Οι σχολικές εκδρομές έχουν βρεθεί τον τελευταίο καιρό στο στόχαστρο μεγάλων αλλαγών και, όπως φαίνεται, η επίδραση των αλλαγών αυτών έχει παράπλευρες απώλειες… Οι εκπαιδευτικοί διστάζουν να αναλάβουν πλέον τις αυξημένες ευθύνες, οι οποίες σε πολλές περιπτώσεις ξεπερνούν το καθήκον τους, και οι μαθητές βγαίνουν οι μεγάλοι χαμένοι της υπόθεσης.
Το ρεπορτάζ, όμως, του Infokids εστιάζει σε έναν ακόμη «χαμένο» από τις αλλαγές αυτές: τον πολιτισμό και το θέατρο για παιδιά. Η νέα διαδικασία για τις εκπαιδευτικές μετακινήσεις αυξάνει τις υποχρεώσεις των σχολείων και τις ευθύνες των συνοδών, με τους εκπαιδευτικούς να εκφράζουν φόβους για γραφειοκρατία και νομική έκθεση, ενώ οι παιδικές σκηνές βλέπουν ένα σημαντικό μέρος του κοινού τους να περιορίζεται.
Οι σχολικές επισκέψεις στο θέατρο αποτελούν για χιλιάδες παιδιά την πρώτη οργανωμένη επαφή με τις παραστατικές τέχνες. Για τις παιδικές σκηνές, παράλληλα, οι καθημερινές παραστάσεις για σχολεία αποτελούν βασικό μέρος της λειτουργίας τους.
Η ισορροπία αυτή φαίνεται να επηρεάζεται από το νέο πλαίσιο για τις εκπαιδευτικές μετακινήσεις, το οποίο εφαρμόζεται από τη σχολική χρονιά 2026-2027. Στόχος του υπουργείου Παιδείας είναι η ενίσχυση της ασφάλειας και η σαφέστερη σύνδεση κάθε μετακίνησης με το αναλυτικό πρόγραμμα. Στην πράξη, όμως, σχολεία και εκπαιδευτικοί αναφέρουν ότι οι πρόσθετες διαδικασίες δυσκολεύουν την οργάνωση επισκέψεων, ιδιαίτερα όταν απαιτείται μεταφορά με τουριστικό λεωφορείο ή μετάβαση σε ιδιωτικό χώρο.
Το ζήτημα αρχίζει να αποκτά άμεσες συνέπειες και για το παιδικό θέατρο. Θεατρικές σκηνές αναφέρουν περιορισμό των σχολικών κρατήσεων, ενώ ορισμένα σχολεία στρέφονται σε χώρους κοντά στις εγκαταστάσεις τους, στους οποίους οι μαθητές μπορούν να μετακινηθούν πεζή.
Τι απαιτείται για μια σχολική επίσκεψη στο θέατρο
Η υπουργική απόφαση εντάσσει ρητά τις επισκέψεις σε πολιτιστικούς και καλλιτεχνικούς χώρους στις εκπαιδευτικές δράσεις. Προβλέπει παιδαγωγική προετοιμασία πριν από τη μετακίνηση και αξιολόγηση μετά την ολοκλήρωσή της.
Για την πραγματοποίηση μιας επίσκεψης απαιτείται, ανάλογα με την κατηγορία της δράσης, συμμετοχή τουλάχιστον των δύο τρίτων των μαθητών της τάξης. Το στοιχείο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία όταν οι οικογένειες καλούνται να καλύψουν το εισιτήριο και το κόστος μεταφοράς. Εάν αρκετοί μαθητές αδυνατούν να συμμετάσχουν, μπορεί τελικά να μην πραγματοποιηθεί η επίσκεψη για ολόκληρη την τάξη.
Όταν η εκδήλωση πραγματοποιείται σε ιδιωτικό χώρο, το σχολείο πρέπει να διαθέτει τα προβλεπόμενα έγγραφα λειτουργίας και πυρασφάλειας. Εάν χρησιμοποιείται τουριστικό λεωφορείο, προστίθενται οι διαδικασίες που αφορούν το πρακτορείο, το όχημα, τον οδηγό και την ασφαλιστική κάλυψη.
Με διευκρινιστική εγκύκλιο στις 5 Οκτωβρίου, το υπουργείο επιχείρησε να περιορίσει μέρος της γραφειοκρατίας. Διευκρινίστηκε ότι μία απόφαση του Συλλόγου Διδασκόντων μπορεί να καλύπτει περισσότερες δράσεις, ότι τα ταξιδιωτικά γραφεία καταθέτουν ορισμένα δικαιολογητικά μία φορά ανά σχολικό έτος και ότι μπορεί να πραγματοποιηθεί δεύτερη δράση μέσα στον ίδιο μήνα, εφόσον υπάρχει αιτιολογημένη απόφαση. Παραμένει όμως η υποχρέωση προσκόμισης δικαιολογητικών για τους ιδιωτικούς χώρους, στους οποίους περιλαμβάνονται οι θεατρικές σκηνές.
ΟΙΕΛΕ: Οι εκδρομές προσφέρουν μορφωτικό κεφάλαιο
Ο πρόεδρος της Ομοσπονδίας Ιδιωτικών Εκπαιδευτικών Λειτουργών Ελλάδας, Γιώργος Χριστόπουλος, υπογραμμίζει στο Infokids ότι οι εκπαιδευτικές μετακινήσεις έχουν αυτοτελή παιδαγωγική αξία. «Οι σχολικές εκδρομές, ειδικά όσες έχουν παιδαγωγικό αντικείμενο, είναι μια εκπαιδευτική δραστηριότητα που προσθέτει πολιτισμικό και μορφωτικό κεφάλαιο, συχνά υψηλότερης αξίας από αυτό που παρέχει η τυπική ύλη του αναλυτικού προγράμματος», αναφέρει.
Κατά τον ίδιο, οι νέες απαιτήσεις επιβαρύνουν υπέρμετρα τους εκπαιδευτικούς και ενδέχεται να λειτουργήσουν αποτρεπτικά για τη διοργάνωση δράσεων εκτός σχολείου. «Με τις νέες ρυθμίσεις, μια παιδαγωγικά χρήσιμη δράση μετατρέπεται σε μια ασφυκτική γραφειοκρατία, που κρύβει σημαντικούς πειθαρχικούς, ακόμη και ποινικούς κινδύνους για τους εκπαιδευτικούς. Υποχρεώνονται να αναλάβουν ευθύνες και αρμοδιότητες που είτε βρίσκονται εντελώς έξω από τα καθήκοντα και τις γνώσεις τους είτε είναι πρακτικά αδύνατον να εκπληρώσουν», σημειώνει.
Η πολιτική ηγεσία του υπουργείου υποστηρίζει ότι οι νέες διαδικασίες ενσωματώνουν υποδείξεις της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας και αποσκοπούν στην ενίσχυση της ασφάλειας. Εκπρόσωποι των εκπαιδευτικών αντιτείνουν ότι, παρά τις μεταγενέστερες διευκρινίσεις, σημαντικό μέρος της ευθύνης εξακολουθεί να μεταφέρεται στους συνοδούς.
Ο κίνδυνος αποκλεισμού παιδιών
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά η οικονομική διάσταση των επισκέψεων. Το εισιτήριο μιας παράστασης και η μίσθωση λεωφορείου επιβαρύνουν συνήθως τις οικογένειες. Για ένα νοικοκυριό με περισσότερα παιδιά, οι επαναλαμβανόμενες εκπαιδευτικές δράσεις μέσα στη χρονιά μπορούν να αποτελέσουν σημαντική δαπάνη. Ο Γιώργος Χριστόπουλος συνδέει την προβλεπόμενη συμμετοχή των δύο τρίτων με τον κίνδυνο διεύρυνσης των ανισοτήτων. «Κυρίως στη δημόσια εκπαίδευση, η ποσόστωση για την πραγματοποίηση μιας εκδρομής προκαλεί μεγάλη ανησυχία για την περιθωριοποίηση παιδιών από μη προνομιούχα περιβάλλοντα και για τη διόγκωση των ανισοτήτων», επισημαίνει.
Το ερώτημα που προκύπτει αφορά τον τρόπο χρηματοδότησης των δράσεων αυτών. Χωρίς πρόβλεψη για την κάλυψη του κόστους των οικονομικά ευάλωτων μαθητών, η πρόσβαση στο θέατρο και σε άλλους πολιτιστικούς χώρους παραμένει εξαρτημένη από τις δυνατότητες κάθε οικογένειας.
Η πρώτη εικόνα από τις παιδικές σκηνές
Δημοσιεύματα καταγράφουν ήδη σημαντική υποχώρηση των σχολικών κρατήσεων σε παιδικές παραστάσεις. Άνθρωποι του θεάτρου περιγράφουν πτώση της προσέλευσης και αυξημένη επιφυλακτικότητα των σχολείων απέναντι στις μετακινήσεις με λεωφορείο. Ορισμένες σκηνές εξετάζουν τη μεταφορά των παραστάσεων μέσα στα σχολεία, ώστε να περιορίζονται το κόστος και οι διαδικασίες μετακίνησης. Άλλες επισημαίνουν ότι η λειτουργία μιας παιδικής παραγωγής δύσκολα μπορεί να στηριχθεί αποκλειστικά στις κυριακάτικες παραστάσεις για οικογένειες, καθώς οι πρωινές επισκέψεις σχολείων αποτελούν βασική πηγή εσόδων και απασχόλησης για ηθοποιούς και τεχνικούς.
Νίκος Δαφνής: «Όμως το κακό έχει γίνει»
Την έντονη ανησυχία των ανθρώπων του θεάτρου για τις επιπτώσεις των νέων ρυθμίσεων εκφράζει στο Infokids ο σκηνοθέτης Νίκος Δαφνής, ο οποίος περιγράφει πώς η αρχική αισιοδοξία για την αύξηση των εκπαιδευτικών επισκέψεων μετατράπηκε σε προβληματισμό για τις πρόσθετες υποχρεώσεις των σχολείων. «Ήμουν από τους πρώτους που ενημερώθηκαν για την ΚΥΑ της 18ης Αυγούστου, που δημοσιεύτηκε και στο ΦΕΚ στο τέλος του Αυγούστου.
Οι πρώτες γραμμές ήταν εξαιρετικά ενθαρρυντικές. Η θεσμοθέτηση του κατώτατου ορίου των έξι (6) εκπαιδευτικών επισκέψεων ανά σχολικό έτος αναγνώριζε τη σημασία της βιωματικής μάθησης, που θα συμπλήρωνε το εκπαιδευτικό πρόγραμμα. Στη συνέχεια της ΚΥΑ, όμως, ήρθε… το χάος».
Σύμφωνα με τον Νίκο Δαφνή, οι εκπαιδευτικοί κλήθηκαν να αναλάβουν υποχρεώσεις που υπερβαίνουν τον παιδαγωγικό τους ρόλο, από τη συγκέντρωση προσφορών για τη μεταφορά μέχρι τον έλεγχο των οχημάτων και των χώρων επίσκεψης.
«Οι εκπαιδευτικοί, που υπηρετούν το λειτούργημά τους μέσα σε ένα (έτσι κι αλλιώς) ασφυκτικό πλαίσιο, έπρεπε επιπλέον:
- Να παίρνουν τρεις (τουλάχιστον) «προσφορές» από ταξιδιωτικά γραφεία για να βρουν τη χαμηλότερη τιμή.
- Να γίνουν μηχανικοί και τροχονόμοι, για να ελέγξουν τα πούλμαν (ΚΤΕΟ, ζώνες, ποινικό μητρώο οδηγού).
- Να γίνουν ΚΑΙ πραγματογνώμονες, για να ελέγξουν την ασφάλεια των χώρων (έξοδοι κινδύνου, συνθήκες κ.λπ.) και την πυρασφάλεια».
Ο σκηνοθέτης υποστηρίζει ότι η αντίδραση των εκπαιδευτικών είχε άμεσο αντίκτυπο στις προγραμματισμένες σχολικές επισκέψεις. «Οι εκπαιδευτικοί, όπως ήταν φυσικό, το αρνήθηκαν. Και με την κάλυψη των συνδικαλιστικών τους φορέων (Δ.Ο.Ε. και Ο.Λ.Μ.Ε.), αντί να «κλείνουν» επισκέψεις σε θέατρα, μουσεία κ.λπ., άρχισαν να ακυρώνουν και αυτές τις επισκέψεις που ήδη είχαν κλείσει από πέρυσι».
Μπροστά στις εξελίξεις αυτές, όπως αναφέρει, οι άνθρωποι του θεάτρου απευθύνθηκαν στο υπουργείο Παιδείας, ζητώντας παρέμβαση. «Μπροστά στη διαφαινόμενη καταστροφή, στείλαμε μια επιστολή στην υπουργό, που (παραδόξως) τη… διάβασε. Και τις επόμενες ημέρες το υπουργείο έστειλε μια διορθωτική «οδηγία» που έκανε κάπως πιο διαχειρίσιμη την κατάσταση. Όμως το κακό έχει γίνει. Και φοβάμαι πως η φετινή χρονιά θα είναι από τις χειρότερες (οικονομικά τουλάχιστον) των τελευταίων ετών. Ιδιαίτερα για όσους σέβονται όσα συμφώνησαν με τους συνεργάτες τους».
Ο Νίκος Δαφνής ξεκαθαρίζει ότι η αντίθεσή του αφορά τη μεταφορά των ευθυνών ελέγχου στους εκπαιδευτικούς και όχι την ανάγκη διασφάλισης της ασφάλειας των μαθητών.
«Εδώ, πρέπει να ξεκαθαρίσω το εξής: Είμαι φανατικά υπέρμαχος της ασφάλειας στις μετακινήσεις των μαθητών και πιστεύω απόλυτα στην πιστοποιημένη καταλληλότητα των συνθηκών που πρέπει να επικρατούν στους χώρους (εξαερισμός, καθαριότητα κ.λπ.), στην πυρασφάλεια και ακόμη στη νομιμότητα των οικονομικών συναλλαγών (θεωρημένα εισιτήρια κ.λπ.).
Όμως αυτά δεν είναι δυνατόν να εμπίπτουν στη μέριμνα των εκπαιδευτικών. Υπάρχουν όργανα της πολιτείας, αρμόδια να τα ελέγξουν. Αυτή η ΚΥΑ ήταν ομολογία του υπουργείου για την ανεπάρκειά τους».
Ο ίδιος θέτει, τέλος, και το ζήτημα της οικονομικής ενίσχυσης των επισκέψεων των μαθητών σε πολιτιστικούς χώρους, προτείνοντας την κρατική συμμετοχή στο κόστος μεταφοράς και εισιτηρίων.
«Κατά τα άλλα, ΑΝ ζούσαμε σε μια ΑΛΛΗ χώρα, θα περίμενα οι επισκέψεις σχολείων σε χώρους πολιτισμού να επιδοτούνται. Θα μπορούσε, για παράδειγμα, ένα μέρος του κόστους της μεταφοράς και του εισιτηρίου να πληρωνόταν κατευθείαν από το υπουργείο. Αλλά είπαμε: ΔΕΝ ζούμε σε άλλη χώρα».
Για το παιδικό θέατρο, το κρίσιμο διάστημα έχει ήδη αρχίσει, καθώς οι σχολικές κρατήσεις της φετινής περιόδου καθορίζουν ποιες παραγωγές μπορούν να παραμείνουν ενεργές και πόσα παιδιά θα έχουν τελικά πρόσβαση στη θεατρική εμπειρία.
Μεγαλύτερη πίεση στα ιδιωτικά σχολεία
Για τους εκπαιδευτικούς σε ιδιωτικά σχολεία, σύμφωνα με τον πρόεδρο της ΟΙΕΛΕ, η ευθύνη των εκδρομών συνδυάζεται με την εργασιακή ανασφάλεια και την πίεση από διοικήσεις και γονείς. «Η υποχρέωση των συναδέλφων να επιτηρούν μαθητές εκτός εργασιακού ωραρίου, σε περιβάλλον μη εκπαιδευτικό, ακόμη και κατά τη διάρκεια της νύχτας, ισοδυναμεί με επαγγελματικό χαρακίρι», αναφέρει ο Γιώργος Χριστόπουλος.
Όπως υποστηρίζει, την προηγούμενη σχολική χρονιά εκπαιδευτικοί ενεπλάκησαν σε αστυνομικές έρευνες λόγω παραβατικής συμπεριφοράς μαθητών σε πολυήμερες εκδρομές ή εξαιτίας παραβάσεων του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας από οδηγούς τουριστικών λεωφορείων.
Οι συγκεκριμένες επισημάνσεις αφορούν κυρίως τις πολυήμερες εκδρομές, αναδεικνύουν όμως τη γενικότερη ανησυχία των εκπαιδευτικών για τα όρια της ευθύνης τους σε κάθε οργανωμένη μετακίνηση.
Τι προτείνει η ΟΙΕΛΕ
Η Ομοσπονδία ζητά η συμμετοχή των εκπαιδευτικών στις πολυήμερες εκδρομές να είναι αυστηρά προαιρετική και να προβλέπεται χωριστή, αξιοπρεπής αμοιβή όταν η απασχόλησή τους εκτείνεται πέρα από το διδακτικό ωράριο.
Ζητά επίσης να απαλλάσσονται οι συνοδοί από τη νομική ευθύνη για κατοχή παράνομων ουσιών ή αντικειμένων από μαθητές, έκνομες συμπεριφορές, ασθένειες και ατυχήματα. Η ευθύνη τους, σύμφωνα με την πρόταση της ΟΙΕΛΕ, πρέπει να περιορίζεται στην εκπαιδευτική οργάνωση και στην τυπική εποπτεία.
Παράλληλα, προτείνεται η υποχρεωτική συμμετοχή εκπροσώπων των Συλλόγων Γονέων και Κηδεμόνων στις πολυήμερες εκδρομές. Για τα ιδιωτικά σχολεία ζητείται η δημιουργία διαδικασίας μέσω της οποίας ένας εκπαιδευτικός θα μπορεί να καταγγείλει ότι πιέστηκε να συμμετάσχει, με ταυτόχρονη προστασία του από αναιτιολόγητη απόλυση.
Το επόμενο διάστημα θα δείξει εάν οι διευκρινίσεις του υπουργείου αρκούν για να αποκαταστήσουν τις σχολικές μετακινήσεις ή εάν θα χρειαστούν νέες παρεμβάσεις.
