Μπορεί ένα κινητό τηλέφωνο να επηρεάζει τη συγκέντρωση ενός μαθητή ακόμη κι όταν βρίσκεται απλώς στην τσάντα του; Και πόσο μπορεί να αλλάξει η σχολική επίδοση όταν τα smartphones απομακρύνονται εντελώς από την τάξη;
Μια μεγάλη έρευνα με δεδομένα από περίπου 3,3 εκατομμύρια μαθητές στις ΗΠΑ φέρνει νέα στοιχεία στη συζήτηση για την απαγόρευση των κινητών στα σχολεία. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι αυστηροί περιορισμοί στη χρήση των smartphones συνδέονται με μετρήσιμη βελτίωση στις επιδόσεις των παιδιών στα Μαθηματικά και την Ανάγνωση.
Η διαφορά, σύμφωνα με τους ερευνητές, αντιστοιχεί σε περίπου μία έως δύο επιπλέον εβδομάδες μάθησης μέσα σε ένα σχολικό έτος. Πρόκειται για ένα εύρημα που αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία γονείς και εκπαιδευτικοί αναζητούν τρόπους να περιορίσουν τους περισπασμούς που προκαλούν οι οθόνες.
Ωστόσο, οι επιστήμονες ξεκαθαρίζουν ότι η απαγόρευση των κινητών δεν αποτελεί μαγική λύση. Η βελτίωση που καταγράφηκε είναι υπαρκτή, αλλά σχετικά μικρή, ενώ παραμένουν πολλά ερωτήματα για το τι συμβαίνει όταν οι μαθητές επιστρέφουν στο σπίτι και ξαναπιάνουν το κινητό τους.
Η έρευνα του Harvard σε 3,3 εκατομμύρια μαθητές
Η μελέτη δημοσιοποιήθηκε στις 17 Νοεμβρίου 2026 από το Κέντρο Εκπαιδευτικής Πολιτικής Έρευνας του Πανεπιστημίου Harvard, σε συνεργασία με ερευνητές του Dartmouth College και του οργανισμού εκπαιδευτικής αξιολόγησης NWEA.
Οι επιστήμονες ανέλυσαν δεδομένα περίπου 3,3 εκατομμυρίων μαθητών από 4.600 σχολεία σε 49 πολιτείες των ΗΠΑ και την Περιφέρεια της Κολούμπια. Στην έρευνα συμπεριλήφθηκαν μαθητές από την Γ΄ Δημοτικού έως και την Α΄ Λυκείου, κατά τις σχολικές χρονιές 2021-2022 έως 2025-2026.
Για την αξιολόγηση της μαθησιακής προόδου χρησιμοποιήθηκαν τα αποτελέσματα των εξετάσεων MAP Growth, οι οποίες καταγράφουν την επίδοση των μαθητών στα Μαθηματικά και την Ανάγνωση.
Οι ερευνητές δεν περιορίστηκαν στη σύγκριση σχολείων που επέτρεπαν ή απαγόρευαν τη χρήση κινητών. Εξέτασαν πώς μεταβλήθηκαν οι επιδόσεις μετά την εφαρμογή αυστηρών περιορισμών.
Μάλιστα, έδωσαν ιδιαίτερη προσοχή στα σχολεία όπου τα κινητά δεν έπρεπε απλώς να παραμένουν κλειστά κατά τη διάρκεια του μαθήματος. Οι μαθητές υποχρεώνονταν να τοποθετούν τις συσκευές τους σε ειδικές κλειδωμένες θήκες, οι οποίες παρέμεναν κλειστές καθ’ όλη τη διάρκεια της σχολικής ημέρας.
Μία έως δύο επιπλέον εβδομάδες μάθησης μέσα σε έναν χρόνο
Το βασικό εύρημα της έρευνας ήταν ότι στα σχολεία που εφάρμοσαν αυστηρές απαγορεύσεις καταγράφηκε ετήσια βελτίωση της μαθησιακής προόδου κατά περίπου 0,01 τυπική απόκλιση.
Σε εκπαιδευτικούς όρους, η διαφορά αντιστοιχεί σε μία έως δύο επιπλέον εβδομάδες μάθησης μέσα σε ένα σχολικό έτος.
Η θετική μεταβολή καταγράφηκε τόσο στα Μαθηματικά όσο και στην Ανάγνωση. Παράλληλα, δεν αφορούσε αποκλειστικά μαθητές με υψηλές ή χαμηλές αρχικές επιδόσεις, καθώς παρατηρήθηκαν θετικά αποτελέσματα σε διαφορετικές εκπαιδευτικές βαθμίδες και σχολικές κοινότητες με διαφορετικά οικονομικά χαρακτηριστικά.
Ένα ακόμη ενδιαφέρον στοιχείο ήταν ότι η αποθήκευση των κινητών σε κλειδωμένες θήκες φάνηκε να περιορίζει το ποσοστό των μαθητών που παρουσίαζαν μεγάλες απώλειες στις επιδόσεις τους στην Ανάγνωση κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς.
Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι η απαγόρευση οδηγεί αυτομάτως σε θεαματική άνοδο των βαθμολογιών. Η επίδραση είναι σταδιακή και το πραγματικό της μέγεθος χρειάζεται να αξιολογείται με βάση το ευρύτερο εκπαιδευτικό περιβάλλον.
Γιατί οι επιστήμονες ανησυχούν για τις σχολικές επιδόσεις
Η συγκεκριμένη έρευνα έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι επιδόσεις των μαθητών στις ΗΠΑ έχουν παρουσιάσει σημαντική υποχώρηση.
Από το 2013 έως το 2024, οι επιδόσεις των μαθητών της Β΄ Γυμνασίου στα Μαθηματικά και την Ανάγνωση μειώθηκαν σταδιακά. Η συνολική απώλεια αντιστοιχεί περίπου σε μία σχολική τάξη.
Η υποχώρηση αυτή συνέπεσε χρονικά με την ταχεία εξάπλωση των smartphones και της πρόσβασης στο διαδίκτυο. Αυτό, ωστόσο, δεν αποδεικνύει ότι τα κινητά αποτελούν τη μοναδική αιτία της πτώσης. Η πανδημία, οι διακοπές στη διά ζώσης εκπαίδευση και άλλοι εκπαιδευτικοί παράγοντες έχουν επίσης επηρεάσει τη μαθησιακή πορεία των παιδιών.
Σύμφωνα με την ανάλυση του Harvard, το όφελος από τις αυστηρές απαγορεύσεις αντιστοιχεί περίπου στο μισό της ετήσιας υποχώρησης των επιδόσεων που είχε καταγραφεί πριν από την πανδημία. Με άλλα λόγια, το μέτρο φαίνεται να περιορίζει ένα μέρος της απώλειας, χωρίς να ανατρέπει από μόνο του τη συνολική εικόνα.
Δεν συμφωνούν όλες οι έρευνες για την απαγόρευση των κινητών
Η συζήτηση δεν έχει κλείσει. Μια διαφορετική πανεθνική μελέτη, στην οποία συμμετείχαν ερευνητές από τα πανεπιστήμια Stanford, Michigan, Duke και Pennsylvania, κατέληξε σε λιγότερο ενθαρρυντικά συμπεράσματα σχετικά με τη συνολική βελτίωση των βαθμολογιών.
Η συγκεκριμένη έρευνα, η οποία εξέτασε διαφορετικά δεδομένα από σχολεία που χρησιμοποιούσαν κλειδωμένες θήκες για τα κινητά, εντόπισε περιορισμένες συνολικές επιδράσεις στις επιδόσεις. Καταγράφηκαν, ωστόσο, ορισμένα θετικά αποτελέσματα στα Μαθηματικά για μαθητές Λυκείου μετά από τρία χρόνια εφαρμογής των περιορισμών.
Οι διαφορετικές διαπιστώσεις δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι η μία έρευνα ακυρώνει την άλλη. Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν διαφορετικές μεθόδους και πηγές δεδομένων, ενώ τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι επιδράσεις των απαγορεύσεων δεν είναι πάντα ίδιες ούτε εμφανίζονται αμέσως.
Επιπλέον, σημαντικό ρόλο παίζει ο τρόπος εφαρμογής των κανόνων. Μια απαγόρευση που υπάρχει μόνο στα χαρτιά δεν είναι απαραίτητα αποτελεσματική. Κάποιοι μαθητές μπορεί να βρίσκουν τρόπους να παρακάμπτουν τους περιορισμούς ή να στρέφονται σε άλλες συσκευές.
Τι συμβαίνει όταν τα παιδιά επιστρέφουν στο σπίτι;
Ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο ερώτημα που μένει αναπάντητο. Η απομάκρυνση του κινητού από την τάξη δεν σημαίνει απαραίτητα ότι περιορίζεται και ο συνολικός χρόνος που περνά ένας μαθητής μπροστά σε μια οθόνη.
Τι συμβαίνει όταν επιστρέφει στο σπίτι; Πόσο χρόνο αφιερώνει στα social media αντί για το διάβασμα; Πόσο επηρεάζουν οι ειδοποιήσεις τη μελέτη του; Και τι επιπτώσεις μπορεί να έχει η χρήση του κινητού μέχρι αργά το βράδυ στον ύπνο και στη συγκέντρωση της επόμενης ημέρας;
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι χρειάζονται περισσότερα δεδομένα για να κατανοηθεί πλήρως η σχέση ανάμεσα στον χρόνο που περνούν οι νέοι στο διαδίκτυο και στις σχολικές τους επιδόσεις.
Η απομάκρυνση των smartphones από την τάξη μπορεί να δημιουργήσει περισσότερο χώρο για συγκέντρωση και συμμετοχή στο μάθημα. Δεν αρκεί, όμως, από μόνη της για να αντιμετωπίσει τις μαθησιακές δυσκολίες ή τις εκπαιδευτικές ανισότητες.
Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να φύγουν τα κινητά από τα σχολεία, αλλά ο χρόνος που απελευθερώνεται να αξιοποιηθεί ουσιαστικά: με περισσότερο διάλογο, ενεργή συμμετοχή, δημιουργική μάθηση και ουσιαστική επαφή ανάμεσα σε μαθητές και εκπαιδευτικούς.
