Μπορεί ένα παιδικό βιβλίο να μιλήσει για τον προϋπολογισμό, την αξία, το μάρκετινγκ και την επιχειρηματικότητα χωρίς να μοιάζει με σχολικό μάθημα; Η απάντηση φαίνεται πως είναι «ναι». Τα βιβλία «Ο Πάγκος με τις λεμονάδες» και «Λεμονάδα για όλα τα γούστα» επιχειρούν να φέρουν έννοιες της οικονομίας και της αγοράς πιο κοντά σε παιδιά 10-14 ετών μέσα από ιστορίες που συνδέονται με την καθημερινότητά τους. Η Μαρία Ζιούβελου, CMO, Corporate Sustainability & Responsibility Leader της Deloitte και μία από τις συγγραφείς της σειράς, μιλά στο Infokids για τον οικονομικό και ψηφιακό γραμματισμό, τη σημασία της κριτικής σκέψης και το γιατί τέτοιες δεξιότητες θεωρούνται πλέον απαραίτητες από μικρή ηλικία.
Πρόσφατα διάβασα τα βιβλία «Ο Πάγκος με τις λεμονάδες« και «Λεμονάδα για όλα τα γούστα», δύο πραγματικά ξεχωριστά βιβλία που φέρνουν έννοιες όπως το μάρκετινγκ και η επιχειρηματικότητα κοντά σε παιδιά 10-14 ετών. Πώς προέκυψε αυτή η ιδέα και ποιο κενό στην εκπαίδευση νιώσατε ότι έρχεται να καλύψει;
Η ιδέα ξεκίνησε από μια πολύ απλή παρατήρηση: τα παιδιά έρχονται σε επαφή με έννοιες της οικονομίας, της αγοράς και του μάρκετινγκ πολύ νωρίτερα από όσο συνήθως νομίζουμε. Διαχειρίζονται το χαρτζιλίκι τους, συγκρίνουν προϊόντα, επηρεάζονται από διαφημίσεις, παρακολουθούν περιεχόμενο στα social media, καταλαβαίνουν τι σημαίνει «μου αρέσει περισσότερο αυτό» ή «αυτό αξίζει παραπάνω». Άρα, ζουν ήδη μέσα σε ένα περιβάλλον επιλογών, αξίας και επιρροών, απλώς δεν έχουν πάντα τα εργαλεία για να το αποκωδικοποιήσουν.
Από εκεί προέκυψε και η ανάγκη για τα βιβλία. Με τον «Πάγκο με τις Λεμονάδες» θέλαμε να φέρουμε τα παιδιά πιο κοντά σε βασικές έννοιες οικονομικής σκέψης. Με τη «Λεμονάδα για όλα τα γούστα» συνεχίσαμε αυτή τη διαδρομή, εστιάζοντας περισσότερο στην επιχειρηματικότητα, στον ανταγωνισμό και στο μάρκετινγκ, δηλαδή στον τρόπο με τον οποίο μια ιδέα αποκτά ταυτότητα, διαφοροποιείται και επικοινωνεί την αξία της.
Το κενό που βλέπουμε δεν είναι μόνο γνωστικό. Δεν αφορά απλώς το αν ένα παιδί ξέρει τι είναι προϋπολογισμός ή προϊόν. Αφορά κυρίως την κριτική σκέψη. Να μπορεί να καταλαβαίνει πώς λειτουργεί η αγορά γύρω του, γιατί ένα προϊόν παρουσιάζεται με έναν συγκεκριμένο τρόπο, πώς δημιουργείται η αξία και πώς μπορούμε να παίρνουμε πιο συνειδητές αποφάσεις.
Μέσα από ιστορίες όπως «Ο πάγκος με τις λεμονάδες», τα παιδιά έρχονται σε επαφή με έννοιες όπως ο προϋπολογισμός, το προϊόν και η αξία. Πόσο εύκολο είναι τελικά να μεταφραστούν τόσο σύνθετες έννοιες σε παιδική γλώσσα χωρίς να χαθεί η ουσία τους;
Δεν είναι εύκολο, και αυτό ήταν ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση. Το ζητούμενο δεν ήταν να πάρουμε έννοιες ενηλίκων και να τις «απλοποιήσουμε» μηχανικά. Αν το κάνεις αυτό, κινδυνεύεις είτε να χάσεις την ουσία είτε να δημιουργήσεις ένα κείμενο που μοιάζει με μάθημα. Και τα παιδιά το καταλαβαίνουν αμέσως όταν κάτι προσπαθεί απλώς να τους διδάξει.
Γι’ αυτό επιλέξαμε την ιστορία ως βασικό όχημα. Ένα παιδί δεν χρειάζεται πρώτα να μάθει έναν ορισμό για να καταλάβει τι σημαίνει αξία. Μπορεί να το καταλάβει μέσα από ένα παράδειγμα: γιατί μια λεμονάδα δεν είναι απλώς ένα ποτό, αλλά μπορεί να έχει όνομα, χρώμα, εμπειρία, τρόπο παρουσίασης. Μπορεί να καταλάβει τον ανταγωνισμό βλέποντας δύο πάγκους να διεκδικούν την προσοχή του ίδιου κοινού. Μπορεί να καταλάβει τον προϋπολογισμό όταν οι ήρωες πρέπει να αποφασίσουν πώς θα χρησιμοποιήσουν τους περιορισμένους πόρους τους.
Άρα, η δυσκολία είναι να εντάξεις την έννοια σε μια κατάσταση που το παιδί μπορεί να αναγνωρίσει. Η πρόκληση για εμάς ήταν οι οικονομικές έννοιες να γίνουν απλές χωρίς να χάσουν το βάθος τους και η ιστορία να είναι ταυτόχρονα διασκεδαστική και εκπαιδευτική.
Ποιος είναι ο βασικός στόχος αυτής της σειράς; Να καλλιεργήσει επιχειρηματική σκέψη από μικρή ηλικία ή να δώσει στα παιδιά πρακτικά εργαλεία για την καθημερινότητά τους;
Θα έλεγα ότι είναι και τα δύο, αλλά με μια σημαντική διευκρίνιση. Δεν θέλουμε να πούμε στα παιδιά «γίνετε επιχειρηματίες». Θέλουμε να τα βοηθήσουμε να σκεφτούν πιο δημιουργικά, πιο υπεύθυνα και πιο συνειδητά. Η επιχειρηματική σκέψη, όπως την αντιλαμβανόμαστε εδώ, δεν αφορά μόνο το να ξεκινήσεις μια επιχείρηση. Αφορά το να παρατηρείς μια ανάγκη, να σχεδιάζεις, να συνεργάζεσαι, να δοκιμάζεις, να κάνεις λάθη, να βελτιώνεσαι και να βρίσκεις τρόπους να δημιουργείς αξία.
Αυτές είναι δεξιότητες που αφορούν στην καθημερινότητα κάθε παιδιού. Το πώς διαχειρίζεται το χαρτζιλίκι του. Το πώς αξιολογεί ένα διαφημιστικό μήνυμα. Το πώς καταλαβαίνει ότι μια επιλογή έχει κόστος, όφελος και συνέπειες. Το πώς συνεργάζεται με άλλους για να πετύχει έναν στόχο. Το πώς μετατρέπει μια ιδέα σε κάτι πιο συγκεκριμένο.
Για εμάς, λοιπόν, η σειρά δεν είναι μια εισαγωγή στην επιχειρηματικότητα με τη στενή έννοια. Είναι μια εισαγωγή στον τρόπο σκέψης που θα χρειαστούν τα παιδιά σε έναν κόσμο σύνθετο, ψηφιακό και γεμάτο επιλογές. Όπως αναφέρεται και στο υλικό βάσης, η καλλιέργεια οικονομικής σκέψης από μικρή ηλικία δεν αφορά μόνο το επιχειρείν· είναι στάση ζωής, γιατί μαθαίνει στα παιδιά να θέτουν στόχους, να σχεδιάζουν, να δοκιμάζουν και να προσπαθούν ξανά.
Σε συνέντευξη που μας έδωσε λίγες ημέρες πριν ο ευρωβουλευτής κ. Νίκος Παπανδρέου στο Ευρωκοινοβούλιο στο Στρασβούργο, ανέφερε ότι στην Ευρώπη οι μαθητές εκπαιδεύονται σε θέματα επιχειρηματικότητας. Στην Ελλάδα αυτή η προσέγγιση είναι ακόμη μακριά από τη νοοτροπία μας. Πόσο απαραίτητο όμως είναι να αποκτήσουν τα παιδιά σήμερα οικονομικό και ψηφιακό γραμματισμό; Πιστεύετε ότι τα παιδιά στην Ελλάδα είναι επαρκώς προετοιμασμένα σε αυτούς τους τομείς ή τέτοιες πρωτοβουλίες είναι ακόμα πιο αναγκαίες από ποτέ;
Ο οικονομικός και ο ψηφιακός γραμματισμός είναι πλέον βασικές δεξιότητες ζωής. Δεν είναι κάτι που αφορά μόνο όσους θα σπουδάσουν οικονομικά ή θα εργαστούν στον χώρο της τεχνολογίας. Αφορά κάθε παιδί που μεγαλώνει σε έναν κόσμο όπου οι αποφάσεις, οι συναλλαγές, η ενημέρωση, η κατανάλωση και η κοινωνική αλληλεπίδραση περνούν σε μεγάλο βαθμό μέσα από ψηφιακά περιβάλλοντα.
Τα παιδιά στην Ελλάδα έχουν πολλές δυνατότητες, εξοικειώνονται γρήγορα με την τεχνολογία και πολλές φορές κινούνται με εντυπωσιακή άνεση στον ψηφιακό κόσμο. Όμως η εξοικείωση δεν σημαίνει απαραίτητα κατανόηση. Το ότι ένα παιδί χρησιμοποιεί ένα κινητό ή μια πλατφόρμα δεν σημαίνει ότι καταλαβαίνει πώς λειτουργεί η επιρροή, η διαφήμιση, τα δεδομένα, οι εμπορικές επιλογές ή οι οικονομικές αποφάσεις που βρίσκονται πίσω από αυτά.
Εκεί ακριβώς χρειάζεται εκπαίδευση. Χρειάζεται να βοηθήσουμε τα παιδιά να μη λειτουργούν ως παθητικοί δέκτες, αλλά ως ενεργοί και κριτικά σκεπτόμενοι πολίτες. Να μπορούν να ξεχωρίζουν την πληροφορία από την επιρροή, την ανάγκη από την επιθυμία, την αξία από την εικόνα. Και βέβαια να αποκτήσουν από νωρίς μια υγιή σχέση με έννοιες όπως η αποταμίευση, ο προϋπολογισμός, η επιλογή, η υπευθυνότητα.
Άρα ναι, τέτοιες πρωτοβουλίες είναι πιο αναγκαίες από ποτέ. Όχι επειδή τα παιδιά υστερούν, αλλά επειδή ο κόσμος γύρω τους γίνεται πιο σύνθετος. Και όσο πιο σύνθετο γίνεται το περιβάλλον, τόσο πιο σημαντικό είναι να δίνουμε στα παιδιά τα εργαλεία για να το κατανοούν.
Η Deloitte συμμετέχει ενεργά σε αυτό το project. Πώς συνδέεται μια εταιρεία με ισχυρό αποτύπωμα στο business consulting με την εκπαίδευση παιδιών και εφήβων; Είναι μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής για τους νέους;
Για τη Deloitte, η γνώση δεν έχει αξία μόνο όταν μένει μέσα στους οργανισμούς ή στα έργα που υλοποιούμε με τις επιχειρήσεις. Έχει πραγματική αξία όταν μπορεί να μοιράζεται και να δημιουργεί θετικό αποτύπωμα. Με αυτή την έννοια, ένα project που φέρνει βασικές έννοιες οικονομίας, αγοράς, επιχειρηματικότητας και μάρκετινγκ κοντά στα παιδιά συνδέεται άμεσα με τον ρόλο μας.
Ως εταιρεία που συνεργάζεται καθημερινά με επιχειρήσεις, οργανισμούς και θεσμούς, βλέπουμε από πρώτο χέρι πόσο γρήγορα αλλάζουν οι δεξιότητες που απαιτούνται. Βλέπουμε επίσης πόσο σημαντικό είναι οι νέοι άνθρωποι να καλλιεργούν από νωρίς κριτική σκέψη, δημιουργικότητα, συνεργασία, προσαρμοστικότητα και ψηφιακή αντίληψη. Αυτά δεν ξεκινούν στην αγορά εργασίας. Ξεκινούν πολύ νωρίτερα.
Η συμμετοχή μας, λοιπόν, δεν είναι αποκομμένη από την ευρύτερη στρατηγική μας. Εντάσσεται σε μια συνολική αντίληψη για την ενδυνάμωση των νέων, την ανάπτυξη δεξιοτήτων και τη διασύνδεση της γνώσης με την κοινωνία. Στη Deloitte επενδύουμε σταθερά στους νέους, στη συνεχή εκπαίδευση και στην ανάπτυξη δεξιοτήτων, ενώ η προσέγγισή μας δίνει έμφαση στη μετάβαση από την παραδοσιακή έννοια του «ρόλου» στη λογική των δεξιοτήτων και των ανθρώπινων δυνατοτήτων.
Αν ένα παιδί διαβάσει το βιβλίο και αρχίσει να αναρωτιέται πώς λειτουργεί μια ιδέα, γιατί επιλέγει κάτι, πώς μπορεί να συνεργαστεί με άλλους ή πώς μπορεί να δημιουργήσει κάτι δικό του, τότε έχουμε πετύχει κάτι ουσιαστικό. Γιατί αυτό δεν αφορά μόνο την επιχειρηματικότητα. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο μεγαλώνουμε πιο συνειδητούς, πιο δημιουργικούς και πιο υπεύθυνους πολίτες.
