Η έγκαιρη διάγνωση των Διαταραχών του Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ) αποτελεί το κλειδί για την αποτελεσματική παρέμβαση και την υποστήριξη της ανάπτυξης ενός παιδιού. Μία από τις πιο σημαντικές και πρώιμες ενδείξεις που παρατηρούν οι ειδικοί δεν βρίσκεται στον λόγο, αλλά στα μάτια.
Η έρευνα δείχνει ότι ο τρόπος με τον οποίο ένα βρέφος ή ένα νήπιο χρησιμοποιεί το βλέμμα του για να επικοινωνήσει με τον κόσμο μπορεί να «προδώσει» τον αυτισμό πολύ πριν εμφανιστούν οι καθυστερήσεις στην ομιλία.
Η σημασία της βλεμματικής επαφής
Για τα περισσότερα παιδιά, η βλεμματική επαφή είναι το πρώτο εργαλείο κοινωνικοποίησης. Μέσα από τα μάτια, τα βρέφη «κλειδώνουν» την προσοχή των γονιών τους και μοιράζονται συναισθήματα. Στην περίπτωση του αυτισμού, παρατηρούνται συχνά οι εξής διαφοροποιήσεις:
- Αποφυγή βλέμματος: Το παιδί μπορεί να αποφεύγει να κοιτάξει απευθείας στα μάτια τον συνομιλητή του, στρέφοντας το κεφάλι ή το βλέμμα του αλλού.
- Περιορισμένη διάρκεια: Ακόμη κι αν υπάρξει επαφή, αυτή είναι συνήθως πολύ σύντομη και δεν χρησιμοποιείται για να υποστηρίξει μια κοινωνική αλληλεπίδραση.
- Εστίαση σε αντικείμενα: Τα παιδιά στο φάσμα τείνουν συχνά να εστιάζουν περισσότερο σε αντικείμενα ή σε συγκεκριμένες λεπτομέρειες αυτών, παρά στα ανθρώπινα πρόσωπα.
Τι είναι η «Κοινή Προσοχή» (Joint Attention);
Ένα κρίσιμο σημάδι είναι η αδυναμία του παιδιού να ακολουθήσει το βλέμμα του γονέα προς ένα αντικείμενο. Αν, για παράδειγμα, ένας γονέας δείξει ένα αεροπλάνο στον ουρανό, ένα παιδί τυπικής ανάπτυξης θα κοιτάξει προς τα εκεί και μετά θα ξανακοιτάξει τον γονέα για να μοιραστεί τον ενθουσιασμό του.
Στον αυτισμό, αυτή η «τριγωνική» επικοινωνία (Παιδί – Αντικείμενο – Γονέας) συχνά απουσιάζει ή είναι εξαιρετικά ελλιπής.
Τεχνολογία και Eye-Tracking
Η σύγχρονη επιστήμη χρησιμοποιεί πλέον ειδικά συστήματα Eye-Tracking (ανίχνευσης βλέμματος). Οι μελέτες δείχνουν ότι:
- Τα βρέφη που αργότερα διαγιγνώσκονται με αυτισμό, αρχίζουν να δείχνουν μείωση στη βλεμματική επαφή ήδη από τους 2 έως 6 μήνες ζωής.
- Αντί να εστιάζουν στα μάτια των άλλων (που μεταφέρουν κοινωνικά μηνύματα), συχνά εστιάζουν στο στόμα ή σε άσχετα ερεθίσματα του περιβάλλοντος.
Πότε πρέπει να απευθυνθείτε σε ειδικό;
Αν παρατηρήσετε ότι το παιδί σας:
- Δεν ανταποκρίνεται στο χαμόγελό σας με βλέμμα.
- Δεν σας κοιτάζει όταν το φωνάζετε με το όνομά του.
- Δεν χρησιμοποιεί το βλέμμα για να ζητήσει βοήθεια ή να δείξει κάτι που το ενδιαφέρει.
Είναι σημαντικό να συμβουλευτείτε έναν αναπτυξιολόγο. Η παρατήρηση του βλέμματος δεν αποτελεί από μόνη της διάγνωση, αλλά είναι το πρώτο και πολυτιμότερο «παράθυρο» στον εσωτερικό κόσμο του παιδιού.
Σημείωση: Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική γνωμάτευση.
