Τι συμβαίνει όταν ένα παιδί αποφασίζει να αμφισβητήσει έναν κανόνα που όλοι οι υπόλοιποι θεωρούν δεδομένο; Και πόσο θάρρος χρειάζεται για να ακολουθήσουμε τη δική μας «μελωδία», ακόμη κι όταν ο δρόμος μοιάζει δύσκολος; Η παιδική παράσταση «Το μυστικό της χαμένης μελωδίας», σε κείμενο της Ευτυχίας Κωνσταντέλου και σκηνοθεσία του Θάνου Τριανταφύλλου, μας ταξιδεύει σε έναν μαγικό κόσμο γεμάτο μουσική, μυστικά και ανατροπές, για να μιλήσει στα παιδιά για την ελευθερία, τη φιλία, την αλληλεγγύη και τη δύναμη της συνεργασίας.
Με αφορμή την παράσταση, οι συντελεστές της μιλούν στο Infokids για τα μηνύματα που θέλουν να περάσουν στους μικρούς θεατές, τη σημασία της φαντασίας και του ελεύθερου παιχνιδιού, αλλά και την ανάγκη να μεγαλώνουμε παιδιά που τολμούν να σκέφτονται, να παίρνουν πρωτοβουλίες και να μη φοβούνται να ονειρεύονται. Μια συζήτηση για όσα μπορούν να μας διδάξουν τα παιδιά, αλλά και για τη μαγεία του θεάτρου που εξακολουθεί να μας ενώνει.
Eυτυχία Κωνσταντέλου, συγγραφέας & ηθοποιός
Στο έργο σας, η ιστορία ξεκινά από μια παράξενη απαγόρευση: κανείς δεν επιτρέπεται να τραγουδά μετά τη δύση του ηλίου. Πώς γεννήθηκε αυτή η ιδέα και τι θέλατε να αφηγηθείτε μέσα από την περιπέτεια της Νόρας και της Λόρας;
Όλες οι κοινωνίες έχουν κανόνες που επιτρέπουν την εύρυθμη λειτουργία τους. Οι κοινωνίες ωστόσο, είναι ένας ζωντανός οργανισμός που συνεχώς εξελίσσεται και αλλάζει. Οι κανόνες, λοιπόν, της εκάστοτε κοινωνίας πρέπει και αυτοί να εξελίσσονται και να αλλάζουν. Τα παιδιά και οι νέες γενιές είναι αυτοί που φέρουν το μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης της εξέλιξης, γιατί είναι η αλλαγή. Κάπως έτσι γεννήθηκε η ιδέα της απαγόρευσης. Στον κόσμο του έργου η απαγόρευση της μουσικής είναι ένας πολύ σκληρός κανόνας, καθώς η ιστορία διαδραματίζεται σε ένα μουσικό χωριό που όλοι οι κάτοικοι είναι μουσικοί. Ένα παιδί, η Νόρα, αμφισβητώντας το κατεστημένο γίνεται η αφορμή, για να αλλάξει μία ολόκληρη κοινωνία. Με αφορμή το έργο θα ήθελα τα παιδιά να μάθουν να μη φοβούνται, να αμφισβητούν όσα τους επιβάλλονται, να παίρνουν την ευθύνη των πράξεών τους, να αλλάζουν όσους κανόνες δεν τους ταιριάζουν και να μάθουν να ενώνουν τις δυνάμεις τους, για να κάνουν τον κόσμο τους καλύτερο.
Η Νόρα παραβιάζει έναν κανόνα και αυτή η απόφαση αλλάζει τα πάντα. Πόσο σημαντικό θεωρείτε να δίνουμε στα παιδιά το περιθώριο να αμφισβητούν όσα τους επιβάλλονται, να παίρνουν πρωτοβουλίες και να μαθαίνουν από τις επιλογές τους;
Θεωρώ πως η αμφισβήτηση αποτελεί βασικό συστατικό της εξελικτικής διαδικασίας του ατόμου και κατ’ επέκταση της κοινωνίας. Κατά τη γνώμη μου, τα παιδιά από πολύ μικρή ηλικία πρέπει να διδάσκονται και να εξασκούν την κριτική τους σκέψη και το αίσθημα της ευθύνης των επιλογών τους. Πιστεύω πως είναι απαραίτητο να παίρνουν πρωτοβουλίες, να κάνουν λάθη και να μαθαίνουν από αυτά, γιατί η ουσιαστική μάθηση πηγάζει από τα βιώματα. Η κριτική σκέψη και η ευθύνη αποτελεί το κλειδί, ώστε να μπορούν τα παιδιά να αμφισβητούν τους κανόνες που τους επιβάλλονται, να τους αλλάζουν αλλά και να αποδέχονται αυτούς που τους χρησιμεύουν για μία ζωή ενσυνείδητη.
Στην ιστορία σας, η φιλία και η αγάπη βοηθούν τις δύο αδελφές να αντιμετωπίσουν τον φόβο. Τι θα θέλατε να κρατήσουν τα παιδιά από αυτή τη σχέση, ιδιαίτερα σε μια εποχή που οι φιλίες και οι σχέσεις μεταξύ συνομηλίκων δοκιμάζονται συχνά;
Ζούμε σε μία κοινωνία ατομικιστική, όπου η αλληλεγγύη και ανθρωπισμός έχουν εξασθενήσει επικίνδυνα. Με αφορμή το έργο ήθελα να υπενθυμίσω στα παιδιά, αλλά και στους γονείς, πως μόνο όταν δίνουμε το χέρι ο ένας στον άλλον, βοηθάμε και αγαπάμε ουσιαστικά τον διπλανό μας, μπορούμε να κάνουμε αυτόντον κόσμοκαλύτερο. Κατά τη γνώμη μου, οι νέες γενιές πρέπει να διδαχθούν και να βάλουν ξανά στη ζωή τους αξίες, όπως η αλληλεγγύη και η ενσυναίσθηση. Είναι πλέον ζήτημα επιβίωσης της κοινωνίας μας.
Έχετε ήδη συναντήσει τους μικρούς θεατές της παράστασης. Υπήρξε κάποια αντίδραση, ερώτηση ή σχόλιο παιδιού που σας έκανε ιδιαίτερη εντύπωση ή σας έδειξε ότι τα παιδιά αντιλαμβάνονται την ιστορία διαφορετικά από τους ενηλίκους;
Κάτι που μου έχει τραβήξει πολύ το ενδιαφέρον είναι ότι τα παιδιά αντιλαμβάνονται την αξία της αδελφικής αγάπης και της υποστήριξης. Όταν η Νόρα πηγαίνει στο κάστρο, τα παιδιά συνήθως προτρέπουν τη Λόρα να πάει κι αυτή, για να τη βοηθήσει να ξεφύγουν. Κάτι ακόμη που μου κάνει εντύπωση είναι ότι τα παιδιά δυσκολεύονται να δεχθούν ότι μία μάγισσα μπορεί να είναι καλή. Οι μάγισσες στα παραμύθια αντιμετωπίζονται πάντα ως το απόλυτο κακό και αυτό είναι μία παγιωμένη αντίληψη στις καρδιές των παιδιών. Με αφορμή το έργο, ήθελα να δείξω πως ένας άνθρωπος, στην περίπτωσή μας μία μάγισσα, μπορεί να φέρεται άσχημα επειδή έχει πληγωθεί, όχι επειδή είναι κακιά. Το τέλος του έργου για μένα κρύβει ένα πολύ σημαντικό δίδαγμα. Μία πληγωμένη καρδιά, ένας πληγωμένος άνθρωπος πολλές φορές χρειάζεται λίγη αγάπη και λίγη βοήθεια από τους ανθρώπους γύρω του, για να θυμηθεί τον καλό του εαυτό.
Θάνος Τριανταφύλλου, σκηνοθέτης
Στο σκηνοθετικό σας σημείωμα γράφετε ότι το παιχνίδι είναι ίσως η πρώτη πράξη ελευθερίας του ανθρώπου. Πόσο χώρο αφήνουμε σήμερα στα παιδιά για ελεύθερο παιχνίδι και φαντασία, όταν η καθημερινότητά τους είναι συχνά οργανωμένη μέχρι την τελευταία ώρα;
Η αλήθεια είναι πως δεν έχουν μόνο τα παιδιά ένα υπερφορτωμένο πρόγραμμα. Πλέον, και εμείς οι ενήλικες ζούμε σε έναν διαρκή αγώνα δρόμου για να τα καταφέρουμε και να επιβιώσουμε. Όλη η σύγχρονη κοινωνία είναι δομημένη με τέτοιον τρόπο, ώστε τρέχουμε ασταμάτητα μέχρι την ώρα που θα κοιμηθούμε, για να ξυπνήσουμε την επόμενη μέρα και να επαναλάβουμε ακριβώς τον ίδιο κύκλο. Αυτή είναι η κοινή μας πραγματικότητα.
Παρόλα αυτά, πιστεύω πως και οι μικροί και οι μεγάλοι, μέσα σε αυτή την ασφυκτική συνθήκη, βρίσκουμε μικρές, πολύτιμες στιγμές ελευθερίας για να πάρουμε ανάσα και να συνεχίσουμε. Προσωπικά, τα εμπιστεύομαι πολύ τα παιδιά. Μου έχουν αποδείξει ξανά και ξανά ότι, ακόμα και μέσα από το πιο δυσάρεστο ή δύσκολο γεγονός, έχουν τη μοναδική ικανότητα να επινοούν έναν δικό τους κώδικα και να το μεταμορφώνουν σε παιχνίδι. Το παιχνίδι είναι το δικό τους ένστικτο επιβίωσης.
Επιλέξατε να δημιουργήσετε έναν σκηνικό κόσμο που μεταμορφώνεται μπροστά στα μάτια των θεατών, με απλά υλικά και αντικείμενα. Ήταν μια συνειδητή επιλογή να ενεργοποιήσετε τη φαντασία των παιδιών, αντί να τους προσφέρετε έτοιμες εικόνες;
Ακριβώς. Χρησιμοποιούμε απλά, γνώριμα αντικείμενα της καθημερινότητας και πάνω στη σκηνή τα μεταμορφώνουμε σε κάτι εντελώς διαφορετικό. Αυτό, όμως, δεν έγινε μόνο για να ενεργοποιήσουμε τη φαντασία των παιδιών, αλλά και για να κρατήσουμε ζωντανή και ενεργή τη δική μας. Όταν ως ενήλικες αναγκάζεσαι να παίξεις με τα αυτονόητα και να τους δώσεις νέα ζωή, μπαίνεις αναγκαστικά στη διαδικασία να ξαναγίνεις παιδί.
Παράλληλα, η καρδιά του σκηνικού μας είναι δύο τεράστιοι πύργοι, και εδώ θέλω να ευχαριστήσω θερμά τον σκηνογράφο μας Βαγγέλη Δαλκιρανίδη, που έκανε πραγματικά εξαιρετική δουλειά. Αυτοί οι δύο πύργοι μετακινούνται συνεχώς, αλλάζουν όψη και διαμορφώνουν μπροστά στα μάτια των θεατών όλους τους διαφορετικούς χώρους του κάστρου. Κρύβουν πολλά μυστικά αλλά δεν θα αποκαλύψω περισσότερα, θα τα ανακαλύψουμε μαζί στην παράσταση!
Τα παιδιά μεγαλώνουν περιτριγυρισμένα από οθόνες και εντυπωσιακές ψηφιακές εικόνες. Πώς μπορεί το θέατρο, με τη ζωντανή παρουσία των ηθοποιών και τη συμμετοχή της φαντασίας, να κερδίσει και να διατηρήσει το ενδιαφέρον τους;
Είναι αλήθεια πως τα παιδιά σήμερα περνούν αρκετές ώρες μπροστά σε οθόνες και εντυπωσιακές ψηφιακές εικόνες. Όμως, με έναν τρόπο σχεδόν μαγικό, όταν σβήνουν τα φώτα της πλατείας, βρίσκουν τον δικό τους τρόπο να συνδεθούν βαθιά με αυτό που συμβαίνει επί σκηνής.
Δένονται με τους χαρακτήρες και πολύ συχνά ταυτίζονται, συγκινούνται, γελάνε, τραγουδάνε μαζί με τους ηθοποιούς, ενώ πολλές φορές βλέπεις στα μάτια τους την επιθυμία να βουτήξουν και τα ίδια πάνω στη σκηνή, για να γνωρίσουν από κοντά αυτόν τον μαγικό κόσμο που φτιάχνουμε. Βλέπετε, τα παιδιά βρίσκουν τον τρόπο να ισορροπούν ανάμεσα και στους δύο κόσμους. Και στον ψηφιακό, αλλά και στον πραγματικό, τον σκηνικό. Δεν έχουν τις άμυνες και τα φίλτρα που έχουμε εμείς οι ενήλικες, γι’ αυτό και μπαίνουν πολύ πιο εύκολα και αβίαστα στο σύμπαν μιας παράστασης.
Στην παράσταση μιλάτε για έναν κόσμο που χτίζεται μέσα από την εμπιστοσύνη και τη συνεργασία. Τι θα θέλατε να συζητήσουν γονείς και παιδιά φεύγοντας από το θέατρο; Υπάρχει κάποιο ερώτημα που θα θέλατε να τους συνοδεύσει μέχρι το σπίτι;
Ναι, οι χαρακτήρες της παράστασής μας στηρίζονται βαθιά στην εμπιστοσύνη και τη συνεργασία, γιατί πολύ απλά, χωρίς αυτές, δεν θα μπορούσαν να ξεπεράσουν κανένα από τα εμπόδια που συναντούν. Βέβαια, η Λόρα, η Νόρα, ο Γάτος και η Μάγισσα τα λένε και τα ζουν πολύ καλύτερα επί σκηνής! Μέσα από την περιπέτειά τους, μαθαίνουν να συμπορεύονται, να εμπιστεύονται ο ένας την άλλη και να αφήνουν πίσω τους φόβους και τις επιφυλάξεις τους. Και το πιο όμορφο είναι πως, μέσα από αυτή τη συμμαχία, καταφέρνει τελικά ο καθένας και η καθεμία ξεχωριστά να πετύχει τους δικούς του προσωπικούς στόχους.
Φεύγοντας από το θέατρο, θα ήθελα πολύ γονείς και παιδιά να μοιραστούν τις στιγμές που τους συγκίνησαν ή τους έκαναν να γελάσουν, και ίσως να αναρωτηθούν μαζί: “Ποιον φόβο μας θα μπορούσαμε να αφήσουμε πίσω σήμερα, αν εμπιστευόμασταν λίγο περισσότερο τους γύρω μας;” Αν αυτή η σκέψη τους συνοδεύσει έστω και για λίγο μέχρι το σπίτι, για εμάς θα είναι η μεγαλύτερη ανταμοιβή.
Ευαγγελία Καλογιάννη, ηθοποιός
Παίζοντας καθημερινά σε αυτή την παράσταση, ποια συμβουλή θα δίνατε αν συναντούσατε τον εαυτό σας ως παιδί;
Σε εμένα η Νόρα μιλάει διαφορετικά μέσα μου, απ’ ό,τι ίσως εγώ στον εαυτό μου! Ίσως αν γύριζα τον χρόνο πίσω στο κορίτσι που κάποτε ήμουν, θα της έλεγα να ανακαλύψει τη δύναμη που κρύβει μέσα της και να μην αφήσει ποτέ τίποτα και κανέναν να της τη σβήσει.
Να πιστεύει στον εαυτό της, να τολμάει, να επιμένει και να συνεχίζει, ακόμα κι όταν τα πράγματα μοιάζουν δύσκολα. Να μην ξεχνά ποτέ πόσα μπορεί να καταφέρει, αρκεί να μην πάψει να προσπαθεί.
Και, πάνω απ’ όλα, να μη χάσει ποτέ την περιέργειά της, την ανάγκη της να αναζητά, να ανακαλύπτει και να ακολουθεί τη δική της εσωτερική μελωδία. Γιατί μερικές φορές η μεγαλύτερη δύναμη βρίσκεται μέσα μας, αρκεί να πιστέψουμε σε αυτήν για να μπορέσουμε να βρούμε τη δική μας μελωδία!
Κατερίνα Μπιλιούρη, ηθοποιός
Παίζοντας καθημερινά σε αυτή την παράσταση, ποια συμβουλή θα δίνατε αν συναντούσατε τον εαυτό σας ως παιδί;
Αν γύριζα πίσω για λίγο σκεπτόμενη την παράστασή μας θα της έλεγα να μη φοβάται, να τολμάει και να μη βάζει όρια στα όνειρά της. Να πιστεύει στην εαυτή της και στις δυνατότητές της, γιατί μπορεί να καταφέρει πολύ περισσότερα απ’ όσα ίσως φαντάζεται. Να μη φοβάται να δοκιμάσει, να κάνει λάθη, να αλλάξει δρόμο και να ακολουθήσει ό,τι πραγματικά αγαπά.
Και κάτι που θα της τόνιζα ιδιαίτερα: να μην αφήσει ποτέ το ωδείο και τη μουσική της εκπαίδευση!
Ακόμα κι αν κάποια στιγμή νιώσει ότι δεν είναι αυτό που θέλει ή ότι δεν θα της χρειαστεί, να κάνει υπομονή και να συνεχίσει. Γιατί κάποια χρόνια αργότερα θα επιστρέψει στη μουσική και θα ανακαλύψει πόσο πολύτιμα εφόδια της έχει προσφέρει. Όχι μόνο γιατί θα της φανούν εξαιρετικά χρήσιμα στη δουλειά της, αλλά κυρίως γιατί θα της δώσουν μεγάλη χαρά.
Και τελικά, θα της έλεγα να εμπιστεύεται τη διαδρομή της. Κάποιες φορές πράγματα που σήμερα μοιάζουν ασήμαντα ή περιττά, μπορεί αύριο να γίνουν ένα πολύ σημαντικό κομμάτι του εαυτού μας.
Bασίλης Τσιάκας, ηθοποιός
Παίζοντας καθημερινά σε αυτή την παράσταση, ποια συμβουλή θα δίνατε αν συναντούσατε τον εαυτό σας ως παιδί;
Μου έρχονται στο μυαλό τόσες πιθανές συμβουλές για τον μικρό Βασίλη, σκεπτόμενος πόσο θα μπορούσαν να επηρεάσουν θετικά τη ζωή του. Στην πραγματικότητα όμως, ούτε ο μικρός ούτε ο μεγάλος Βασίλης έζησαν ποτέ ακολουθώντας συγκεκριμένες συμβουλές. Επομένως, θα του έλεγα απλώς να μηνσταματήσει ποτέ να είναι περίεργος και να συνεχίσει να ονειρεύεται. Τα υπόλοιπα θα τα ανακαλύψει στην πορεία, με τον δικό του τρόπο.
Σίγουρα όμως, θα παίζαμε και λίγο κυνηγητό. Εννοείται πως δεν θα τον άφηνα να κερδίσει!
