Το ξέρατε ότι το άσθμα είναι η πιο συνηθισμένη χρόνια αναπνευστική νόσος στα παιδιά; Για το θέμα αυτό μας γράφει η Αλεξάνδρα Κουτσοκέρα, Ιατρός Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος, MSc Ογκολογία Θώρακος, Παιδιατρική Πνευμονολογία, Β’ Πνευμονολογική Κλινική Ερρίκος Ντυνάν Hospital Center.
Το άσθμα αποτελεί την πιο κοινή χρόνια αναπνευστική νόσο στα παιδιά. Υπολογίζεται μάλιστα ότι περίπου 5,5 εκατομμύρια παιδιά στην Ευρώπη πάσχουν από άσθμα. Αν και είναι μια τόσο συχνή πάθηση, η διάγνωση του άσθματος στα παιδιά αποτελεί μία σημαντική κλινική πρόκληση. Και αυτό γιατί δεν υπάρχει μία μοναδική εξέταση εκλογής που να θέτει τη διάγνωση.
Ποια είναι τα κυριότερα συμπτώματα του άσθματος;
- Βήχας
Ο βήχας είναι συνήθως ξηρός και εμφανίζεται κυρίως κατά τη διάρκεια της νύχτας ή τις πρώτες πρωινές ώρες αλλά και κατά την άσκηση.
- Συριγμός
Είναι ένας υψίσυχνος ήχος, ακουστός συχνά χωρίς στηθοσκόπιο, σαν «σφύριγμα», που ακούγεται κυρίως στην εκπνοή
- Δυσκολία στην αναπνοή
Τα παιδιά με άσθμα εμφανίζουν συχνά επεισόδια δύσπνοιας. Συγκεκριμένα το παιδί που έχει δυσκολία στην αναπνοή αναπνέει γρήγορα, εμφανίζει εισολκές μεσοπλευρίων και σφαγής(δηλαδή ότι το δέρμα κάτω από τις πλευρές και στο λακκάκι του λαιμού πηγαίνει προς τα μέσα) και πολλές φορές μπορεί να είναι ανήσυχο, να μην μπορεί να μιλήσει ή να εμφανίζει και κόπωση.
- Συσφικτικό αίσθημα στο στήθος
Παιδιά μεγαλύτερης κυρίως ηλικίας μπορεί να αναφέρουν αίσθημα βάρους στο στήθος ή πόνο στο θώρακα.
Πολλοί ασθενείς εμφανίζουν παραπάνω από ένα από τα ανωτέρω συμπτώματα. Δεν είναι απαραίτητο τα συμπτώματα να είναι συνεχή, μπορεί να εμφανίζουν εξάρσεις και υφέσεις. Συχνά τα συμπτώματα εμφανίζονται ή επιδεινώνονται με τις ιώσεις. Κύριοι εκλυτικοί παράγοντες του άσθματος αποτελούν επίσης η άσκηση, το γέλιο, τα διάφορα αεροαλλεργιογόνα (γύρεις, ακάρεα, τρίχωμα ζώων) ή ο κρύος αέρας. Δεν είναι σπάνιο, παιδιά με άσθμα να εμφανίζουν ταυτόχρονα συμπτώματα αλλεργικής ρινίτιδας ή ατοπικής δερματίτιδας. Γι’ αυτό η λήψη ενός εκτεταμένου ιατρικού ιστορικού είναι απαραίτητη. Η ύπαρξη οικογενειακού ιστορικού άσθματος ή ατοπίας θα πρέπει επίσης να αναζητείται καθώς αυξάνει τον κίνδυνο για ανάπτυξη άσθματος.
Η διάγνωση του άσθματος στα παιδιά
Εκτός από το ιστορικό, σημαντικό ρόλο στη διάγνωση του άσθματος παίζει η λεπτομερής κλινική εξέταση του παιδιού. Παρόλα αυτά, μία φυσιολογική κλινική εξέταση δεν αποκλείει το άσθμα. Τέλος, η σπιρομέτρηση μπορεί να γίνει σε παιδιά ηλικίας μεγαλύτερης των 5-6 ετών. Μία φυσιολογική σπιρομέτρηση όμως και πάλι δεν αποκλείει τη διάγνωση του άσθματος στα παιδιά.
Σε περίπτωση που ένα παιδί εμφανίζει ένα ή περισσότερα από τα ανωτέρω συμπτώματα θα πρέπει να αναζητηθεί ιατρική βοήθεια. Η αντιμετώπιση του άσθματος έχει στόχο τόσο την ανακούφιση των οξέων συμπτωμάτων του παιδιού όσο και τον μακροχρόνιο έλεγχο της νόσου. Σε κάθε περίπτωση, είναι μία νόσος που αντιμετωπίζεται με επιτυχία και το ασθματικό παιδί μπορεί να έχει μία φυσιολογική ζωή, χωρίς περιορισμούς.
Θεραπεία για το άσθμα στα παιδιά
Το θεμέλιο της θεραπείας του άσθματος είναι η φαρμακολογική θεραπεία. Με τη σωστή φαρμακευτική αγωγή και τη σωστή τεχνική εισπνοής, τα περισσότερα παιδιά με άσθμα μπορούν να επιτύχουν τον στόχο της θεραπείας του άσθματος. Η ένταση της θεραπείας καθορίζεται από τον βαθμό ελέγχου του άσθματος, όπου το φάρμακο πρέπει να χρησιμοποιείται σε διαφορετικά στάδια ανάλογα με το βαθμό των συμπτωμάτων (Orton et al., 2014). Η φαρμακευτική αγωγή κυμαίνεται από τους β2 εκλεκτικούς αδρενεργικούς διεγέρτες μικρής διαρκείας, όπως απαιτείται έως την τακτική θεραπεία με έναν τροποποιητή λευκοτριενίου ή / και εισπνεόμενα κορτικοστεροειδή και β2 εκλεκτικούς αδρενεργικούς διεγέρτες μακράς δράσης. Εάν ο έλεγχος δεν επιτευχθεί με τη συμβατική θεραπεία, άλλα φάρμακα θα μπορούσαν να χορηγηθούν συμπληρωματικά, όπως από του στόματος κορτικοστεροειδή, αντί-IgE θεραπεία ή θεοφυλλίνη(Theophylline) (Strachan and Cook, 1998).
Αγωγή χωρίς φάρμακα
Το δεύτερο μέρος της περίθαλψης του άσθματος είναι η θεραπεία χωρίς την χρήση φαρμάκων. Περιλαμβάνει εκπαίδευση και υποστήριξη αυτοδιαχείρισης βάσει των αναγκών του ατόμου: πληροφορίες σχετικά με την ασθένεια, διακοπή του καπνίσματος και αποφυγή περιβαλλοντικής έκθεσης στον καπνό (environmental tobacco smoke – ΠΑΘΗΤΙΚΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ), προώθηση σωματικών δραστηριοτήτων, αποφυγή παραγόντων ενεργοποίησης, επίδειξη τεχνικής εισπνοής και συζητήσεις σχετικά με τις συναισθηματικές και ψυχολογικές πτυχές της νόσου (Orton et al.,2014). Για την παροχή φροντίδας για το άσθμα, η συνεργασία με τον ασθενή σε μια ομάδα, είναι απαραίτητη, π.χ. η διεπαγγελματική συνεργασία (με τη συμμετοχή ιατρού και νοσοκόμου και ψυχολόγου, διαιτολόγου ή φυσιοθεραπευτή όταν απαιτείται). Τόσο οι εθνικές όσο και οι διεθνείς οδηγίες επισημαίνουν τη σημαντικότητα της εκπαίδευσης των ασθενών και την υποστήριξη της αυτοδιαχείρισης του άσθματος. Ο σκοπός της εκπαίδευσης των ασθενών είναι να ενισχύσει και να υποστηρίξει τον ασθενή, έτσι ώστε να μπορεί να ελέγξει την ασθένειά του και να διαχειριστεί την καθημερινή του ζωή (Harju et al., 2016). Η αποτελεσματική διαχείριση του άσθματος απαιτεί συνεργασία με τον ασθενή ή / και τους γονείς, με υψηλό επίπεδο συμφωνίας σχετικά με τους στόχους της θεραπείας. Είναι επίσης σημαντικό να ληφθούν υπόψη οι ίδιοι οι στόχοι του ασθενούς, καθώς αυτοί μπορεί να διαφέρουν από τους συμβατικούς ιατρικούς στόχους.
Όσον αφορά την φυσική δραστηριότητα , παρά τις πιθανότητες εμφάνισης κρίσεων άσθματος, τα περισσότερα παιδιά και έφηβοι με άσθμα απολαμβάνουν τον αθλητισμό. Η σωματική δραστηριότητα προάγει τη λειτουργία της καρδιάς και των πνευμόνων και αποτρέπει τη συννοσηρότητα (π.χ. παχυσαρκία) που αυξάνει τη σοβαρότητα του άσθματος και συνιστάται η πλήρης συμμετοχή στη σωματική δραστηριότητα (στο παιχνίδι ή σε οργανωμένα αθλήματα)για όλα τα παιδιά και τους εφήβους με άσθμα εκτός από εξαιρετικά ακραία παραδείγματα (Kim, Sim and Choi, 2020). Τα συμπτώματα κατά τη διάρκεια της σωματικής άσκησης μπορούν συνήθως να αποφευχθούν με εισπνοές και προθέρμανση πριν από κάποια έντονη άθληση (Bobrowska-Korzeniowska et al., 2019).
