Γράφει η Γεωργία Χριστίνα Κανελλοπούλου, Ψυχολόγος- Οικογενειακή Σύμβουλος
Η επέτειος από το τραγικό δυστύχημα των Τεμπών, μας οδηγεί στο να αναγνωρίσουμε τόσο το ατομικό όσο και το συλλογικό αποτύπωμα που αυτό άφησε σε σώμα και ψυχή. Οι ψυχολογικές συνέπειες όχι μόνο για τις οικογένειες των θυμάτων, άλλα και για τη κοινωνία στο σύνολο τους είναι πολλές.
Το ατομικό τραύμα και οι συνέπειές του
Το ατομικό τραύμα αφορά το κάθε άτομο που έχει άμεση σχέση με το συμβάν, όπως οικογένειες που έχασαν αγαπημένο τους πρόσωπο ή κάποιος επιζώντας από το συμβάν. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει έντονο πόνο και θλίψη καθώς πέρα από το πένθος, το άτομο έχει να διαχειριστεί δύο δύσκολα συναισθήματα, αυτά του θυμού και της ενοχής. Το μετατραυματικό στρες είναι κάτι που δεν αργεί να κάνει την εμφάνιση του ως αποτέλεσμα τους άγχους και του έντονου φόβου. Αυτό μπορεί να εκδηλωθεί με εφιάλτες ή επαναλαμβανόμενα flashbacks. Το μεγάλο ‘’γιατί’’ που βασανίζει συγγενείς και φίλους των θυμάτων, κάνει τη διαδικασία του πένθους πιο περίπλοκη και με αρκετές παλινδρομήσεις στο στάδιο του θυμού και της θλίψης. Είναι μάλιστα πολύ πιθανό κάποιο από τα άτομα να περάσει και σε κλινική κατάθλιψη με κύριο το συναίσθημα της ματαιότητας και της έλλειψης νοήματος της ζωής.
Το συλλογικό τραύμα και πώς το αναγνωρίζουμε
Το συλλογικό τραύμα είναι αυτό που μας αφορά όλους και αυτό που βιώσαμε και όταν έγινε το δυστύχημα, αλλά και σε κάθε επέτειο αυτό θα γίνεται αρκετά ισχυρό, «σαν να ανοίγει ξανά η πληγή». Το συλλογικό τραύμα, λοιπόν, επηρεάζει τη κοινωνία ευρύτερα και οι συνέπειες αγγίζουν όλους τους πολίτες. Το ψυχικό αποτύπωμα ενός τέτοιου τραύματος μπορεί να μείνει χρόνια πάνω μας και φυσικά να περάσει από γενιά σε γενιά.
Φαντάσου πως τέτοια συλλογικά τραύματα κουβαλάμε υποσυνείδητα και αθόρυβα και εμείς από τις προηγούμενες γενιές μας όπως η Παγκόσμιοι Πόλεμοι ή οι θανατηφόρες επιδημίες.
Τα συμπτώματα του συλλογικού τραύματος είναι συνήθως τα εξής:
- Αίσθημα αδικίας και κοινωνικός θυμός. Η αίσθηση αδικίας οφείλεται στην απόδοση δικαιοσύνης όπως και σε παραμέληση των ειδικών φορέων που μπορεί να αισθάνονται οι πολίτες ότι υπήρχε.
- Κοινωνική Αναταραχή. Όλη η κοινωνία μπορεί να βιώσει μία αστάθεια , έντονα συναισθήματα ανασφάλειας και αναξιότητας, καθώς και φόβου για το πρόκειται ακόμα να συμβεί. Η εμπιστοσύνη κλονίζεται.
- Επανεξέταση αξιών και θεσμών. Το συλλογικό τραύμα μπορεί να αναγκάσει την κοινωνία να επανεξετάσει τις αξίες της και τον τρόπο με τον οποίο πραγματικά θέλει να ζει. Η απογοήτευση και η ανασφάλεια είναι πολύ μεγάλη και γι ‘αυτό οι κοινωνικές αντιδράσεις ( διαδηλώσεις και πορείες) λειτουργούν και σαν κάποιο είδος θεραπείας και αποδοχής του τραύματος.
Το συλλογικό τραύμα και γενικά, αλλά και ειδικά στην περίπτωση των Τεμπών αυξάνεται ακόμα περισσότερο στον σύγχρονο κόσμο του καθημερινού κατακλυσμού από συνεχείς πληροφορίες και εικόνες στα social media, κάτι που μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα του πόνου, αλλά και του φόβου του μέλλοντος. Σίγουρα ένα τέτοιο τραύμα έχει τη δυνατότητα να αυξήσεις τους κοινωνικούς δεσμούς και την ενσυναίσθηση για τον πόνο του άλλου.
Πώς μπορούμε να τα διαχειριστούμε – ατομικά και ως κοινωνία
Τόσο το ατομικό όσο και το συλλογικό τραύμα μπορούν να θεραπευτούν ή τουλάχιστον να μειωθούν τα έντονα επίπονα συναισθήματα που αυτά φέρουν.
Η αναγνώριση των συναισθημάτων είναι το πρώτο βήμα. Το να ζητήσεις επαγγελματική βοήθεια σε μία τέτοια στιγμή είναι πολλές φορές και απαραίτητο. Άλλωστε δεν είναι τυχαίο που και αυτή την εποχή, αλλά και όταν είχε γίνει το δυστύχημα στα Τέμπη, για πολλές συνεδρίες οι θεραπευόμενοι κουβαλούσαν τα συναισθήματα σοκ, άρνησης και θυμού στις συνεδρίες, μη φέρνοντας πλέον δικά τους ατομικά θέματα προς επεξεργασία.
Ο διάλογος, οι διαδηλώσεις και οι πορείες βοηθούν στο να νιώσουμε το «μαζί» πιο έντονο από ποτέ, και ίσως και να μας δώσει μία αίσθηση ελπίδας πως οι φορείς θα κάνουν τα απαραίτητα βήματα για την ανάκτηση της εμπιστοσύνης μας.
Να θυμάσαι πως σε τέτοια συμβάντα είναι πολύ φυσιολογικό να αντιδράς είτε με ατομικό είτε με συλλογικό τραύμα. Πολλές φορές αυτό είναι το καμπανάκι του εαυτού σου για να σε προστατέψει και σου πει πως τώρα είναι η ώρα να κοιτάξεις μέσα σου τα δύσκολα συναισθήματα που προέκυψαν και να τα μοιραστείς. Η κοινωνική βοήθεια και η αλληλεγγύη είναι δύο πολύτιμα συστατικά αντιμετώπισης του συλλογικού τραύματος. Το συλλογικό τραύμα μπορεί να μας διέλυσε, αλλά μπορεί έχει τη δύναμη και να μας ενώσει κοινωνικά, την δύναμη για αναδημιουργία.
