να αναμιχθούμε, μπορούμε να εκπαιδεύσουμε τους νέους να αναγνωρίζουν πότε και πώς να βοηθούν και να ενδυναμώνεται πιο πολύ η δράση.
Η νέα γενιά δεν είναι ούτε απόλυτα αδιάφορη ούτε πλήρως αφοσιωμένη στο κοινό καλό. Η διαμόρφωση των αντανακλαστικών της ενσυναίσθησης είναι αποτέλεσμα εκπαίδευσης, εμπειριών και κοινωνικών επιρροών. Και αυτή είναι μια ευθύνη που ανήκει σε όλους μας.
