Η παρουσία του πατέρα στο σπίτι μετά τη γέννηση ενός παιδιού συνδέεται με την πρακτική και συναισθηματική υποστήριξη της μητέρας, τη συμμετοχή του στη φροντίδα του νεογέννητου και τη δημιουργία του πρώιμου δεσμού με το παιδί του. Το βασικό εργασιακό δικαίωμα που του επιτρέπει να απουσιάσει από την εργασία του αμέσως μετά τον τοκετό για να υποστηρίξει την οικογένειά του είναι η άδεια πατρότητας.
Πόσες ημέρες άδειας πατρότητας δικαιούται ο πατέρας στην Ελλάδα
Κάθε εργαζόμενος πατέρας με σχέση εξαρτημένης εργασίας δικαιούται άδεια πατρότητας διάρκειας 14 εργάσιμων ημερών με αποδοχές. Η άδεια χορηγείται κατά τη γέννηση του παιδιού και δεν εξαρτάται από προηγούμενη απασχόληση ή προϋπηρεσία στον εργοδότη.
Το δικαίωμα ισχύει ανεξάρτητα από τη συζυγική ή οικογενειακή κατάσταση του πατέρα και από το αν εργάζεται η μητέρα. Η άδεια προβλέπεται επίσης σε περίπτωση υιοθεσίας ή αναδοχής παιδιού ηλικίας έως οκτώ ετών, από την ημερομηνία ένταξής του στην οικογένεια.
Οι αποδοχές των 14 ημερών καταβάλλονται από τον εργοδότη. Η άδεια δεν αφαιρείται από την ετήσια κανονική άδεια του εργαζομένου.
Πότε μπορεί να πάρει την άδεια πατρότητας ο πατέρας
Ο πατέρας μπορεί να χρησιμοποιήσει την άδεια με δύο τρόπους.
Μπορεί να λάβει δύο εργάσιμες ημέρες πριν από την αναμενόμενη ημερομηνία τοκετού και τις υπόλοιπες 12 ημέρες μετά τη γέννηση, μέσα σε διάστημα 30 ημερών.
Εναλλακτικά, μπορεί να λάβει και τις 14 εργάσιμες ημέρες μετά τη γέννηση του παιδιού. Και σε αυτή την περίπτωση, η άδεια πρέπει να χρησιμοποιηθεί μέσα στις πρώτες 30 ημέρες από τον τοκετό.
Ο εργαζόμενος οφείλει να ενημερώσει τον εργοδότη για την πιθανή ημερομηνία τοκετού, ώστε να οργανωθεί έγκαιρα η απουσία του.
Είναι υποχρεωτική η άδεια πατρότητας;
Η χρήση της άδειας αποτελεί επιλογή του πατέρα. Δεν είναι υποχρεωμένος να την πάρει.
Η χορήγησή της, όμως, είναι υποχρεωτική για τον εργοδότη. Εφόσον ο εργαζόμενος ζητήσει την άδεια και ενημερώσει την επιχείρηση σύμφωνα με τη διαδικασία, ο εργοδότης δεν μπορεί να απορρίψει το αίτημά του.
Η νομοθεσία προβλέπει επίσης προστασία από απόλυση ή δυσμενή μεταχείριση επειδή ο εργαζόμενος ζήτησε ή έλαβε άδεια πατρότητας.
Ποια είναι η διαφορά από τη γονική άδεια
Η άδεια πατρότητας αφορά αποκλειστικά στο διάστημα γύρω από τη γέννηση ή την ένταξη ενός παιδιού στην οικογένεια όταν μιλάμε για υιοθεσία ή αναδοχή.
Η γονική άδεια αποτελεί ξεχωριστό και ατομικό δικαίωμα κάθε εργαζόμενου γονέα. Έχει διάρκεια τέσσερις μήνες για κάθε παιδί και μπορεί να ληφθεί μέχρι το παιδί να συμπληρώσει την ηλικία των οκτώ ετών.
Για να τη δικαιούται ο εργαζόμενος, απαιτείται κατά κανόνα να έχει συμπληρώσει ένα έτος συνεχόμενης ή διαδοχικής απασχόλησης στον ίδιο εργοδότη, εκτός αν προβλέπεται ευνοϊκότερη συμφωνία.
Η άδεια μπορεί να ληφθεί συνεχόμενα, τμηματικά ή με άλλη ευέλικτη μορφή. Ο εργαζόμενος υποβάλλει γραπτή ή ηλεκτρονική αίτηση στον εργοδότη, προσδιορίζοντας την έναρξη και τη λήξη της. Κατά κανόνα, η αίτηση πρέπει να υποβληθεί τουλάχιστον έναν μήνα πριν από την έναρξη της άδειας.
Για τους δύο πρώτους μήνες της τετράμηνης γονικής άδειας καταβάλλεται από τη ΔΥΠΑ επίδομα ίσο με τον εκάστοτε κατώτατο μισθό. Οι άλλοι δύο μήνες δεν επιδοτούνται, εκτός αν υπάρχει ευνοϊκότερη πρόβλεψη σε συλλογική σύμβαση, κανονισμό εργασίας ή ατομική συμφωνία.
Η γονική άδεια του πατέρα δεν μεταβιβάζεται από τη μητέρα. Κάθε γονέας έχει το δικό του τετράμηνο δικαίωμα.
Άδεια πατρότητας: Τι ισχύει για τους ελεύθερους επαγγελματίες στην Ελλάδα
Η 14ήμερη άδεια πατρότητας προβλέπεται για εργαζόμενους με σχέση εξαρτημένης εργασίας. Προϋποθέτει, επομένως, την ύπαρξη εργοδότη που χορηγεί την άδεια και καταβάλλει τις αποδοχές.
Ο πατέρας που εργάζεται αποκλειστικά ως ελεύθερος επαγγελματίας ή αυτοαπασχολούμενος δεν έχει αντίστοιχο αυτοτελές δικαίωμα σε 14 ημέρες αμειβόμενης άδειας μετά τη γέννηση του παιδιού του.
Δεν δικαιούται επίσης το επίδομα γονικής άδειας της ΔΥΠΑ, καθώς η συγκεκριμένη παροχή συνδέεται με την ύπαρξη εξαρτημένης εργασίας ή έμμισθης εντολής.
Χρειάζεται ακόμη να διαχωριστεί η άδεια πατρότητας από την ειδική παροχή προστασίας της μητρότητας. Η μητέρα που δικαιούται την εννεάμηνη ειδική παροχή μπορεί να μεταβιβάσει έως επτά μήνες στον πατέρα. Για να χρησιμοποιήσει, όμως, ο πατέρας το μεταβιβαζόμενο διάστημα, πρέπει να εργάζεται με σχέση εξαρτημένης εργασίας. Η ρύθμιση δεν καλύπτει πατέρα που δραστηριοποιείται αποκλειστικά ως ελεύθερος επαγγελματίας.
Πόσοι πατέρες κάνουν χρήση της άδειας στην Ελλάδα
Δεν έχουν δημοσιευθεί πρόσφατα και ολοκληρωμένα επίσημα στοιχεία που να δείχνουν πόσοι εργαζόμενοι πατέρες χρησιμοποιούν τη 14ήμερη άδεια πατρότητας στην Ελλάδα.
Αντίστοιχα, δεν υπάρχουν επαρκή δημόσια δεδομένα για το ποσοστό των πατέρων που κάνουν χρήση της τετράμηνης γονικής άδειας μετά την εφαρμογή του νόμου 4808/2021.
Τα διαθέσιμα ευρωπαϊκά στοιχεία δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως σημερινό ποσοστό για την Ελλάδα, καθώς αρκετά από αυτά αφορούν το προηγούμενο θεσμικό πλαίσιο. Για τον λόγο αυτό, παλαιότερες αναφορές σε εξαιρετικά χαμηλή συμμετοχή των Ελλήνων πατέρων χρειάζονται σαφή χρονολογική επισήμανση και δεν αποτυπώνουν υποχρεωτικά τη σημερινή κατάσταση.
Τι προβλέπει η Ευρωπαϊκή Ένωση
Η ευρωπαϊκή Οδηγία 2019/1158 θέτει ως ελάχιστο δικαίωμα τις δέκα εργάσιμες ημέρες άδειας πατρότητας γύρω από τη γέννηση του παιδιού.
Προβλέπει επίσης τουλάχιστον τέσσερις μήνες γονικής άδειας για κάθε γονέα, από τους οποίους οι δύο μήνες πρέπει να είναι ατομικοί και μη μεταβιβάσιμοι. Στόχος της ρύθμισης είναι να ενισχύσει τη συμμετοχή και των δύο γονέων στη φροντίδα των παιδιών και να περιορίσει την άνιση επιβάρυνση των μητέρων.
Η Ελλάδα βρίσκεται πάνω από το ελάχιστο ευρωπαϊκό όριο ως προς τη σύντομη άδεια πατρότητας, καθώς προβλέπει 14 αντί για δέκα εργάσιμες ημέρες. Η διάρκειά της, ωστόσο, απέχει σημαντικά από τα συστήματα χωρών που έχουν θεσπίσει πολυεβδομαδιαία, ατομική και αμειβόμενη άδεια για κάθε γονέα.
Πόση είναι η άδεια πατρότητας σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες
Ισπανία: 19 εβδομάδες για κάθε γονέα
Η Ισπανία έχει καταργήσει τη διαφορετική διάρκεια άδειας για τη μητέρα και τον πατέρα και εφαρμόζει ενιαίο δικαίωμα για τη γέννηση και τη φροντίδα του παιδιού.
Για γεννήσεις, υιοθεσίες και αναδοχές από τις 31 Ιουλίου 2025, κάθε γονέας δικαιούται 19 εβδομάδες. Η άδεια είναι ατομική, ίσης διάρκειας για τους δύο γονείς και δεν μπορεί να μεταβιβαστεί από τον έναν στον άλλον.
Οι πρώτες 6 εβδομάδες λαμβάνονται υποχρεωτικά, συνεχόμενα και αμέσως μετά τη γέννηση. Άλλες έντεκα εβδομάδες μπορούν να χρησιμοποιηθούν μέσα στους πρώτους 12 μήνες του παιδιού. Οι δύο επιπλέον εβδομάδες μπορούν να χρησιμοποιηθούν με ευελιξία μέχρι το παιδί να συμπληρώσει τα οκτώ έτη.
Η παροχή καλύπτει και τους αυτοαπασχολούμενους, εφόσον είναι ασφαλισμένοι, έχουν καταβάλει τις απαιτούμενες εισφορές και πληρούν τις προϋποθέσεις ασφαλιστικού χρόνου. Η αποζημίωση αντιστοιχεί κατά κανόνα στο 100% της ασφαλιστικής βάσης που χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό της παροχής.
Τα πρώτα στοιχεία για το 2026 δείχνουν ότι η μέση διάρκεια της άδειας που χρησιμοποίησαν οι άνδρες στην Ισπανία ήταν 110,2 ημέρες, έναντι 114,5 ημερών για τις γυναίκες.
Γαλλία: 25 ημέρες άδειας πατρότητας
Στη Γαλλία, η άδεια πατρότητας έχει διάρκεια 25 ημερολογιακές ημέρες για τη γέννηση ενός παιδιού και 32 ημέρες σε περίπτωση πολύδυμης γέννησης.
Για τους μισθωτούς, οι ημέρες αυτές προστίθενται στην τριήμερη άδεια γέννησης. Η συνολική απουσία μπορεί επομένως να φθάσει τις 28 ημέρες για τη γέννηση ενός παιδιού.
Οι αυτοαπασχολούμενοι επιχειρηματίες, έμποροι και τεχνίτες μπορούν επίσης να λάβουν έως 25 ημέρες, ή 32 ημέρες σε πολλαπλή γέννηση, με ημερήσια αποζημίωση από το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης. Για την καταβολή της παροχής απαιτείται να διακόψουν την επαγγελματική δραστηριότητά τους για το αντίστοιχο διάστημα και να πληρούν τις ασφαλιστικές προϋποθέσεις.
Ιταλία: Δέκα ημέρες για τους μισθωτούς
Στην Ιταλία, ο εργαζόμενος πατέρας με σχέση εξαρτημένης εργασίας δικαιούται δέκα εργάσιμες ημέρες υποχρεωτικής άδειας πατρότητας.
Η άδεια μπορεί να χρησιμοποιηθεί από δύο μήνες πριν από την πιθανή ημερομηνία τοκετού έως πέντε μήνες μετά τη γέννηση. Οι ημέρες μπορούν να ληφθούν συνεχόμενα ή χωριστά.
Το συγκεκριμένο δεκαήμερο δικαίωμα δεν επεκτείνεται με τον ίδιο τρόπο στους αυτοαπασχολούμενους. Για ορισμένες ασφαλιστικές κατηγορίες αυτοαπασχολουμένων προβλέπεται γονική παροχή, υπό διαφορετικές προϋποθέσεις. Δεν πρόκειται για άδεια ισοδύναμη με τη δεκαήμερη υποχρεωτική άδεια των μισθωτών.
Ηνωμένο Βασίλειο: Έως δύο εβδομάδες
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι εργαζόμενοι πατέρες δικαιούνται έως δύο εβδομάδες άδειας πατρότητας. Οι δύο εβδομάδες μπορούν να χρησιμοποιηθούν μαζί ή χωριστά και η άδεια πρέπει να ολοκληρωθεί μέσα σε 52 εβδομάδες από τη γέννηση.
Από τις 6 Απριλίου 2026, η άδεια πατρότητας αποτελεί δικαίωμα από την πρώτη ημέρα εργασίας στον εργοδότη. Η νόμιμη αμοιβή πατρότητας, όμως, εξακολουθεί να συνδέεται με ελάχιστη προϋπηρεσία, εισοδηματικές προϋποθέσεις και έγκαιρη ενημέρωση του εργοδότη.
Οι αυτοαπασχολούμενοι πατέρες δεν δικαιούνται τη νόμιμη άδεια ή την παροχή πατρότητας, καθώς απαιτείται να έχουν την ιδιότητα του εργαζομένου. Η εξαίρεση των αυτοαπασχολουμένων ισχύει και για τη νόμιμη μη αμειβόμενη γονική άδεια.
Νορβηγία: Μη μεταβιβάσιμο διάστημα άδειας για τον πατέρα
Στη Νορβηγία, η οικονομική προστασία μετά τη γέννηση ενός παιδιού οργανώνεται κυρίως μέσω της γονικής παροχής.
Η συνολική περίοδος κατανέμεται μεταξύ των δύο γονέων. Ένα τμήμα προορίζεται αποκλειστικά για τη μητέρα, ένα μη μεταβιβάσιμο τμήμα για τον πατέρα και το υπόλοιπο αποτελεί κοινή περίοδο που κατανέμεται στην οικογένεια.
Η ακριβής διάρκεια της άδειας εξαρτάται από το ποσοστό αναπλήρωσης εισοδήματος που επιλέγουν οι γονείς, την ημερομηνία γέννησης και το αν και οι δύο πληρούν τις ασφαλιστικές προϋποθέσεις.
Οι αυτοαπασχολούμενοι μπορούν να λάβουν τη γονική παροχή, εφόσον διαθέτουν ασφαλιστέο εισόδημα για το απαιτούμενο χρονικό διάστημα πριν από την έναρξή της. Η αποζημίωση υπολογίζεται με βάση το εισόδημά τους.
Σουηδία: 480 ημέρες γονικής άδειας
Στη Σουηδία, οι γονείς δικαιούνται συνολικά 480 ημέρες γονικής άδειας ανά παιδί.
Οι 390 ημέρες αποζημιώνονται με βάση το ασφαλιστέο εισόδημα και οι υπόλοιπες 90 με σταθερό ημερήσιο ποσό. Όταν υπάρχουν δύο γονείς, οι ημέρες κατανέμονται αρχικά μεταξύ τους, ενώ ένα συγκεκριμένο μέρος είναι δεσμευμένο για κάθε γονέα και δεν μπορεί να μεταβιβαστεί στον άλλον.
Οι αυτοαπασχολούμενοι δεν εξαιρούνται από το σύστημα. Μπορούν να λάβουν γονική άδεια, εφόσον υπάγονται στη σουηδική κοινωνική ασφάλιση, με το ποσό να υπολογίζεται βάσει του αναγνωρισμένου εισοδήματός τους.
Μισθωτοί και αυτοαπασχολούμενοι: Η βασική διαφοροποίηση
Στην Ελλάδα και στο Ηνωμένο Βασίλειο, η άδεια πατρότητας παραμένει συνδεδεμένη με τη σχέση εξαρτημένης εργασίας. Ο αυτοαπασχολούμενος πατέρας δεν διαθέτει αντίστοιχο αυτοτελές δικαίωμα αμειβόμενης απουσίας μετά τη γέννηση.
Στην Ισπανία, τη Γαλλία, τη Νορβηγία και τη Σουηδία, η προστασία οργανώνεται σε μεγαλύτερο βαθμό μέσω του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης. Έτσι, μπορεί να καλύπτει και τους αυτοαπασχολούμενους, υπό την προϋπόθεση ότι είναι ασφαλισμένοι, έχουν καταβάλει τις προβλεπόμενες εισφορές και πληρούν τα κριτήρια προηγούμενου εισοδήματος ή ασφαλιστικού χρόνου.
Η Ιταλία εφαρμόζει ένα ενδιάμεσο σύστημα. Η δεκαήμερη άδεια πατρότητας αφορά τους μισθωτούς, ενώ ορισμένες κατηγορίες αυτοαπασχολουμένων μπορούν να λάβουν διαφορετικές γονικές παροχές μέσω του ασφαλιστικού φορέα.
