Γράφει ο Ελευθέριος Κωνσταντίνου, Φιλόλογος
Η αναγνωστική ικανότητα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες για την ομαλή σχολική πορεία ενός παιδιού. Η δυνατότητα να διαβάζει, να κατανοεί και να επεξεργάζεται τις πληροφορίες που λαμβάνει μέσα από ένα κείμενο επηρεάζει άμεσα τη μαθησιακή του διαδικασία και τη σχολική του επίδοση. Άλλωστε, η ανάγνωση δεν είναι απαραίτητη μόνο στο μάθημα της Γλώσσας, αλλά αποτελεί βασικό εργαλείο για την κατανόηση και την αφομοίωση της γνώσης σε όλα σχεδόν τα σχολικά μαθήματα. Τα αποτελέσματα της τελευταίας έρευνας “PISA”, τα οποία ανακοινώθηκαν τον περασμένο Σεπτέμβρη, δείχνουν ότι η Ελλάδα βρίσκεται ξανά κάτω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ (Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης) στην κατανόηση κειμένου. Η έρευνα αυτή που πραγματοποιήθηκε σε μαθητές ηλικίας 15 χρονών απέδειξε ότι μεγάλο ποσοστό των μαθητών δυσκολεύεται να κατανοήσει βασικά ή σύνθετα κείμενα σε ικανοποιητικό βαθμό. Τεκμήριο που επιβεβαιώνει την αύξηση του λειτουργικού αναλφαβητισμού στη χώρα μας.
Τι σημαίνει δυσκολία στην κατανόηση κειμένου;
Αξίζει να επισημανθεί το γεγονός ότι ένα παιδί μπορεί να διαβάζει σωστά και με ευχέρεια ένα κείμενο χωρίς απαραίτητα να κατανοεί και το περιεχόμενό του. Η αναγνωστική κατανόηση είναι κάτι περισσότερο από την αναγνώριση των λέξεων. Απαιτεί από το παιδί να επεξεργάζεται τις πληροφορίες, να εντοπίζει την κεντρική ιδέα, να συνδέει διαφορετικά γεγονότα και να εξάγει συμπεράσματα.
Γιατί δυσκολεύονται ορισμένα παιδιά;
Οι δυσκολίες στην κατανόηση κειμένου μπορεί να οφείλονται σε διαφορετικούς παράγοντες και δεν εμφανίζονται με τον ίδιο τρόπο σε όλα τα παιδιά.
Ορισμένες πιθανές αιτίες είναι:
- Περιορισμένο λεξιλόγιο: Όταν το παιδί δεν γνωρίζει τη σημασία αρκετών λέξεων, δυσκολεύεται να αντιληφθεί το συνολικό νόημα.
- Δυσκολίες στην αναγνωστική ευχέρεια: Στην προσπάθειά του να «ξεκλειδώσει» το νόημα ορισμένων λέξεων, αδυνατεί να συγκρατήσει όλες τις πληροφορίες του κειμένου.
- Δυσκολίες συγκέντρωσης και μνήμης: Η διατήρηση και η σύνδεση των πληροφοριών απαιτούν προσοχή και ενεργή συμμετοχή.
- Έλλειψη ενδιαφέροντος: Η υποβάθμιση της αξίας του βιβλίου και της ανάγνωσης αποτελεί σύνηθες φαινόμενο στη σύγχρονη εποχή και σχετίζεται με τη ραγδαία αύξηση των νέων τεχνολογιών και την κυριαρχία των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Ακόμη και οι γονείς αφιερώνουν σημαντικό μέρος της καθημερινότητάς τους στο διαδίκτυο και στις δυνατότητές του. Μεγάλο ποσοστό αυτών δεν διαβάζουν. Πώς περιμένουμε τα νέα παιδιά να αγαπήσουν την ανάγνωση εφόσον δεν είναι εξοικειωμένα με αυτή;
- Γλωσσικές ή μαθησιακές δυσκολίες: Ορισμένες φορές, δυσκολίες στον προφορικό λόγο ή ειδικές μαθησιακές δυσκολίες μπορεί να επηρεάζουν την κατανόηση.
Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι μια δυσκολία στην κατανόηση δεν σημαίνει αυτομάτως ότι υπάρχει κάποια μαθησιακή διαταραχή!
Ποια σημάδια πρέπει να προβληματίσουν τους γονείς;
Οι γονείς μπορούν να παρατηρήσουν ορισμένες ενδείξεις στην καθημερινότητα του παιδιού. Για παράδειγμα, μπορεί:
- Να αρνείται πεισματικά τις δραστηριότητες που σχετίζονται με ανάγνωση και κατανόηση.
- Να διαβάζει ένα κείμενο αλλά να δυσκολεύεται να καταλάβει ποια είναι η κεντρική ιδέα.
- Να ξεχνά γρήγορα όσα διάβασε.
- Να αδυνατεί να απαντήσει σε απλές ερωτήσεις σχετικά με όσα διάβασε.
- Να μπερδεύει τη χρονική σειρά των γεγονότων.
Εάν οι δυσκολίες επιμένουν και επηρεάζουν τη σχολική καθημερινότητα, είναι σημαντικό οι γονείς να συζητήσουν με τον εκπαιδευτικό και να αναζητήσουν την κατάλληλη αξιολόγηση.
Τρόποι για να βελτιώσουμε την κατανόηση κειμένου
Η κατανόηση κειμένου μπορεί να ενισχυθεί μέσα από απλές δραστηριότητες που εντάσσονται στην καθημερινότητα της οικογένειας.
1. Διαβάζουμε μαζί κάθε μέρα
Αφιερώνουμε 10 – 15 λεπτά στην ανάγνωση ενός βιβλίου ή μιας ιστορίας. Δεν μας ενδιαφέρει πόσες σελίδες θα ολοκληρώσει το παιδί, αλλά πόσο θα ασχοληθεί με το νόημα όσων διαβάζει.
2. Κάνουμε ερωτήσεις «πριν» και «μετά»
Πριν από την ανάγνωση, ρωτάμε: «Τι πιστεύεις ότι θα συμβεί;». Με σκοπό να του εξάψουμε την περιέργεια. Κατά τη διάρκειά της: «Γιατί νομίζεις ότι ο ήρωας έκανε αυτή την επιλογή;». Στο τέλος: «Ποιο σημείο της ιστορίας σου άρεσε περισσότερο και γιατί;» Προσπαθούμε να κρατάμε το παιδί σε συνεχή εγρήγορση μετατρέποντας με τον τρόπο αυτόν την ανάγνωση από παθητική σε ενεργητική διαδικασία.
3. Ζητάμε να μας διηγηθεί την ιστορία
Αφού ολοκληρωθεί η ανάγνωση, ενθαρρύνουμε το παιδί να περιγράψει με δικά του λόγια όσα διάβασε. Μπορούμε να το βοηθήσουμε με ερωτήσεις για τους πρωταγωνιστές, τα γεγονότα και την εξέλιξη της ιστορίας. Δεν αποζητάμε τη λεπτομέρεια στο έπακρο. Εστιάζουμε κυρίως στην απόδοση της ιστορίας από το παιδί με συντομία και συνεκτικότητα.
4. Εμπλουτίζουμε το λεξιλόγιό του
Όταν συναντά μια άγνωστη λέξη, συζητάμε τη σημασία της και αναζητούμε παραδείγματα από την καθημερινότητα. Έτσι, η εκμάθηση νέων λέξεων γίνεται πιο ουσιαστική.
5. Μαθαίνουμε να ξεχωρίζουμε την κεντρική ιδέα
Δίνουμε στο παιδί μια μικρή παράγραφο και ζητάμε να μας εξηγήσει σε μία πρόταση τι θέλει να μας πει ο συγγραφέας. Με αυτόν τον τρόπο εξασκείται στον εντοπισμό των σημαντικότερων πληροφοριών.
6. Φτιάχνουμε εικόνες
Μετά την ανάγνωση, μπορούμε να δημιουργήσουμε μαζί ένα μικρό σχεδιάγραμμα με τους ήρωες ή ακόμη να ζωγραφίσουμε τα πιο σημαντικά γεγονότα της ιστορίας που μόλις διαβάσαμε.
7. Διαβάζουμε κείμενα που αγαπά
Επιλέγουμε βιβλία που ανήκουν στα ενδιαφέροντά του όπως ο αθλητισμός, τα ζώα, το διάστημα, οι περιπέτειες κ.ά. Είναι σημαντικό το επίπεδο δυσκολίας να ανταποκρίνεται στις δυνατότητές του.
Πότε χρειάζεται η βοήθεια ειδικού;
Όταν οι δυσκολίες στην κατανόηση επιμένουν παρά τη συστηματική εξάσκηση ή επηρεάζουν σημαντικά τη σχολική επίδοση, είναι καλό οι γονείς να απευθυνθούν στον εκπαιδευτικό του παιδιού.
Ανάλογα με τις ανάγκες, μπορεί να χρειαστεί αξιολόγηση από ειδικό παιδαγωγό, λογοθεραπευτή ή άλλον κατάλληλο επαγγελματία, ώστε να εντοπιστούν οι δυσκολίες και να σχεδιαστεί ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα υποστήριξης.
Η ανάγνωση πρέπει να είναι μια ευχάριστη εμπειρία
Τόσο οι γονείς όσο και οι εκπαιδευτικοί δεν πρέπει να ξεχνούν ότι η κατανόηση ενός κειμένου συνδέεται άρρηκτα με την αναγνωστική ικανότητα ενός παιδιού, η οποία καλλιεργείται από την αρχή της ζωής του. Η ανάγνωση ενός παραμυθιού πριν τον ύπνο δημιουργεί εικόνες στο νου του παιδιού που το ταξιδεύουν σε κόσμους μακρινούς και ανεξερεύνητους. Η συστηματική καλλιέργεια της ανάγνωσης ασκεί τον νου των μικρών παιδιών στην ευκολότερη πρόσληψη των νοημάτων.
Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε πως κάθε παιδί αναπτύσσει τις δεξιότητές του με τον δικό του ρυθμό. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η συνεχής ενθάρρυνση προς την αναγνωστική διαδικασία και σε καμία περίπτωση η πίεση ή ακόμη και η πιθανή σύγκριση με άλλα παιδιά. Στόχος δεν είναι απλώς να μάθει το παιδί να διαβάζει περισσότερες λέξεις, αλλά να ανακαλύψει τη χαρά της ανάγνωσης, να κατανοεί, να προβληματίζεται και να διαμορφώνει τη δική του σκέψη.
