Ένα γλυπτό σύγχρονης τέχνης το σκάει από ένα μουσείο της Νέας Υόρκης και συναντά στην Αθήνα ένα δεκάχρονο κορίτσι. Ο Bien και η Celine είναι οι δύο ήρωες του «In Motion», μιας παράστασης που φέρνει τα παιδιά σε επαφή με τη σύγχρονη τέχνη μέσα από μια περιπέτεια για την ελευθερία, τη φαντασία και το δικαίωμα να επιλέγουμε τον δικό μας δρόμο.
Πίσω από το εγχείρημα βρίσκεται η Δανάη Μέγα, καλλιτέχνις, σκηνοθέτις και μουσειοπαιδαγωγός, η οποία συνυπογράφει το κείμενο με τον Στρατή Νταλαγιώργο και σκηνοθετεί την παράσταση για τρίτη χρονιά. Από τις 18 Οκτωβρίου, το «In Motion» παρουσιάζεται στο Θέατρο Εν Αθήναις, στο Γκάζι, εντάσσοντας στην ιστορία του τη μνήμη της γειτονιάς και τη βιομηχανική της κληρονομιά.
Στη συνέντευξή της στο Infokids, η Δανάη Μέγα μιλά για την αισθητική αντίληψη των παιδιών, τις απρόβλεπτες παρεμβάσεις τους κατά τη διάρκεια της παράστασης και τις συζητήσεις που συνεχίζονται στο σπίτι. Εξηγεί, επίσης, γιατί την ενδιαφέρει να δίνει στους μικρούς θεατές χώρο να παρατηρούν, να αμφισβητούν και να ανακαλύπτουν τη δική τους σχέση με την τέχνη.
Θέατρο, σύγχρονη τέχνη, ιστορία και πολιτιστική κληρονομιά γίνονται μία ενιαία βιωματική εμπειρία στην παράσταση ”In Motion”, στην οποία συνυπογράφετε το κείμενο με τον Στρατή Νταλαγιώργο και σκηνοθετείτε, για τρίτη χρονιά, αυτή τη φορά στο Θέατρο Εν Αθήναις στο Γκάζι από τις 18 Οκτωβρίου. Ποια ήταν η πηγή έμπνευσης γι’ αυτό το πρωτοποριακό εγχείρημα;
Το IN MOTION γεννήθηκε από την ανάγκη να επαναπροσδιορίσω τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε το παιδικό θέατρο, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε – ή, ακόμα καλύτερα, βιώνουμε – την τέχνη και τον ρόλο που τελικά αυτή μπορεί να έχει σε μια εποχή σαν αυτή που ζούμε.
Αναρωτιέμαι πάντα ποιες είναι οι πραγματικές ανάγκες των θεατών, ειδικά των παιδιών, αλλά και τι ρόλο μπορούν να παίξουν οι ίδιοι οι χώροι που φιλοξενούν παραστάσεις και καλλιτεχνικές δράσεις. Γιατί ένας χώρος δεν είναι απλώς το σημείο όπου συμβαίνει μια παράσταση. Έχει τη δική του ιστορία, τη δική του μνήμη και τη δική του ταυτότητα και μπορεί να γίνει μέρος της ίδιας της καλλιτεχνικής εμπειρίας.
Για μένα, το παιδί δεν είναι ένας θεατής που χρειάζεται απλούστερες εικόνες ή λιγότερη καλλιτεχνική φροντίδα. Αντίθετα, είναι ένας θεατής με εξαιρετικά οξυμένη αισθητική αντίληψη. Γι’ αυτό η υψηλή αισθητική δεν αποτελεί πολυτέλεια, αλλά αναγκαία προϋπόθεση μιας ουσιαστικής θεατρικής εμπειρίας.
Με ενδιαφέρει πολύ η συνάντηση του θεάτρου με το μουσείο και τις εικαστικές τέχνες και το πώς όλα αυτά μπορούν να λειτουργήσουν μαζί, όχι ως ξεχωριστά στοιχεία, αλλά ως μία ενιαία εμπειρία για τον θεατή.
Το θέατρο είναι από τη φύση του μια σύνθεση τεχνών, γι’ αυτό και η εικαστική του διάσταση δεν μπορεί να περιορίζεται σε ένα διακοσμητικό σκηνικό, ούτε μέσα μόνο σε μια σκηνή. Μπορεί να απλωθεί και στον χώρο-απλώς είναι πιο δύσκολο μετά. Χρειάζεται μια ουσιαστική καλλιτεχνική και εικαστική ματιά, όπως χρειάζεται και μια ουσιαστική σχέση με τον χώρο στον οποίο συμβαίνει.
Έτσι γεννήθηκε το IN MOTION, ως μια site–specific θεατρική εμπειρία, όπου το θέατρο, η σύγχρονη τέχνη, η ιστορία και η πολιτιστική κληρονομιά συναντιούνται μέσα στον ίδιο τον χώρο. Η φαντασία συναντά την ιστορία του Γκαζιού, η σύγχρονη τέχνη συναντά το θέατρο και όλα αυτά συνομιλούν με το εδώ και τώρα.
Τι ακριβώς θα δούμε επί σκηνής; Ποιοι είναι οι δύο ήρωες του πρωτότυπου έργου σας;
Η ιστορία κινείται μέσα από τη συνάντηση των τεχνών και τη μοναδικότητα κάθε ζωντανής στιγμής. Μέσα από αυτή τη γλώσσα, η Νέα Υόρκη συναντά την Αθήνα, το μουσείο και οι εικαστικές τέχνες συναντούν το θέατρο και η πολιτιστική κληρονομιά αναδημιουργείται σε μια σύγχρονη βιωματική εμπειρία που χτίζεται κάθε φορά μπροστά στα μάτια του κοινού.
Στο κέντρο της ιστορίας βρίσκονται δύο πολύ διαφορετικοί χαρακτήρες: το Bien, ένα γλυπτό σύγχρονης τέχνης που αποφασίζει να το σκάσει από το διασημότερο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης, και η Celine, ένα κορίτσι 10 ετών που ζει στη σημερινή Αθήνα, αγαπά τη σύγχρονη τέχνη και βρίσκεται ξαφνικά μπροστά σε μια απρόσμενη περιπέτεια. Αυτή η συνάντηση των δυο χαρακτήρων ενώ στην αρχή είναι απόλυτα συγκρουσιακή, στο τέλος καταλήγει απελευθερωτική.
Η διαδρομή από τη Νέα Υόρκη στην Αθήνα και τελικά στο Γκάζι γίνεται η αφορμή για να συναντηθούν η σύγχρονη τέχνη με την ιστορία, το μουσείο με το θέατρο, το παρελθόν με το παρόν και τονίζει τη λειτουργία της κίνησης. Και ο χώρος δεν λειτουργεί απλώς ως σκηνικό. Μεταμορφώνεται και ο ίδιος σε μέρος της δραματουργίας, σε ένα ζωντανό μουσείο σύγχρονης τέχνης, μέσα στο οποίο οι θεατές δεν παρακολουθούν απλώς όσα συμβαίνουν, αλλά γίνονται μέρος της ζωντανής εμπειρίας.
Ποιες είναι οι αντιδράσεις των παιδιών και των ενηλίκων κατά τη διάρκεια αλλά και μετά την παράσταση;
Αυτό που παρατηρώ κάθε φορά και εξακολουθεί να με εκπλήσσει, ακόμη και μετά από τρία χρόνια, είναι πόσο γρήγορα τα παιδιά μπαίνουν μέσα στον κόσμο της παράστασης. Δεν μένουν απλώς θεατές. Παρατηρούν, σχολιάζουν, κάνουν ερωτήσεις, παίρνουν θέση, προσπαθούν να βοηθήσουν τους χαρακτήρες και πολλές φορές μας οδηγούν σε απρόβλεπτες στιγμές που κάνουν κάθε παράσταση διαφορετική από την προηγούμενη.
Και αυτό είναι κάτι που αγαπώ πολύ στο θέατρο. Ότι ενώ υπάρχει ένα συγκεκριμένο έργο, η ζωντανή συνάντηση με το κοινό το μετακινεί κάθε φορά.
Έχει επίσης ενδιαφέρον η αντίδραση των ενηλίκων. Πολλοί γονείς μου λένε μετά την παράσταση ότι δεν περίμεναν να δουν μια παράσταση για παιδιά που να τους αφορά και τους ίδιους τόσο άμεσα. Νομίζω ότι αυτό συμβαίνει επειδή το IN MOTION δεν μιλά μόνο για τα παιδιά. Μιλά για όλους/ες μας μέσα από την τέχνη. Μιλά για την ελευθερία, την αυτοδιάθεση, την ανάγκη να βρίσκουμε τον δικό μας δρόμο, πως αντιλαμβανόμαστε την ίδια την πραγματικότητα γύρω μας.
Και ίσως το πιο όμορφο είναι όταν η συζήτηση συνεχίζεται και μετά το θέατρο. Όταν ένα παιδί ρωτά τον γονιό του κάτι για ένα έργο τέχνης, για ένα μουσείο ή για το αν ένα γλυπτό μπορεί πράγματι να αποφασίσει μόνο του πού θέλει να βρίσκεται. Εκεί νιώθω ότι η παράσταση έχει πραγματικά συνεχιστεί έξω από τη σκηνή.
Και φέτος θα ήθελα αυτή η συνέχεια να γίνει ακόμη πιο κυριολεκτική. Μετά την παράσταση, οι οικογένειες μπορούν να συνεχίσουν τη βόλτα τους στο Γκάζι και να παρατηρήσουν τον ίδιο τον χώρο με άλλη ματιά. Έχουν τη δυνατότητα να επισκεφθούν το Βιομηχανικό Μουσείο Φωταερίου που συνδέεται με την παράσταση και βρίσκεται πίσω από το θέατρο ουσιαστικά, τα παλιά βιομηχανικά κτίρια, τα ίχνη της ιστορίας της γειτονιάς και τις μεταμορφώσεις της μέσα στον χρόνο. Να ψάξουν τι υπήρχε εκεί πριν, τι υπάρχει σήμερα και πώς ένας χώρος μπορεί να αλλάζει χωρίς να χάνει τη μνήμη του.
Για μένα, αυτό είναι ένα από τα πράγματα που μπορεί να προσφέρει το IN MOTION – να φύγεις από το θέατρο και να συνεχίσεις να κοιτάς την πόλη, την τέχνη, τον ίδιο σου τον εαυτό, τους χώρους γύρω σου λίγο διαφορετικά. Να σου έρχονται εικόνες από την παράσταση και σε άλλες στιγμές της ζωής σου.
Ποιο μήνυμα θέλετε να κρατήσουν οι θεατές από αυτή την εμπειρία;
Δεν θα ήθελα να φύγουν με ένα συγκεκριμένο «μήνυμα» που πρέπει όλοι να κρατήσουν. Θα ήθελα περισσότερο να φύγουν με ένα ερώτημα, μια εικόνα ή μια σκέψη που θα συνεχίσει να δουλεύει μέσα τους.
Το IN MOTION μιλά για την ελευθερία, για το δικαίωμα να αναζητάς τον δικό σου δρόμο, αλλά και για το δικαίωμα να βλέπεις τα πράγματα διαφορετικά, να μην σταματάς να κυνηγάς τα όνειρά σου, να διεκδικείς, να μην φοβάσαι να αμφισβητείς, να μην αφήνεις τους άλλους να σε τοποθετούν εκεί που θέλουν. Και όλα αυτά μας τα λέει μέσα από την τέχνη. Να μπορείς να κοιτάξεις ένα έργο τέχνης χωρίς να χρειάζεται κάποιος να σου πει τι «πρέπει» να δεις. Να κοιτάξεις έναν χώρο και να αναρωτηθείς τι έχει συμβεί εκεί πριν από εσένα. Να ανακαλύψεις ότι η τέχνη δεν είναι κάτι μακρινό ή απρόσιτο, αλλά κάτι που μπορεί να γίνει μέρος της δικής σου ζωής.
Αυτό θα ήθελα να συμβεί και με την ίδια την παράσταση. Να φύγουν από το θέατρο και να συνεχίσουν να κοιτούν τον κόσμο γύρω τους με περισσότερη περιέργεια και να μην σταματάνε ποτέ να διεκδικούν αυτό που τους κάνει να αισθάνονται γεμάτοι, πλήρεις και τελικά ελεύθεροι!
Με ποιον τρόπο η παράσταση μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα του παιδικού θεάτρου;
Θα ήθελα να συμβάλει στη δημιουργία ενός διαφορετικού παιδικού θεάτρου. Και αυτό που θεωρώ ότι διαφοροποιεί το IN MOTION είναι ότι εδώ οι τέχνες δεν λειτουργούν συμπληρωματικά. Είναι ο ίδιος ο τρόπος με τον οποίο δημιουργείται η παράσταση.
Το εικαστικό στοιχείο έχει πρωταγωνιστικό ρόλο. Σε πολλά σημεία μάλιστα προηγείται της ίδιας της δραματουργίας και γίνεται ο τρόπος με τον οποίο προχωρά η ιστορία. Δεν υπάρχει απλώς ένα σκηνικό που υποστηρίζει μια παράσταση, τα πράγματα δημιουργούνται, μεταμορφώνονται και συμβαίνουν μπροστά στα μάτια των θεατών. Ουσιαστικά, παρακολουθούν μια διαδικασία δημιουργίας.
Γι’ αυτό και το IN MOTION είναι για μένα, κατά κάποιον τρόπο, και ένα μικρό δοκίμιο πάνω στο ίδιο το θέατρο. Πάνω σε αυτό που μόνο το θέατρο μπορεί να προσφέρει, την κοινή, ζωντανή στιγμή. Το εδώ και τώρα. Δεν βλέπουμε απλώς μια ιστορία που έχει ήδη συμβεί και εμείς την αναπαριστούμε. Η ιστορία, η εικόνα, η μουσική, η κίνηση, ο χώρος και η σχέση με το κοινό χτίζονται εκείνη τη στιγμή, μπροστά τους.
Και αυτό είναι κάτι που θεωρώ πολύ σημαντικό για τα παιδιά. Δεν θέλω απλώς να τους πούμε μια ιστορία για τη διαφορετικότητα, να τραγουδήσουμε, να χορέψουμε, να γελάσουμε και στο τέλος να τους δώσουμε ένα μήνυμα. Θέλω να έχουν μια πραγματική, ζωντανή επαφή με την τέχνη. Να δουν πώς γεννιέται, πώς μεταμορφώνεται και πώς μπορεί να τους αφορά προσωπικά.
Ίσως τελικά αυτή να είναι και η μεγαλύτερη διαφορά, ότι δεν προσπαθούμε μόνο να τους μιλήσουμε για την τέχνη και τη ζωή. Προσπαθούμε να τους βάλουμε μέσα στην ίδια την εμπειρία της.
Μία ευχή για το μέλλον;
Να μη σταματήσουμε να διεκδικούμε την ελευθερία μας. Την ελευθερία να σκεφτόμαστε, να αμφισβητούμε, να φανταζόμαστε έναν διαφορετικό κόσμο και να έχουμε όλοι πρόσβαση στην τέχνη.
Και κυρίως, να μεγαλώνουν τα παιδιά σε έναν κόσμο όπου δεν τους λέμε από νωρίς τι μπορούν και τι δεν μπορούν να γίνουν. Να τους δίνουμε χώρο να φανταστούν κάτι άλλο και να το διεκδικήσουν. Παιδιά που δεν φοβούνται να αμφισβητούν αυτό που τους παραδίδουμε, να ονειρεύονται έναν διαφορετικό κόσμο και, κυρίως, να πιστεύουν ότι έχουν το δικαίωμα να τον αλλάξουν.
