Τα τελευταία χρόνια το άτμισμα (vaping) έχει εξελιχθεί σε μία από τις πιο διαδεδομένες συνήθειες μεταξύ εφήβων παγκοσμίως.
Αν και συχνά προβάλλεται ως μια «πιο ασφαλής» εναλλακτική του συμβατικού τσιγάρου, η πραγματικότητα για τα παιδιά και τους εφήβους είναι πολύ διαφορετική.
Όπως επισημαίνει η παιδίατρος Τσαρτσάλη Λεμονιά, αναπληρώτρια διευθύντρια της Παιδιατρικής Κλινικής ΜΗΤΕΡΑ, το αναπτυσσόμενο αναπνευστικό και νευρικό σύστημα των παιδιών είναι ιδιαίτερα ευάλωτο στις ουσίες που περιέχονται στα ηλεκτρονικά τσιγάρα. Για τον λόγο αυτό, τονίζει, είναι κρίσιμο οι γονείς να γνωρίζουν τι πραγματικά είναι το άτμισμα, ποιοι κίνδυνοι το συνοδεύουν και πώς μπορούν να προστατεύσουν τα παιδιά τους.
Τι είναι το άτμισμα
Σύμφωνα με την κ. Λεμονιά, το άτμισμα αφορά τη χρήση συσκευών που θερμαίνουν ένα υγρό (e-liquid) και παράγουν ατμό, ο οποίος εισπνέεται. Το υγρό αυτό συνήθως περιέχει νικοτίνη – συχνά σε υψηλές συγκεντρώσεις –, αρωματικές ουσίες, χημικούς διαλύτες όπως προπυλενογλυκόλη και γλυκερίνη, αλλά και άλλα συστατικά που δεν είναι πάντα γνωστά στον χρήστη. Οι συσκευές είναι μικρές, διακριτικές και εύκολες στην απόκρυψη, γεγονός που διευκολύνει τη χρήση τους ακόμη και σε σχολικούς χώρους.
Γιατί ελκύει τα παιδιά
Η παιδίατρος εξηγεί ότι οι έφηβοι έλκονται από το άτμισμα λόγω των ελκυστικών γεύσεων, του επιθετικού μάρκετινγκ που το παρουσιάζει ως «αθώο» και «μοντέρνο», αλλά και της πίεσης από συνομηλίκους. Παράλληλα, πολλοί νέοι έχουν τη λανθασμένη εντύπωση ότι ο ατμός είναι απλώς νερό και δεν εγκυμονεί κινδύνους.
Κίνδυνοι για την υγεία
Η κ. Λεμονιά υπογραμμίζει ότι, παρότι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα σχεδιάστηκαν ως βοήθημα διακοπής καπνίσματος για ενήλικες, για τα παιδιά αποτελούν σοβαρό κίνδυνο. Το άτμισμα μπορεί να προκαλέσει φλεγμονή στους βρόγχους, αύξηση κρίσεων άσθματος, χρόνιο βήχα, βραχνάδα και μακροπρόθεσμη μείωση της αναπνευστικής λειτουργίας. Έχουν επίσης καταγραφεί σοβαρές περιπτώσεις πνευμονικής βλάβης (EVALI), κυρίως σε νεαρούς χρήστες.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η υψηλή περιεκτικότητα νικοτίνης, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε ισχυρή εξάρτηση, άγχος, νευρικότητα, δυσκολίες συγκέντρωσης και – όπως τονίζει η γιατρός – να αποτελέσει «γέφυρα» προς το συμβατικό κάπνισμα στην ενήλικη ζωή. Παράλληλα, η νικοτίνη επηρεάζει περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη μνήμη, την προσοχή και τον έλεγχο των παρορμήσεων, με πιθανές μόνιμες συνέπειες.
Δεν λείπουν και οι κίνδυνοι από ατυχήματα, καθώς υγρά με υψηλή νικοτίνη μπορεί να προκαλέσουν τοξικότητα αν καταποθούν, ενώ έχουν αναφερθεί και περιστατικά έκρηξης συσκευών κατά τη φόρτιση.
Ενδείξεις που πρέπει να κινητοποιήσουν τους γονείς
Η παιδίατρος αναφέρει ότι σημάδια όπως ανεξήγητη μυρωδιά φρούτων ή γλυκών, συχνός βήχας, μικρές συσκευές που μοιάζουν με USB ή αυξημένη νευρικότητα μπορεί να υποδηλώνουν χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου.
Πώς να μιλήσετε στο παιδί σας
Η κ. Λεμονιά τονίζει ότι η συζήτηση πρέπει να γίνεται με ηρεμία και κατανόηση. Προτείνει οι γονείς να ξεκινούν από το ενδιαφέρον τους, να εξηγούν τους κινδύνους με απλά και αληθινά δεδομένα, να ενισχύουν την αυτοεκτίμηση των παιδιών και να αποτελούν οι ίδιοι θετικό πρότυπο υγιούς συμπεριφοράς.
Πότε χρειάζεται βοήθεια ειδικού
Αν υπάρχουν ενδείξεις συστηματικής χρήσης ή εξάρτησης, η γιατρός συστήνει άμεση επικοινωνία με παιδίατρο, παιδοπνευμονολόγο, ιατρείο διακοπής καπνίσματος για εφήβους ή ψυχολόγο. Όπως καταλήγει, η έγκαιρη παρέμβαση αυξάνει σημαντικά τις πιθανότητες επιτυχούς διακοπής και προστασίας της υγείας του παιδιού.
