Ο τρόπος που κινήθηκαν οι αρχές ώστε να εξασφαλίσουν την ομολογία της Ειρήνης Μουρτζούκου χωρίς να παραβιάσουν τη δικονομική νομιμότητα.
Ένα σιωπηλό, αλλά σχολαστικά οργανωμένο σχέδιο των Αρχών οδήγησε τελικά στην ομολογία της 25χρονης Ειρήνης Μουρτζούκου για τέσσερις δολοφονίες βρεφών. Οι χειρισμοί των αστυνομικών και δικαστικών λειτουργών θυμίζουν φιλμ νουάρ: αιφνιδιασμός, ψυχολογική αποδόμηση και ένα περιβάλλον σχεδιασμένο να προκαλέσει ρήγματα στη σιωπή.
Βήμα 1ο: Η Σύλληψη-Αιφνιδιασμός
Το μεσημέρι της Δευτέρας 8 Ιουλίου, στις 12:30, η Μουρτζούκου συλλαμβάνεται αιφνιδιαστικά σε ξενοδοχείο. Η απόφαση για την κίνηση αυτή είχε ήδη ληφθεί από την ανακρίτρια Πατρών και τον εισαγγελέα, καθώς είχαν στα χέρια τους αρκετά επιβαρυντικά στοιχεία, αν και όχι πλήρη ιατροδικαστικά πορίσματα.
Η αστυνομία, σε συνεργασία με τις ανακριτικές αρχές, εκδίδει ένταλμα και οργανώνει την προσαγωγή της χωρίς καμία διαρροή ή δημόσια ανακοίνωση. Στόχος: να μη δοθεί χρόνος αντίδρασης και προετοιμασίας.
Βήμα 2ο: Χαλαρή πίεση χωρίς ανάκριση
Εδώ βρίσκεται και το κομβικό σημείο του σχεδίου. Η Ειρήνη Μουρτζούκου δεν μεταφέρεται σε κρατητήρια, όπως συνηθίζεται, αλλά σε ένα γραφείο στον 11ο όροφο της ΓΑΔΑ, όπου παραμένει για ώρες, σχεδόν ολόκληρο το 24ωρο. Στο χώρο υπήρχαν μόνο δύο καρέκλες.
Οι Αστυνομικοί δεν της ασκούν πίεση. Δεν την ανακρίνουν επίσημα. Της επιτρέπουν να μείνει με τις σκέψεις της, να βιώσει την ένταση και την αναμονή. Ψυχολογικά, αυτή η τακτική —που έχει εφαρμοστεί σε περιπτώσεις ομολογιών μελετημένα σε ξένα μοντέλα ανακρίσεων— δημιουργεί εσωτερική αποδόμηση.
Η διαχείριση αυτή από την πλευρά της αστυνομίας είναι καθόλα νόμιμη. Κατά τη διάρκεια κράτησης σε ανακριτικό στάδιο, ο ύποπτος έχει δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο, δικαίωμα σιωπής και δικαίωμα ενημέρωσης για το αδίκημα που του αποδίδεται. Η κράτηση της Μουρτζούκου εκτός κρατητηρίων δεν παραβίασε τα δικαιώματά της, αλλά εντάχθηκε στη διακριτική ευχέρεια των Αρχών για τον χειρισμό της προανάκρισης.
Βήμα 3ο: Η ανωμοτί κατάθεση
Το βράδυ της Τρίτης, λίγο πριν τα μεσάνυχτα, αστυνομικοί του Ανθρωποκτονιών την πλησιάζουν με ήπιο τρόπο. Της μιλούν χωρίς πίεση. Η συνομιλία οδηγείται, σχεδόν φυσικά, σε ανωμοτί κατάθεση, μια διαδικασία που δεν απαιτεί όρκο και χρησιμοποιείται όταν κάποιος θεωρείται ύποπτος αλλά δεν έχει ακόμα επισήμως κατηγορηθεί. Η «ανωμοτί κατάθεση» προβλέπεται από το άρθρο 31 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας (ΚΠΔ). Δίνεται όταν ένα πρόσωπο δεν έχει ακόμη επισήμως κατηγορηθεί, αλλά υπάρχουν ενδείξεις ενοχής. Είναι ένα εργαλείο προανακριτικού χαρακτήρα, δεν απαιτεί όρκο και προστατεύει τα δικαιώματα του υπόπτου. Εδώ εικάζεται ότι χρησιμοποιήθηκε για να ληφθεί κατάθεση χωρίς την πίεση του επίσημου κατηγορητηρίου και με μεγαλύτερη ψυχολογική ευελιξία.
Η κατάθεση ξεκινά στις 12:30 και τελειώνει στις 5 το πρωί. Η Μουρτζούκου ομολογεί τέσσερις δολοφονίες. Μιλά για «δαίμονες», για «θόλωση», για μεταμέλεια. Δεν μπαίνει σε λεπτομέρειες των εγκλημάτων, αλλά εκφράζει έντονα την ψυχολογική της κατάσταση.
«Με κυρίευαν δαίμονες… Δεν ήξερα τι έκανα. Μετά μετάνιωνα και προσπαθούσα να τα επαναφέρω στη ζωή», είπε χαρακτηριστικά.
Αναφέρεται το πρώτο της παιδί, ένα βρέφος 19 ημερών, λέγοντας πως πέθανε κατά λάθος επειδή το πλάκωσε στον ύπνο. Για τις υπόλοιπες περιπτώσεις, αφήνει υπαινιγμούς αλλά όχι πλήρεις περιγραφές.
Η νομική καινοτομία: Ανάκριση χωρίς ανάκριση
Η χρήση της ανωμοτί κατάθεσης αποτελεί τακτική-κλειδί. Όπως επισημαίνουν νομικοί κύκλοι, πρόκειται για έναν τρόπο να ξεπεραστεί το φράγμα της άρνησης χωρίς να υπάρχει ακόμα επίσημο κατηγορητήριο. Ο ψυχολογικός χρόνος, η έλλειψη έντονης αστυνομικής παρουσίας και η ελεγχόμενη πίεση λειτουργούν συνδυαστικά. «Η αστυνομία δεν προκάλεσε σύγκρουση. Δημιούργησε χώρο. Και εκεί λύγισε», σημειώνει χαρακτηριστικά ανώτατη πηγή του Ανθρωποκτονιών.
Η όλη διαδικασία είναι σύνομη με το άρθρο 6 της ΕΣΔΑ (Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου), το οποίο κατοχυρώνει το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη και απαγορεύει κάθε μορφή εξαναγκαστικής ομολογίας (involuntary confession). Η «ήπια» προσέγγιση των Αρχών διατηρείται εντός των ορίων που επιτρέπει η ΕΣΔΑ, εφόσον η ομολογία δόθηκε οικειοθελώς.
Η επόμενη μέρα: Προφυλάκιση και νέα απολογία
Μετά την ομολογία της, η Ειρήνη Μουρτζούκου μεταφέρθηκε στην ανακρίτρια Πατρών. Η απολογία της την Κυριακή, καθώς πήρε αναβολή, αναμένεται να είναι ακόμη πιο λεπτομερής, καθώς δεσμεύτηκε πως θα μιλήσει για όσα ένιωθε, αλλά και για το περιβάλλον που τη διαμόρφωσε. Προς το παρόν, δεν έχει ομολογήσει τον θάνατο του μικρού Παναγιωτάκη (Αύγουστος 2024), κάτι που ενδέχεται να προστεθεί στις επόμενες ημέρες.
