Η πρόληψη και η έγκαιρη διάγνωση βρίσκονται σήμερα στο επίκεντρο των σύγχρονων πολιτικών υγείας. Με αφορμή την εφαρμογή των Εθνικών Προγραμμάτων Προσυμπτωματικού Ελέγχου «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ», η Σοφία Παναγιωτοπούλου Senior Consultant – Head of Health Sector στη BRAINS I.C.S., μιλά για τη μετάβαση στην οργανωμένη πρόληψη, τις προκλήσεις εφαρμογής και τις προτεραιότητες της επόμενης ημέρας για τη δημόσια υγεία στην Ελλάδα.
Γιατί θεωρείτε ότι η πρόληψη αποτελεί σήμερα προτεραιότητα για τα συστήματα υγείας;
Η πρόληψη αποτελεί τη σημαντικότερη επένδυση που μπορεί να κάνει ένα σύστημα υγείας. Σήμερα γνωρίζουμε ότι η έγκαιρη διάγνωση μπορεί να μειώσει σημαντικά τη θνησιμότητα, να περιορίσει τις επιπτώσεις της νόσου και να βελτιώσει την ποιότητα ζωής των πολιτών. Παράλληλα, μειώνει το οικονομικό κόστος για το σύστημα υγείας, καθώς η αντιμετώπιση μιας νόσου σε πρώιμο στάδιο είναι πολύ πιο αποτελεσματική και λιγότερο επιβαρυντική από τη θεραπεία σε προχωρημένο στάδιο. Η μεγαλύτερη επιτυχία ενός σύγχρονου συστήματος υγείας δεν είναι να θεραπεύει περισσότερους ασθενείς, αλλά να δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε λιγότεροι άνθρωποι να νοσούν.
Τι σηματοδοτεί για την Ελλάδα η εφαρμογή των Εθνικών Προγραμμάτων Προσυμπτωματικού Ελέγχου «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ»;
Η εφαρμογή των Εθνικών Προγραμμάτων Προσυμπτωματικού Ελέγχου«ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» αλλάζει ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουμε την πρόληψη, καθώς πλέον το σύστημα υγείας αναλαμβάνει ενεργό ρόλο στην πρόσκληση και καθοδήγηση των πολιτών για τις προληπτικές τους εξετάσεις. Η Πολιτεία δεν περιμένει πλέον αποκλειστικά από τον πολίτη να αναζητήσει μόνος του μια εξέταση, αλλά τον προσκαλεί ενεργά, μέσα από ένα οργανωμένο σύστημα με συγκεκριμένες ομάδες-στόχους, καθορισμένες εξετάσεις και δυνατότητα παρακολούθησης της πορείας των προγραμμάτων.
Σήμερα υλοποιούνται τέσσερα μεγάλα προγράμματα: για τον καρκίνο του μαστού «Φώφη Γεννηματά», τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, τον καρκίνο του παχέος εντέρου και τα καρδιαγγειακά νοσήματα.
Με την αξιοποίηση της ψηφιακής τεχνολογίας, των άυλων παραπεμπτικών και των προσωποποιημένων ενημερώσεων, εκατομμύρια πολίτες έχουν δωρεάν και ευκολότερη πρόσβαση σε προληπτικές εξετάσεις. Το μεγάλο στοίχημα πλέον είναι η αυξημένη συμμετοχή να μεταφραστεί σε περισσότερες έγκαιρες διαγνώσεις και, τελικά, σε καλύτερα αποτελέσματα για τη δημόσια υγεία.
Ποια θεωρείτε ότι είναι σήμερα η μεγαλύτερη πρόκληση;
Η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι πλέον η διαθεσιμότητα των εξετάσεων αλλά η συμμετοχή των πολιτών. Ακόμη και τα καλύτερα οργανωμένα προγράμματα δεν μπορούν να αποδώσουν αν οι πολίτες δεν ανταποκριθούν στην πρόσκληση. Χρειάζεται συνεχής ενημέρωση, ενίσχυση της εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς υγείας και καλλιέργεια μιας κουλτούρας πρόληψης από μικρή ηλικία. Η πρόληψη είναι τελικά μια στάση ζωής και όχι απλώς μια ιατρική πράξη.
Ποιος είναι ο ρόλος της τεχνολογίας στη νέα εποχή της πρόληψης;
Η ψηφιακή τεχνολογία αλλάζει ήδη τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται και υλοποιούνται τα προγράμματα πρόληψης. Οι προσωποποιημένες ψηφιακές προσκλήσεις, η αξιοποίηση των δεδομένων και, στο μέλλον, οι εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να βελτιώσουν τη συμμετοχή των πολιτών, να εντοπίσουν ομάδες υψηλού κινδύνου και να υποστηρίξουν τη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων. Η τεχνολογία δεν αντικαθιστά τον επαγγελματία υγείας· αποτελεί όμως ένα πολύτιμο εργαλείο που ενισχύει την αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων.
Και ποιος μπορεί να είναι ο ρόλος της τεχνητής νοημοσύνης;
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο, αλλά δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως αυτοσκοπός.
Στην ογκολογία μπορεί να συμβάλει, μεταξύ άλλων, στην υποστήριξη της ανάλυσης ιατρικών εικόνων, στην ανίχνευση ύποπτων ευρημάτων, στην ιεράρχηση περιστατικών και στην υποστήριξη των επαγγελματιών υγείας.
Υπάρχει, όμως, μία βασική αρχή: η τεχνολογία πρέπει να υπηρετεί την ποιότητα και την ασφάλεια του screening και όχι απλώς να αυξάνει τον αριθμό των ευρημάτων. Ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης που εντοπίζει περισσότερα ύποπτα ευρήματα αλλά οδηγεί σε υπερδιάγνωση, περιττές επεμβάσεις ή επιπλέον άγχος δεν αποτελεί απαραίτητα επιτυχία.
Η τεχνητή νοημοσύνη πρέπει επομένως να αξιολογείται με βάση πραγματικούς δείκτες υγείας και όχι μόνο με βάση την τεχνική της απόδοση.
Ποιες είναι οι βασικές προτεραιότητες για τα επόμενα χρόνια;
Η επόμενη ημέρα απαιτεί διαρκή αξιολόγηση των προγραμμάτων, αύξηση της συμμετοχής των πολιτών και αξιοποίηση των δεδομένων για τη συνεχή βελτίωση των υπηρεσιών. Παράλληλα, χρειάζεται να επεκταθεί ακόμη περισσότερο η κουλτούρα της πρόληψης και να ενισχυθεί η συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων. Η πρόληψη δεν είναι μια μεμονωμένη δράση· είναι μια μακροχρόνια επένδυση που απαιτεί συνέπεια και συνέχεια.
Ποιο είναι τελικά το μήνυμα που πρέπει να περάσει στον πολίτη;
Το μήνυμα πρέπει να είναι απλό: Η πρόληψη δεν είναι φόβος για την ασθένεια. Είναι έλεγχος της υγείας μας πριν η ασθένεια προλάβει να μας ελέγξει.
Ο προσυμπτωματικός έλεγχος δεν μπορεί να εξαλείψει όλους τους καρκίνους και δεν είναι μία μαγική λύση. Μπορεί όμως να αυξήσει σημαντικά τις πιθανότητες έγκαιρου εντοπισμού και αποτελεσματικής αντιμετώπισης.
Το μεγάλο στοίχημα για την Ελλάδα είναι πλέον να μετατρέψει την εμπειρία που αποκτήθηκε από το «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» σε μία σταθερή κουλτούρα πρόληψης.
Και αυτή η κουλτούρα δεν αφορά μόνο το Υπουργείο Υγείας ή τους επαγγελματίες υγείας.
Αφορά όλους μας.
Γιατί η πραγματική επιτυχία ενός εθνικού προγράμματος πρόληψης δεν μετριέται μόνο σε εκατομμύρια παραπεμπτικά ή εξετάσεις. Μετριέται στις ζωές που αλλάζουν επειδή ένας καρκίνος εντοπίστηκε έγκαιρα.
