Γράφει η Ιωάννα Θεοδωρακοπούλου, PsyD, MSc, Counselling Psychologist – Psychotherapist / Infertility Counsellor, Head of Counselling services at SYNEIDOS ([email protected])
Όταν δεν μπορούμε να είμαστε παρόντες: Πώς “να δείχνουμε” στα παιδιά ότι είμαστε εκεί, ακόμα κι όταν δεν μπορούμε να είμαστε.
Ένα βίντεο που έγινε viral ως «showing up matters» δείχνει την σημασία το να είμαστε εκεί για να στηρίξουμε τα παιδιά μας, στρέφοντας την κάμερα στο πρόσωπο του παιδιού που την στιγμή που βγαίνει στην σκηνή, αναζητά οικεία πρόσωπα στο κοινό. Δεν θα μάθουμε ποτέ την ιστορία του ανθρώπου που ήταν πίσω από την κάμερα αλλά ένα είναι ξεκάθαρο και σαφές. Ότι έχει σημασία. Το να είμαστε εκεί έχει σημασία! Αυτή η σύντομη φράση συνοψίζει μια αλήθεια που κάθε παιδί, κάπου μέσα του, γνωρίζει πολύ καλά. Ένα βλέμμα, ένα χαμόγελο, η παρουσία ενός οικείου προσώπου στο κοινό μπορεί να αλλάξει ολόκληρη τη συναισθηματική του κατάσταση….από αμηχανία σε χαρά, από ανασφάλεια σε περηφάνια.
Καθηγητής του Χάρβαρντ μοιράζεται 3 απλά μυστικά για ευτυχισμένα παιδιά
Ωστόσο, η πραγματικότητα των ενηλίκων συχνά περιλαμβάνει δουλειές, υποχρεώσεις, ασθένειες, ανατροπές. Και τότε έρχεται στην σκηνή η ενοχή: «Δεν ήμουν εκεί. Μήπως του προκάλεσα πληγή;» Θα πρότεινα να βγούμε από αυτόν τον φαύλο κύκλο ενοχής και να δούμε τι πραγματικά σημαίνει να “είσαι εκεί” για το παιδί. Όπως και πώς μπορούμε να το πετύχουμε ακόμα κι όταν δεν μπορούμε να είμαστε φυσικά παρόντες.
Η παρουσία του γονιού ή του φροντιστή είναι θεμελιώδης για την ασφάλεια του παιδιού. Βιβλιογραφικά (Bowlby, Ainsworth) γνωρίζουμε ότι ένα παιδί που νιώθει πως ο γονιός του είναι διαθέσιμος και ανταποκρίνεται στις ανάγκες του, αναπτύσσει ασφαλή δεσμό, κι αυτή είναι η βάση για υγιείς σχέσεις, αυτοπεποίθηση και συναισθηματική ρύθμιση στην ενήλικη ζωή.
Όταν το παιδί βλέπει έναν οικείο στο κοινό, δεν βιώνει απλώς χαρά. Βιώνει επιβεβαίωση της αξίας του, νοιώθει ότι είναι σημαντικός, ότι τον βλέπουν. Αυτή η στιγμή έχει τεράστια ψυχολογική βαρύτητα. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί ενήλικες, όταν βλέπουν αντίστοιχα βίντεο ή φωτογραφίες, συγκινούνται βαθιά διότι θυμούνται τις στιγμές που κανείς δεν ήταν εκεί για εκείνους.
Η ζωή, όμως, δεν είναι πάντα τόσο απλή. Μπορεί να υπάρχουν δύο παιδιά σε διαφορετικές δραστηριότητες, ένα έκτακτο ωράριο, μια ασθένεια. Η απουσία, τότε, προκαλεί ενοχές. Όμως δεν προκαλούμε τραύμα επειδή λείψαμε μία φορά. Η σχέση γονιού-παιδιού δεν είναι μια μεμονωμένη στιγμή, αλλά μια μακροχρόνια διαδικασία. Αυτό που μετρά είναι η συνέπεια και η συναισθηματική διαθεσιμότητα στο σύνολο της σχέσης. Η προσκόλληση είναι ένα μακροπρόθεσμο παιχνίδι. Τα παιδιά αναπτύσσονται, αλλάζουν, και ο εγκέφαλος παραμένει δεκτικός σε νέες εμπειρίες και επανασυνδέσεις. Με άλλα λόγια, κάθε φορά που επιστρέφουμε, έχουμε ευκαιρία να ξαναχτίσουμε τη γέφυρα.
Πώς όμως μπορούμε να είμαστε εκεί όταν δεν μπορούμε να είμαστε εκεί;
Υπάρχουν πολλοί τρόποι να δείξουμε στα παιδιά ότι παραμένουμε παρόντες, ακόμη κι όταν οι συνθήκες δεν μας το επιτρέπουν σωματικά. Eίναι πολύ σημαντικό να είμαστε ειλικρινείς μαζί τους και να αναγνωρίζουμε τί συμβαίνει. Με απλά λόγια πρέπει να γνωρίζουν γιατί δεν μπορούμε να είμαστε παρόντες και δίνουμε χώρο για τα συναισθήματά τους.
«Ξέρω ότι στενοχωρήθηκες που δεν θα είμαι εκεί, κι εγώ το ίδιο. Θα ήθελα πολύ να σε δω να παίζεις.» Με αυτό τον τρόπο ενισχύουμε την εμπιστοσύνη τους και διδάσκουμε στο παιδί ότι τα συναισθήματα έχουν χώρο και νόημα.
Αν υπάρχει δυνατότητα, θα ήταν βοηθητικό να ζητήσουμε να τραβήξει κάποιος ένα μικρό βίντεο. Όταν το δούμε μαζί του, είναι ωφέλιμο να το ρωτήσουμε πώς ένιωσε, τι θυμάται, τι του άρεσε. Είναι μια αποτελεσματική οδός για να «γεμίσει» το συναισθηματικό κενό της απουσίας. Μια άλλη οδός που μπορεί να λειτουργήσει σαν συναισθηματική άγκυρα είναι ένα χειρόγραφο σημείωμα, ένα μήνυμα ή και μια φωνητική ηχογράφηση. Το παιδί θα το έχει μαζί του και θα νοιώθει δυναμικά ότι το σκέφτονται.
Μην ξεχνάμε ότι τα παιδιά λατρεύουν να ξαναζούν εμπειρίες. Σε αυτή βάση, μπορούμε να ζητήσουμε να μας δείξει την παράστασή του ή να το παίξουμε μαζί στο σπίτι. Έτσι θα συμβάλλουμε στο να ξαναβιώσει τη χαρά, αλλά αυτή τη φορά και με εμάς εκεί δίπλα του. Αυτές είναι στιγμές σύνδεσης όπως είναι και μερικά λεπτά κοινής παρουσίας χωρίς κινητό, ένα παιχνίδι στο αυτοκίνητο, μια συζήτηση πριν τον ύπνο, ένα προγραμματισμένο (καθιερωμένο) ραντεβού για βόλτα. Δεν είναι ανάγκη να είναι εντυπωσιακές.
Όπως συχνά επισημαίνουμε οι επαγγελματίες της ψυχικής υγείας, το να δείχνουμε επιείκεια και κατανόηση προς τον εαυτό μας είναι εξίσου σημαντικό με το να δείχνουμε σταθερότητα στα παιδιά μας. Όταν εμείς ως γονείς δείχνουμε αυτο-συμπόνια, διδάσκουμε στο παιδί ότι δεν χρειάζεται να είναι τέλειο για να είναι αγαπητό.Καθώς η αγάπη δεν “μετριέται” με παρουσίες, αλλά με διαθεσιμότητα, συνέπεια και ειλικρίνεια.
Το να είμαστε λοιπόν εκεί σημαίνει, να είμαστε ψυχικά διαθέσιμοι, να δείχνουμε στο παιδί μας ότι έχει αξία, ακόμη κι όταν δεν μπορούμε να είμαστε στην πρώτη σειρά. Να επιτρέπουμε στα συναισθήματα — τα δικά μας και τα δικά του — να έχουν θέση. Να θυμόμαστε ότι κάθε σχέση είναι μια σειρά από στιγμές επανασύνδεσης.
Κάθε φορά που ένα παιδί νιώθει ότι το βλέπουν, το ακούνε και το θυμούνται…. χτίζεται κάτι βαθύ και σταθερό μέσα του. Η πεποίθηση ότι «είμαι σημαντικός και αγαπημένος, ακόμη κι όταν δεν είμαι στο επίκεντρο».
Και αυτό, ίσως, είναι η πιο ουσιαστική μορφή παρουσίας!
Ioanna P. Theodorakopoulos, PsyD, MSc
Counselling Psychologist – Psychotherapist / Infertility Counsellor
Head of Scientific & Counselling services of SYNEIDOS
Of1: Soutsou 13, Mavili Sq.
Of2: Dim.Ag.Metaxa 21, Glifada
Tel. +30 6936 54 26 70
E-mail. [email protected], [email protected]
