«Ήταν ελεύθερος, στο ξεκίνημα για το ριζικό του»: Το υπέροχο έργο του Μυριβήλη για τη δύναμη της θέλησης

Στις 30 Ιουνίου 1898 γεννιέται στη Λέσβο ο Στράτης Μυριβήλης, ένας από τους σπουδαιότερους Έλληνες λογοτέχνες, που άφησε παρακατήθηκη το εξαιρετικό του έργο.  Με αφορμή την ημέρα της γέννησης του μεγάλου συγγραφέα  της «Γενιάς του ’30» παραθέτουμε ένα απόσπασμα από το εκπληκτικό του παιδικό μυθιστόρημα «Ο Αργοναύτης», μία ιστορία για το ανήσυχο πνεύμα, τη θέληση, το πείσμα ενός παιδιού να πραγματοποιήσει το όνειρό του.

«(…)Την άλλη μέρα το μελτέμι φυσούσε δυνατό. Ο ήλιος λαμποκοπούσε μακριά, πάνω στα νερά. Σαν να φτερούγιζαν ξαφνικά, από κύμα σε κύμα, μεγάλα πουλιά με ασημένιες φτερούγες. Το Αιγαίο ξεδιπλωνόταν μαζί και άνθιζε άσπρους αφρούς και κρόσσια. Το μελτέμι σκόρπισε σ’ όλη την επιφάνεια του νερού άσπρα μεταξωτά μαντηλάκια.

Κι η «Φανερωμένη» έφευγε χαρούμενη χορεύοντας και αστράφτοντας μέσα στο φως από τις φρέσκιες μπογιές της, με τα πανιά τέντα. Σήκωσαν από τα πλάγια της κουπαστής και τους μουσαμάδες. Μα πάλι έρχονταν κάθε τόσο δυνατά, δροσερά χτυπήματα από το κύμα, που γέμιζε με τους σπασμένους αφρούς του αέρα. Μοσχοβολούσε φρέσκια η θάλασσα.

Ο Αντρέας χαιρόταν. Ήταν ευτυχισμένος. Ήταν κάτι σαν το μεθύσι αυτή η αίσθηση. Έγλειφε με την άκρη της γλώσσας του τα χείλη και ένιωθε την έντονη γεύση της άρμης στο στόμα του. Να, αυτό ήθελε να νιώθει σε όλη του τη ζωή. Να τρέχει πάνω στη μαβιά θάλασσα, να ακούει τον άνεμο να σκίζεται και να τρέχει στο πρόσωπό του, στα μαλλιά του, στο γιακά του πουκαμίσου του, σαν το δροσερό νερό. Να βλέπει τα μεγάλα πανιά τεντωμένα, να γέρνουν χαριτωμένα από τη μια πλευρά. Και να πιστεύει πως αυτές οι άσπρες φτερούγες είναι φυτρωμένες στους ώμους του. Πως αυτός είναι που τον σηκώνουν πάνω στα κύματα και τον κάνουν να τρέχει μέσα στο βαθύ αυλάκι που οργώνει το πέλαγος(…)»

«(…)Ήταν ελεύθερος! Ελεύθερος όπως ένας γλάρος! Ήταν ελεύθερος! Ήτανε στο ξεκίνημα για το ριζικό του!»

Ο «Αργοναύτης» είναι η ιστορία ενός μαθητή γυμνασίου, του Αντρέα, του οποίου ο πατέρας έχει καφενείο στο λιμάνι του νησιού όπου ζουν. Η μητέρα του, έχοντας χάσει τον πατέρα της και τ’ αδέρφια της στα μανιασμένα κύματα, ορκίστηκε να παντρευτεί στεριανό, πράγμα που έκανε. Τον Αντρέα, στο νησί του τον φώναζαν δασκαλοπαίδι, επειδή τα πήγαινε καλά με τα γράμματα. Όμως, η δική του ψυχή ήταν ταγμένη στη θάλασσα και η ζωή των Αργοναυτών τον δελέαζε. Το παιχνίδι της τύχης τον έφερε μπροστά στην ευκαιρία να διαλέξει ή τη στεριά ή τη θάλασσα. Έτσι, με το πείσμα, την περιέργεια και το ανήσυχο, ανυπάκουο πνεύμα της ηλικίας του, μπαρκάρει κρυφά από όλους για το πρώτο του ταξίδι. Μαζί με τον πιστό του σκύλο, ξεβράζονται κατά λάθος σε ερημονήσι. Κι εκεί ξεκινά ένας αγώνας επιβίωσης.

Ένα υπέροχο κείμενο με εκπληκτικές περιγραφές, ανατροπές, γεμάτο συναισθήματα και εικόνες, που μυρίζουν θάλασσα και περιπέτειες. Γράφτηκε το 1936 και εντάσσεται στην παιδική συλλογή του συγγραφέα.

Και επειδή το καλοκαίρι αποτελεί μία ιδανική ευκαιρία για αναγνώσματα, ο «Αργοναύτης» είναι μία εξαιρετική πρόταση για το σπίτι ή τις διακοπές για τα παιδιά, αλλά και τους μεγάλους. Θα το βρείτε στα βιβλιοπωλεία και σε εκδόσεις με απλοποιημένη γλώσσα και εικονογράφηση για μικρότερης ηλικίας παιδιά.

Λίγα λόγια για την Στράτη Μυριβήλη

Γεννήθηκε στις 30 Ιουνίου 1892 στην τουρκοκρατούμενη Συκαμιά της Λέσβου και το πραγματικό του όνομα ήταν Ευστράτιος Σταματόπουλος. Από τα μαθητικά του χρόνια έρχεται σε επαφή με σημαντικά κείμενα του δημοτικισμού, που διαμορφώνουν τη λογοτεχνική και γλωσσική του συνείδηση, ενώ κείμενά του του δημοσιεύονται ήδη σε περιοδικά της Σμύρνης και της Μυτιλήνης.

Το 1912 φοιτά στη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών, εργαζόμενος συγχρόνως ως δημοσιογράφος. Το Σεπτέμβριο της ίδιας χρονιάς διέκοψε τις σπουδές του και κατετάγη ως εθελονής στο στρατό. Έλαβε μέρος στους Βαλκανικούς Πολέμους και τραυματίστηκε στη μάχη του Κιλκίς το 1913, οπότε και επέστρεψε στην Αθήνα. Η Λέσβος έχει απελευθερωθεί από τον τουρκικό ζυγό και ο Μυριβήλης αποφασίζει να επιστρέψει στα πάτρια εδάφη, όπου εργάζεται ως δημοσιογράφος. Το 1915 κυκλοφορεί το πρώτο βιβλίο του, τη συλλογή διηγημάτων «Κόκκινες Ιστορίες».

Το 1917, κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, στρατεύθηκε εκ νέου και συμμετείχε στις επιχειρήσεις στη Μακεδονία. Εκεί ξεκίνησε να γράφει το αριστούργημά του «Η Ζωή εν Τάφω». Το 1920 παντρεύτηκε την προσφυγοπούλα Ελένη Δημητρίου και απέκτησαν τρία παιδιά. Λίγα χρόνια αργότερα, έλαβε μέρος και στη Μικρασιατική Εκστρατεία και μετά την καταστροφή επέστρεψε δια μέσου Θράκης στη Μυτιλήνη. Εκεί παρέμεινεως το 1932, οπότε επιστρέφει στην Αθήνα. Κύρια επαγγελματική του απασχόληση όλο αυτό το διάστημα παραμένει η δημοσιογραφία.

Το 1924 δημοσιεύθηκε σε πρώτη έκδοση το «Η Ζωή εν τάφω», το οποίο θα γίνει γνωστό και θα σημειώσει μεγάλη επιτυχία στη δεύτερη έκδοσή του το 1930, όταν θα λάβει την οριστική μορφή του.

Πρόκειται για ένα αντιπολεμικό μυθιστόρημα με τη μορφή ημερολογίου, επικό, ρεαλιστικό, αλλά και λυρικό. Κεντρικό πρόσωπο, ο φοιτητής – λοχίας Αντώνης Κωστούλας, που καταγράφει στο ημερολόγιό του, όχι την ηρωική, αλλά τη φρικτή πραγματικότητα του πολέμου.

Ακολούθησε ένα ακόμη σπουδαίο μυθιστόρημά του, «Η Δασκάλα με τα χρυσά μάτια» (1933), που μεταφέρθηκε στη μικρή οθόνη από τον Κώστα Αριστόπουλο το 1978. Η ατμόσφαιρα του πολέμου είναι κι εδώ παρούσα, καθώς ο ήρωας επιστρέφει από τον πόλεμο στη Μυτιλήνη, όπου βασανίζεται ανάμεσα στο σεβασμό προς τη μνήμη του σκοτωμένου φίλου του και στον έρωτα που αισθάνεται για τη χήρα εκείνου.

Το 1938 ο Μυριβήλης διορίστηκε στη Βιβλιοθήκη της Βουλής, ενώ από το 1946 έως το 1950 είναι διευθυντής προγράμματος στο Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας, ενώ το 1958 εξελέγη τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών.

Τα έργα του

Συλλογές διηγημάτων

«Κόκκινες ιστορίες», πρώτη έκδοση εφημερίδα Σάλπιγξ της Μυτιλήνης, 1914. Το βιβλίο δεν έχει ξανα-εκδοθεί αυτοτελώς.
«Διηγήματα», πρώτη έκδοση της εφημερίδας Ταχυδρόμος της Μυτιλήνης, 1928. Το βιβλίο δεν έχει ξανα-εκδοθεί αυτοτελώς.
«Το πράσινο βιβλίο», α’ έκδοση 1936, τελευταία 1995: ISBN 960-05-0322-2
«Το γαλάζιο βιβλίο», α’ έκδοση 1939, τελευταία 1995: ISBN 960-05-0321-4
«Το κόκκινο βιβλίο», α’ έκδοση 1952, τελευταία 1997: ISBN 960-05-0406-7
«Το βυσσινί βιβλίο», α’ έκδοση 1959, τελευταία 1997: ISBN 960-05-0406-7

Μυθιστορήματα
«Η ζωή εν τάφω», α’ έκδοση 1924, τελευταία 2016: ISBN 978-960-05-1668-5
«Η δασκάλα με τα χρυσά μάτια», α’ έκδοση 1933, τελευταία 2011: ISBN 978-960-503-050-6
«Η Παναγιά η Γοργόνα», α’ έκδοση σε βιβλίο 1948, τελευταία 1997: ISBN 9600501793
«Το Μυθιστόρημα των Τεσσάρων», μαζί με τους Καραγάτση, Τερζάκη, Βενέζη, α’ έκδοση 1979, τελευταία 1999: ISBN 960-05-0063-0
Νουβέλες
«Ο Βασίλης ο Αρβανίτης», α’ έκδοση 1943, τελευταία 1999: ISBN 960-05-0133-5
«Τα παγανά», α’ έκδοση 1945, τελευταία 2006: ISBN 960-05-1291-4
«Ο Παν», α’ έκδοση 1946, τελευταία το 1961

Άλλα έργα
«Ο Αργοναύτης» (παιδικό μυθιστόρημα), α’ έκδοση 1936, τελευταία 1997:ISBN 960-05-0212-9
«Το τραγούδι της Γης» (πεζοτράγουδο), α’ έκδοση 1937, τελευταία 1998:ISBN 960-05-0828-3
«Μικρές φωτιές» (ποιητική συλλογή), 1942
«Ιωάννης Γρυπάρης: Σκαραβαίοι και Τερρακότες», α’ έκδοση 1943
«Το Πνεύμα της 28ης Οκτωβρίου» (δοκίμιο), 1945
«Ο κομμουνισμός και το παιδομάζωμα» (ομιλία σε Καλαμάτα 1948)[12]
«Απ’ την Ελλάδα» (ταξιδιωτικό), α’ έκδοση 1954[13], τελευταία 2010
«Μιλάμε για την Τέχνη» (δοκίμιο), α’ έκδοση 1958
«Ολυμπία», ταξιδιωτικό, α’ έκδοση 1958
«Το λογοτεχνικό τέταρτο» (δοκίμιο – εκπομπές από ραδιόφωνο), α’ έκδοση 1962
«Αγνάντεμα Α: Ο Παλαμάς στη ζωή μου» (δοκίμιο), 1963
«Πτερόεντα» (χρονογραφήματα), α’ έκδοση 1966, τελευταία 1996