Αφορμή για να συνομιλήσουμε με τον Ηλία Μάστορα ήταν η είδηση για τη σκακιέρα για παιδιά με οπτική αναπηρία.
Ο Ηλίας Μάστορα είναι Fide Trainer & Fide Master και υπεύθυνος της παγκόσμιας καμπάνιας “Μία μπάλα για όλους” & της Σκακιστικής Ακαδημίας “Say Chess” στο Πανόραμα Θεσσαλονίκης. Τι καλύτερη σύμπτωση απ’ το να γίνει αυτή η συνέντευξη την Παγκόσμια Ημέρα Σκακιού!
Η σκακιέρα για μαθητές με οπτική αναπηρία είναι μια ξεχωριστή πρωτοβουλία. Ποια ήταν η αφετηρία της ιδέας σας και τι σας ενέπνευσε να τη δημιουργήσετε;
Η δική μου προπονητική αφετηρία στο χώρο της οπτικής αναπηρία ξεκίνησε το 1993. Όταν γεννήθηκε η ιδέα της πατενταρισμένης μπάλας ποδοσφαίρου και για παιδιά με οπτική αναπηρία που δημιούργησα, αποφάσισα να συνδυάσω το σκάκι με το ποδόσφαιρο ώστε να υλοποιηθεί το απόφθεγμα «Νους και σώμα υγιή». Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα ονομάζεται «Λευκές Σημαίες: Μία μπάλα για όλους & Σαχ Ματ» όπου οι λευκές σημαίες στα σχολεία συμβολίζουν τη συμπερίληψη. Το πρόγραμμα πιστοποιήθηκε από το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής και εγκρίθηκε από το Υπουργείο Παιδείας & Αθλητισμού για όλες τις σχολικές μονάδες και βαθμίδες της επικράτειας.
Με ποιους τρόπους παρατηρείτε να αλλάζει η στάση των παιδιών – τόσο αυτών με αναπηρία όσο και των παιδιών χωρίς αναπηρία – μέσα από την ενασχόλησή τους με το σκάκι σε αυτό το συμπεριληπτικό πλαίσιο;
Η ιδέα πίσω από το εκπαιδευτικό πρόγραμμα είναι η δωρεάν διανομή των συμπεριληπτικών εργαλείων για κάθε παιδί με οπτική αναπηρία και για κάθε σχολική μονάδα όπου φοιτούν και παιδιά με οπτική αναπηρία. Αυτό το στοιχείο αλλάζει τα δεδομένα καθώς γκρεμίζει κάθε εμπόδιο πρόσβασης στο υλικό. Επίσης, η ειδική σκακιέρα είναι μία σκακιέρα προς χρήση για όλους και το μήνυμα είναι ότι μέσω της ενσυναίσθησης, μπορούμε να προσαρμόσουμε τις συνθήκες και να χαρούμε το δικαίωμα στο παιχνίδι όλοι μαζί. Παράλληλα, το συμπεριληπτικό συνοδευτικό υλικό όπως το παραμύθι «Βέρα, η μαγική σκακιέρα», διανέμεται δωρεάν σε έκδοση βλεπόντων για τη σχολική βιβλιοθήκη μετά τη χρήση, σε έκδοση braille με ανάγλυφα σχέδια για το παιδί με οπτική αναπηρία αλλά και σε ψηφιακή θεατρική αφήγηση. Με αυτό τον τρόπο, επιτυγχάνουμε το δικαίωμα στην ποιοτική εκπαίδευση για όλα τα παιδιά και νέους της χώρας μας.
Πώς αξιοποιείτε το ίδιο το σκάκι ως παιδαγωγικό εργαλείο για τη διδασκαλία θεμάτων ανθρωπίνων δικαιωμάτων και κοινωνικής ενσυναίσθησης;
Το δωρεάν εκπαιδευτικό υλικό συνοδεύεται με το ψηφιακό ασκησιολόγιο και τη διαδικτυακή εφαρμογή «Σκάκι και εκπαίδευση ανθρωπίνων δικαιωμάτων». Στις επιτόπιες, πάντα δωρεάν, εκπαιδευτικές επισκέψεις, παίζουμε μαθαίνοντας ομαδικά με τη χρήση των προσβάσιμων tablets. Χωρίζουμε σε μικτές ομάδες την κάθε τάξη και ξεκινάμε το ταξίδι στον κόσμο των 64 τετραγώνων, βάζοντας χρώμα στα άσπρα και μαύρα τετράγωνα. Συνδέουμε την κάθε εκμάθηση κίνησης σκακιστικού κομματιού με έννοιες όπως πρόσφυγας (για το πιόνι που δε μπορεί να μετακινηθεί προς τα πίσω), τη θέση της γυναίκας στην κοινωνία (η σκακιστική βασίλισσα είναι το πιο δυνατό κομμάτι) κτλ. Εστιάζουμε στους 3 πυλώνες όπως γνώσεις (εκμάθηση κινήσεων), δεξιοτήτων μέσα από ομαδικό παιχνίδι και κυρίως τη στάση ζωής/ συμπεριφορά.
Η “Μπάλα για Όλους” και το βιβλίο “Βέρα, η μαγική σκακιέρα” έχουν πλέον δική τους θέση στην καθημερινότητα των σχολείων. Τι αντιδράσεις λαμβάνετε από εκπαιδευτικούς και γονείς;
Το εκπαιδευτικό υλικό συνοδεύεται με ερωτηματολόγια για εκπαιδευτικούς, διευθυντές και γονείς καθώς μετράμε την αλλαγή στη συμπερίληψη πριν και μετά την υλοποίηση του εκπαιδευτικού προγράμματος. Κατά μέσο όρο, έχουμε διψήφιο αριθμό θετικής αποτύπωσης της συμπερίληψης και κυρίως στην άτυπη μάθηση, δηλαδή στη συμπερίληψη των παιδιών με οπτική αναπηρία στον ελεύθερο χρόνο όπου κοινωνικοποιούνται περισσότερο. Μας έχει βοηθήσει το Εθνικό Ραδιοτηλεοπτικό Συμβούλιο με την έγκριση των 2 κοινωνικών μηνυμάτων με δωρεάν προβολή για ένα μήνα κάθε 3 μήνες: «Μία μπάλα για όλους» σε σπικάζ των Ναταλία Γερμανού & Γιάννη Σερβετά www.youtube.com/watch?v=PQRNsb2AjcQ , «Σαχ Ματ» σε σπικάζ Φοίβου Δεληβοριά & της 12χρονης Λουκίας με οπτική αναπηρία που πρωταγωνιστεί www.youtube.com/watch?v=-4LSDbXttPI .
Ποια είναι η σημασία της υποστήριξης από προγράμματα όπως το Erasmus+ Αθλητισμός και πώς η Ευρωπαϊκή Ένωση συμβάλλει στην ενίσχυση δράσεων συμπερίληψης όπως η δική σας;
Είναι ουτοπικό ένας μη κερδοσκοπικός φορέας όπως το ΙΠΕΣΚΑ – Global Research institute innovation inclusion Sport GRiiiS να διαθέτει κάθε χρόνο δωρεάν το υλικό και τις εκπαιδευτικές παρεμβάσεις σε όλη την Ελλάδα. Ο Δήμος Πυλαίας Χορτιάτη μας εξασφαλίζει το χώρο στο Πολιτιστικό Κέντρο Πανοράματος που πληροί τις προϋποθέσεις προσβασιμότητας για τη συμπεριληπτική σκακιστική Ακαδημία “Say Chess Youthorama” από το 1999 ενώ κάθε χρόνο υποβάλλουμε διακρατικά σχέδια στις Βρυξέλλες για την υλοποίηση συμπεριληπτικών αθλητικών προγραμμάτων. Έχουμε τη χαρά κάθε χρόνο να αξιολογούνται θετικά και μας χαροποιεί διπλά καθώς πιστοποιείται το έργο μας σε επίπεδο Ε.Ε. Επίσης, έχουμε λάβει την 1η θέση στα βραβεία Συμπερίληψης στην Ευρωπαϊκή Ένωση στην κατηγορία «Εμπνευστική Αλλαγή» και παραμένουμε οι τελευταίοι νικητές μέχρι και σήμερα. Επιπρόσθετα, έχουμε τη στήριξη από την European Chess Union της Παγκόσμιας Σκακιστικής Ομοσπονδίας για τη στήριξη της δωρεάν διανομής των ειδικών σκακιέρων.
Αν μπορούσατε να υλοποιήσετε μια ακόμη πρωτοβουλία με βάση την εμπειρία σας, ποια θα ήταν και τι ανάγκη θα ήθελε να καλύψει;
Η επόμενη δράση που θέλουμε να υλοποιήσουμε είναι το «Chesstival», τη μεγαλύτερη σκακιστική συμπεριληπτική γιορτή με τη συμμετοχή 1.000 παιδιών με και χωρίς οπτική αναπηρία από όλες τις συμπεριληπτικές τάξεις Κεντρικής Μακεδονίας. Η συμπεριληπτική μαθητική αθλητική γιορτή είναι εγκεκριμένη και αυτή από το αρμόδιο Υπουργείο και ήδη υλοποιήσαμε αντίστοιχη δράση για την παγκόσμια καμπάνια «Μία μπάλα για όλους». Έχουμε ήδη σχεδιάσει τη μεταφορά της καλής πρακτικής με την Πρέσβειρα του προγράμματος Judit Polgar, την πιο ισχυρή σκακίστρια στην ιστορία του αθλήματος εδώ και 100 χρόνια!
Και μία τελευταία, στις 20 Ιουλίου είναι η παγκόσμια ημέρα για το σκάκι. Τι είναι αυτό που το κάνει να ξεχωρίζει και γιατί αξίζει να μάθουν τα παιδιά μας να παίζουν;
Το σκάκι προσφέρει πολυάριθμα εκπαιδευτικά οφέλη, ενισχύοντας γνωστικές δεξιότητες όπως η μνήμη, η συγκέντρωση και η λογική σκέψη, καθώς και αναπτύσσοντας δεξιότητες ζωής όπως η υπομονή, η στρατηγική σκέψη και η λήψη αποφάσεων. Επίσης, βελτιώνει την αυτοπεποίθηση, την πειθαρχία και την κοινωνικοποίηση των παιδιών. Αυτοί είναι οι στόχοι της Ακαδημίας “Say Chess” στο Πανόραμα Θεσσαλονίκης και είμαστε πρωτοπόροι στον αριθμό κοριτσιών σε όλα τα τμήματα καθώς κάθε χρόνο είναι πάνω από 40%. Το σκάκι μου άλλαξε τη ζωή και θέλω να μεταλαμπαδεύσω τις αξίες σε παιδιά και νέους. Τι καλύτερο ξεκίνημα από την ονομαστική μου εορτή που συμπίπτει με την Παγκόσμια Ημέρα για το Σκάκι.
