Κάθε χρόνο, στις μεγάλες εθνικές επετείους, ένα ερώτημα επιστρέφει στα ελληνικά τραπέζια: τελικά, πότε τρώμε παραδοσιακά μπακαλιάρο με σκορδαλιά; Στις 25 Μαρτίου, στην επέτειο του «Όχι» ή και στις δύο ημέρες;
Παρότι αρκετές οικογένειες έχουν συνδέσει τον μπακαλιάρο με τις εθνικές γιορτές γενικότερα, η παράδοση έχει συγκεκριμένη αφετηρία. Ο μπακαλιάρος με σκορδαλιά είναι το χαρακτηριστικό φαγητό της 25ης Μαρτίου, ενώ η 28η Οκτωβρίου δεν έχει κάποιο καθιερωμένο παραδοσιακό πιάτο.
Η εξήγηση βρίσκεται στον συνδυασμό της θρησκευτικής γιορτής του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου με τους κανόνες της νηστείας της Μεγάλης Σαρακοστής, αλλά και στην πρακτικότητα του παστού μπακαλιάρου, που μπορούσε να συντηρηθεί και να μεταφερθεί εύκολα ακόμη και σε περιοχές μακριά από τη θάλασσα.
Γιατί τρώμε μπακαλιάρο με σκορδαλιά την 25η Μαρτίου;
Η 25η Μαρτίου είναι μια ημέρα με διπλή σημασία για την Ελλάδα. Τιμάται η επέτειος της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, ενώ παράλληλα η Ορθόδοξη Εκκλησία γιορτάζει τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου.
Η θρησκευτική γιορτή πέφτει μέσα στη Μεγάλη Σαρακοστή, μια περίοδο κατά την οποία οι πιστοί που νηστεύουν απέχουν από συγκεκριμένες τροφές. Ωστόσο, ο Ευαγγελισμός αποτελεί μία από τις σημαντικές εξαιρέσεις, καθώς επιτρέπεται η κατανάλωση ψαριού.
Αυτή είναι η βασική αιτία που το ψάρι συνδέθηκε με το τραπέζι της ημέρας. Δεν σημαίνει, βέβαια, ότι όλοι είναι υποχρεωμένοι να φάνε μπακαλιάρο, αλλά ότι το συγκεκριμένο έδεσμα καθιερώθηκε μέσα από την παράδοση.
Γιατί επιλέχθηκε ο παστός μπακαλιάρος;
Εύλογα μπορεί να αναρωτηθεί κανείς γιατί καθιερώθηκε ειδικά ο μπακαλιάρος και όχι κάποιο άλλο ψάρι.
Η απάντηση συνδέεται με τις διατροφικές συνήθειες παλαιότερων εποχών. Για τους κατοίκους των περιοχών που βρίσκονταν μακριά από τη θάλασσα, η προμήθεια φρέσκου ψαριού δεν ήταν πάντα εύκολη υπόθεση. Ο παστός μπακαλιάρος μπορούσε να διατηρηθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς τις σύγχρονες μεθόδους ψύξης και να μεταφερθεί σε απομακρυσμένα χωριά.
Παράλληλα, αποτελούσε μια σχετικά προσιτή επιλογή για πολλά νοικοκυριά. Με τα χρόνια, ο τηγανητός μπακαλιάρος, συνήθως συνοδευόμενος από σκορδαλιά, καθιερώθηκε ως ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα πιάτα της 25ης Μαρτίου.
Τι ισχύει τελικά με τον μπακαλιάρο την 28η Οκτωβρίου;
Η 28η Οκτωβρίου τιμά την επέτειο του «Όχι» και την είσοδο της Ελλάδας στον πόλεμο του 1940. Σε αντίθεση με την 25η Μαρτίου, όμως, δεν συνδέεται με μια αντίστοιχη εξαίρεση από τη νηστεία της Μεγάλης Σαρακοστής.
Επομένως, ο μπακαλιάρος με σκορδαλιά δεν αποτελεί παραδοσιακό έδεσμα ειδικά για την 28η Οκτωβρίου. Η σύνδεσή του με τη συγκεκριμένη ημέρα φαίνεται να προέκυψε από τη συνήθεια να επαναλαμβάνεται το ίδιο γιορτινό τραπέζι και στις δύο μεγάλες εθνικές επετείους.
Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι απαγορεύεται να φάμε μπακαλιάρο στις 28 Οκτωβρίου. Όποιος τον επιλέγει για το οικογενειακό τραπέζι απλώς ακολουθεί μια προσωπική ή οικογενειακή συνήθεια και όχι ένα καθιερωμένο έθιμο της επετείου.
Τι τρώμε την 28η Οκτωβρίου;
Σε αντίθεση με την 25η Μαρτίου, η επέτειος του «Όχι» δεν έχει ένα συγκεκριμένο φαγητό που να θεωρείται παραδοσιακά συνδεδεμένο με την ημέρα.
Πολλές οικογένειες επιλέγουν ένα κυριακάτικου τύπου γεύμα, όπως ψητό κρέας με πατάτες, κοτόπουλο στον φούρνο, μαγειρευτά ή κάποιο άλλο αγαπημένο φαγητό. Άλλες προτιμούν να γευματίσουν έξω μετά την παρέλαση ή να οργανώσουν ένα τραπέζι με συγγενείς και φίλους.
Το τι θα μπει στο τραπέζι εξαρτάται από τις προτιμήσεις κάθε οικογένειας και, για όσους ακολουθούν την ορθόδοξη νηστεία, από το ημερολόγιο και τους κανόνες που τηρούν.
Η παράδοση που μπερδεύει δύο διαφορετικές γιορτές
Η απάντηση, λοιπόν, είναι απλή: ο μπακαλιάρος με σκορδαλιά έχει συνδεθεί παραδοσιακά με την 25η Μαρτίου, εξαιτίας του εορτασμού του Ευαγγελισμού και της δυνατότητας κατανάλωσης ψαριού μέσα στη Σαρακοστή.
Την 28η Οκτωβρίου δεν υπάρχει αντίστοιχο καθιερωμένο έθιμο. Αν, όμως, η οικογένεια έχει συνηθίσει να απολαμβάνει μπακαλιάρο και τότε, μπορεί φυσικά να συνεχίσει την παράδοσή της.
Άλλωστε, τα οικογενειακά τραπέζια αποκτούν τη δική τους αξία μέσα από τις συνήθειες που περνούν από γενιά σε γενιά. Το σημαντικό είναι να γνωρίζουμε από πού προέρχεται κάθε έθιμο και να επιλέγουμε τι θέλουμε να κρατήσουμε.
Πάντως, αν θέλετε να τον…τιμήσετε, ορίστε μερικές συνταγές:
25η Μαρτίου: 5 διαφορετικές συνταγές για μπακαλιάρο που θα ξετρελάνουν τα παιδιά
Το ιδανικότερο κουρκούτι για έναν τέλειο τηγανιτό μπακαλιάρο
