Έναν αιώνα μετά την ταφή εκατοντάδων βρεφών από καλόγριες του τάγματος Bon Secours, αρχίζουν επίσημα οι εκσκαφές στον μαζικό τάφο της Τουάμ, στην Κομητεία Γκάλγουεϊ.
Η συγκλονιστική αυτή επιχείρηση αποκατάστασης μνήμης αφορά τα 796 παιδιά που πέθαναν στο ίδρυμα St Mary’s Mother and Baby Home μεταξύ 1925 και 1961.
Σε έναν χώρο 5.000 τ.μ., στη μέση μιας σύγχρονης κατοικημένης περιοχής, βαριά μηχανήματα ξεκινούν τις εργασίες αποκαλύπτοντας ένα από τα πιο ντροπιαστικά κεφάλαια της ιρλανδικής ιστορίας. Εκεί, για δεκαετίες, θάβονταν ανώνυμα παιδιά, κυρίως από μητέρες εκτός γάμου, πολλές φορές χωρίς καν καταγραφή ή σεβασμό στον θάνατό τους.
Η υπόθεση ήρθε στο φως χάρη στη μαχητικότητα της τοπικής ιστορικού Catherine Corless, η οποία πριν περίπου μια δεκαετία αποκάλυψε 796 πιστοποιητικά θανάτου χωρίς αντίστοιχα αρχεία ταφής. Η ανακάλυψή της οδήγησε σε εθνικό και διεθνή σάλο, προκαλώντας δημόσια συγγνώμη από την ιρλανδική κυβέρνηση και δέσμευση για εκσκαφή και ταυτοποίηση των λειψάνων.
«Ήταν ένας πολύ μακρύς και επώδυνος δρόμος. Είναι ανακούφιση, αλλά και βαθιά συγκίνηση», δήλωσε η Corless, εκφράζοντας την ελπίδα των οικογενειών να βρουν και να τιμήσουν επιτέλους τα μικρά αυτά αγγελούδια.
Σε δύο χρόνια τα αποτελέσματα
Η επιχείρηση, που θα διαρκέσει τουλάχιστον δύο χρόνια, υλοποιείται από διεθνή ομάδα ειδικών –αρχαιολόγους, ανθρωπολόγους, ιατροδικαστές– υπό την καθοδήγηση του πρώην απεσταλμένου του Ερυθρού Σταυρού, Daniel MacSweeney. Στόχος είναι η ανάκτηση, ταυτοποίηση μέσω DNA, και αξιοπρεπής επανταφή των λειψάνων.
Η εκσκαφή θα πραγματοποιηθεί με ιδιαίτερη προσοχή, καθώς τα οστά βρίσκονται σε δύσκολες συνθήκες, αναμεμειγμένα και εκτεθειμένα σε υπόγεια ύδατα. Η ομάδα διαθέτει εργαστήριο επιτόπου για προκαταρκτική ανάλυση των ευρημάτων, ενώ έχει ήδη λάβει δείγματα DNA από συγγενείς.
Το ίδρυμα της Τουάμ διοικείτο από το τάγμα Bon Secours με την έγκριση του ιρλανδικού κράτους, το οποίο για χρόνια σιωπούσε απέναντι στη φρίκη που λάμβανε χώρα εκεί. Το κτήριο κατεδαφίστηκε το 1961 και στη θέση του οικοδομήθηκαν κατοικίες. Ο μακάβριος βόθρος όπου εντοπίστηκαν για πρώτη φορά οστά, αποκαλύφθηκε τυχαία το 1975 από δύο παιδιά. Παρά το εύρημα, οι αρχές τότε δεν προχώρησαν σε καμία ενέργεια.
Το 2014, χάρη στην έρευνα της Corless, η υπόθεση συγκλόνισε τα διεθνή ΜΜΕ. Σήμερα, με την έναρξη των εκσκαφών, ανοίγει ένας νέος, ελπιδοφόρος κύκλος για την αποκατάσταση της μνήμης αυτών των παιδιών – και ίσως, για την απόδοση κάποιας καθυστερημένης δικαιοσύνης.
Η υπόθεση ενέπνευσε και κινηματογραφική παραγωγή, με τον ηθοποιό Λίαμ Νίσον να αναλαμβάνει ρόλο συμπαραγωγού σε ταινία που αναμένεται να γυριστεί στο Γκάλγουεϊ εντός του έτους.
«Αυτό που εύχομαι είναι να καταφέρουν να ενώσουν τα οστά, να τα αναγνωρίσουν και να τα επιστρέψουν στους ανθρώπους που ακόμη τα περιμένουν», δηλώνει η Corless. «Αυτά τα μωρά αξίζουν να αναπαυθούν με όνομα, τιμή και φως».
