Γράφει η Αναστασία Κόκκαλη, Κλινική Διαιτολόγος – Διατροφολόγος
Παρότι συχνά τον συνδέουμε με τους ενήλικες, ο διαβήτης δεν αφορά μόνο σε αυτούς, αφού στην Ευρωπαϊκή Περιφέρεια του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας ζουν με τη νόσο περίπου 300.000 παιδιά και έφηβοι. Στα παιδιά και τους εφήβους ο διαβήτης εμφανίζεται κυρίως με δύο μορφές.
Ο διαβήτης τύπου 1 είναι η συχνότερη, καθώς αντιστοιχεί τουλάχιστον στο 85% των περιπτώσεων κάτω των 20 ετών, με τη μεγαλύτερη συχνότητα να εμφανίζεται στις ηλικίες 10 έως 14 ετών. Σε αυτόν το πάγκρεας παράγει ανεπαρκή ποσότητα ινσουλίνης, ενώ η αιτία του δεν είναι γνωστή και με τις σημερινές γνώσεις δεν μπορεί να προληφθεί, γι’ αυτό και η αντιμετώπισή του βασίζεται πάντα στην ινσουλίνη. Ο διαβήτης τύπου 2, αντίθετα, οφείλεται στην αναποτελεσματική χρήση της ινσουλίνης από τον οργανισμό και συνδέεται κυρίως με την περίσσεια βάρους και τη σωματική αδράνεια. Παρότι παλαιότερα θεωρούνταν νόσος των ενηλίκων, η συχνότητά του αυξάνεται πλέον και στα παιδιά και στους εφήβους, με συμπτώματα που συχνά είναι ήπια και μια διάγνωση που μπορεί να καθυστερήσει. Και στις δύο περιπτώσεις, η διατροφή παίζει κεντρικό ρόλο στην καθημερινή ρύθμιση των επιπέδων του σακχάρου.
Διαβήτης τύπου 1 και τύπου 2: Ποια είναι η διαφορά;
Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1 είναι η συχνότερη μορφή διαβήτη στην παιδική ηλικία. Πρόκειται για αυτοάνοσο νόσημα, κατά το οποίο ο οργανισμός καταστρέφει τα κύτταρα του παγκρέατος που παράγουν ινσουλίνη. Δεν προκαλείται από την κατανάλωση ζάχαρης, την παχυσαρκία ή τις διατροφικές συνήθειες του παιδιού.
Αντίθετα, ο διαβήτης τύπου 2, που εμφανίζεται ολοένα συχνότερα και σε εφήβους, συνδέεται με την αντίσταση στην ινσουλίνη και επηρεάζεται από γενετικούς, μεταβολικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων η παχυσαρκία και η περιορισμένη σωματική δραστηριότητα.
Ποια συμπτώματα δεν πρέπει να αγνοήσουμε;
Τα συμπτώματα του διαβήτη τύπου 1 μπορεί να εμφανιστούν μέσα σε λίγες ημέρες ή εβδομάδες. Οι γονείς χρειάζεται να προσέχουν:
- Έντονη δίψα και συχνουρία, ακόμη και νυχτερινή ενούρηση σε παιδί που είχε σταματήσει να βρέχεται.
- Ανεξήγητη απώλεια βάρους, παρά τη φυσιολογική ή αυξημένη όρεξη.
- Έντονη κόπωση, υπνηλία και μειωμένη ενεργητικότητα.
- Θολή όραση ή αλλαγές στη συμπεριφορά.
Η εμφάνιση αυτών των συμπτωμάτων απαιτεί άμεση ιατρική αξιολόγηση. Εμετοί, κοιλιακός πόνος, βαθιά ή γρήγορη αναπνοή και έντονη υπνηλία μπορεί να υποδηλώνουν διαβητική κετοξέωση, μια επείγουσα κατάσταση.
Διατροφή και παιδικός διαβήτης: Χρειάζονται απαγορεύσεις;
Ένας από τους μεγαλύτερους μύθους είναι ότι ένα παιδί με διαβήτη πρέπει να στερηθεί τους υδατάνθρακες ή να ακολουθεί μια αυστηρή, περιοριστική δίαιτα.Στην πραγματικότητα, η διατροφή του πρέπει να είναι ισορροπημένη, επαρκής και προσαρμοσμένη στις ανάγκες της ανάπτυξής του.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν:
- Η εκπαίδευση στην αναγνώριση και καταμέτρηση των υδατανθράκων, ειδικά στον διαβήτη τύπου 1.
- Η επιλογή τροφίμων πλούσιων σε φυτικές ίνες, όπως προϊόντα ολικής άλεσης, όσπρια, φρούτα και λαχανικά.
- Η επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης και καλών λιπαρών.
- Η οργάνωση των γευμάτων σε συνδυασμό με την ινσουλινοθεραπεία και τη σωματική δραστηριότητα.
- Η αποφυγή αδικαιολόγητων διατροφικών περιορισμών που μπορεί να επηρεάσουν την ανάπτυξη και τη σχέση του παιδιού με το φαγητό.
Ακόμη και ένα γλυκό μπορεί να ενταχθεί στο πρόγραμμα, με κατάλληλη εκπαίδευση και προσαρμογή της θεραπείας.
Το παιδί με διαβήτη μπορεί να ζει φυσιολογικά;
Απολύτως! Με την κατάλληλη θεραπεία, την παρακολούθηση της γλυκόζης και την υποστήριξη της οικογένειας και του σχολείου, ένα παιδί με διαβήτη μπορεί να αθλείται, να συμμετέχει σε εκδρομές, να απολαμβάνει κοινωνικές δραστηριότητες και να αναπτύσσεται φυσιολογικά.
Η συνεργασία παιδιάτρου, παιδοενδοκρινολόγου και διαιτολόγου με εμπειρία στον διαβήτη είναι καθοριστική.
Το σημαντικότερο μήνυμα προς τους γονείς; Ο διαβήτης δεν πρέπει να καθορίζει την παιδική ηλικία. Η γνώση, η σωστή διαχείριση και η υποστήριξη βοηθούν το παιδί να μεγαλώνει με υγεία, αυτοπεποίθηση και ελευθερία.
