Η πρώτη μεγάλη εκκαθάριση των φοιτητικών μητρώων στα ελληνικά πανεπιστήμια ολοκληρώθηκε στις 31 Δεκεμβρίου 2025, με 308.605 μη ενεργούς φοιτητές να διαγράφονται από τα ΑΕΙ. Η δεύτερη φάση βρίσκεται πλέον μπροστά, με περίπου 80.000 φοιτητές να εκτιμάται ότι θα βρεθούν αντιμέτωποι με διαγραφή στο τέλος του 2026.
Η εφαρμογή του νέου πλαισίου, ωστόσο, ανοίγει ένα ευρύτερο ζήτημα: τι είναι αυτό που κρατά χιλιάδες νέους για πολλά χρόνια μακριά από την ολοκλήρωση των σπουδών τους;
308.605 διαγραφές στην πρώτη φάση
Η πρώτη φάση της εκκαθάρισης αφορούσε μη ενεργούς φοιτητές που είχαν εισαχθεί σε τετραετή προγράμματα σπουδών πριν από το 2017 και δεν πληρούσαν τα κριτήρια για να λάβουν παράταση της διάρκειας φοίτησης.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του υπουργείου Παιδείας, συνολικά 308.605 φοιτητές διαγράφηκαν από τα μητρώα στις 31 Δεκεμβρίου 2025.
Παράλληλα, περίπου 35.000 φοιτητές αξιοποίησαν τη δυνατότητα που έδωσε ο νόμος 5224/2025 για μια «δεύτερη ευκαιρία», εφόσον πληρούσαν συγκεκριμένες ακαδημαϊκές προϋποθέσεις.
Στις 31 Δεκεμβρίου 2026 η επόμενη μεγάλη διαγραφή
Το επόμενο ορόσημο είναι η 31η Δεκεμβρίου 2026.
Τότε αναμένεται να ολοκληρωθεί η επόμενη φάση της διαδικασίας, η οποία αφορά κυρίως φοιτητές που βρίσκονται σε πενταετή προγράμματα σπουδών και έχουν ξεπεράσει τα προβλεπόμενα όρια φοίτησης και τις δυνατότητες παράτασης. Δημοσιεύματα των τελευταίων ημερών υπολογίζουν τον αριθμό των φοιτητών που βρίσκονται αντιμέτωποι με διαγραφή περίπου στις 80.000.
Στη συνέχεια η διαδικασία θα αφορά και προγράμματα μεγαλύτερης τυπικής διάρκειας, όπως οι εξαετείς Ιατρικές σχολές. Το υπουργείο έχει αναφέρει ότι η εκκαθάριση των μητρώων συνεχίζεται σταδιακά και στα διαφορετικής διάρκειας προγράμματα.
Το ερώτημα δεν είναι μόνο πόσοι διαγράφονται
Οι διαγραφές έχουν ως στόχο να απομακρύνουν από τα πανεπιστημιακά μητρώα φοιτητές που έχουν παραμείνει για χρόνια χωρίς ουσιαστική ακαδημαϊκή δραστηριότητα.
Όμως ο αριθμός των διαγραφών από μόνος του δεν απαντά στο κρίσιμο ερώτημα: γιατί κάποιοι φοιτητές χρειάζονται επτά, οκτώ ή ακόμη και περισσότερα χρόνια για να ολοκληρώσουν ένα πρόγραμμα σπουδών;
Η μεγάλη διάρκεια φοίτησης δεν έχει μία και μοναδική αιτία.
Όταν η φοίτηση παρατείνεται, δεν ευθύνεται πάντα μόνο ο φοιτητής
Υπάρχουν περιπτώσεις φοιτητών που πράγματι απομακρύνονται από τις σπουδές τους και παραμένουν εγγεγραμμένοι χωρίς ουσιαστική συμμετοχή.
Υπάρχουν όμως και νέοι που εργάζονται παράλληλα με τις σπουδές τους, αντιμετωπίζουν οικονομικά προβλήματα, οικογενειακές υποχρεώσεις ή ζητήματα υγείας.
Παράλληλα, σε ορισμένα τμήματα υπάρχουν μαθήματα με ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά αποτυχίας, απαιτητικά προγράμματα σπουδών, προαπαιτούμενα μαθήματα και εξεταστικές διαδικασίες που μπορεί να δυσκολεύουν σημαντικά την έγκαιρη ολοκλήρωση.
Έτσι, η συζήτηση για τους «αιώνιους» φοιτητές δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στο αν ένας νέος «δεν διάβασε αρκετά».
Τι σημαίνει όταν ένα μάθημα λειτουργεί ως «φράγμα»
Όταν σε ένα μάθημα περνά ένα πολύ μικρό ποσοστό των εξεταζόμενων, το ζήτημα δεν αφορά αυτομάτως μόνο την προσπάθεια των φοιτητών.
Χρειάζεται να εξετάζονται συνολικά η δυσκολία των θεμάτων, ο τρόπος διδασκαλίας, η ύλη που διδάσκεται, η αντιστοίχισή της με την εξεταζόμενη ύλη και ο σχεδιασμός του μαθήματος.
Η διατήρηση υψηλών ακαδημαϊκών απαιτήσεων είναι διαφορετική υπόθεση από τη δημιουργία μαθημάτων που λειτουργούν επανειλημμένα ως εμπόδιο για την ολοκλήρωση των σπουδών.
Το παράδειγμα του Τμήματος Μαθηματικών του ΕΚΠΑ
Στο κείμενο τίθεται ως χαρακτηριστικό παράδειγμα το Τμήμα Μαθηματικών του ΕΚΠΑ, όπου, σύμφωνα με στοιχεία που επικαλούνται φοιτητές, ο μέσος χρόνος αποφοίτησης φέρεται να έχει φτάσει το 2026 στα 9,3 χρόνια.
Ο αριθμός αυτός απέχει σημαντικά από την τυπική διάρκεια ενός τετραετούς προγράμματος.
Εφόσον ένα τμήμα εμφανίζει διαχρονικά τόσο μεγάλη απόσταση ανάμεσα στην τυπική και την πραγματική διάρκεια σπουδών, τίθεται εύλογα το ερώτημα εάν η εξήγηση βρίσκεται αποκλειστικά στις προσωπικές επιλογές των φοιτητών ή εάν υπάρχουν και δομικοί παράγοντες του ίδιου του προγράμματος σπουδών.
Σημείωση: το συγκεκριμένο στοιχείο των 9,3 ετών προέρχεται από τα στοιχεία που αναφέρει το αρχικό δημοσίευμα και δεν το εντόπισα να επιβεβαιώνεται από επίσημη δημοσίευση του ΕΚΠΑ στις πηγές που ελέγχθηκαν.
Οι διαγραφές καθαρίζουν τα μητρώα, αλλά δεν λύνουν από μόνες τους το πρόβλημα
Η νέα πολιτική επιχειρεί να βάλει τέλος στην επ’ αόριστον παραμονή μη ενεργών φοιτητών στα πανεπιστημιακά μητρώα. Το υπουργείο υποστηρίζει ότι η εκκαθάριση βοηθά τα ΑΕΙ να έχουν πιο αξιόπιστη εικόνα για τους ενεργούς φοιτητές και να σχεδιάζουν καλύτερα τις ανάγκες τους σε προσωπικό, υποδομές και πόρους.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε φοιτητής που καθυστερεί να πάρει πτυχίο είναι ανενεργός.
Υπάρχουν νέοι που προσπαθούν να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους ενώ εργάζονται ή αντιμετωπίζουν σημαντικές προσωπικές και οικονομικές δυσκολίες. Υπάρχουν επίσης τμήματα στα οποία η πραγματική διάρκεια αποφοίτησης μπορεί να απέχει αισθητά από την τυπική.
Γι’ αυτό και η συζήτηση θα χρειαστεί κάποια στιγμή να μετακινηθεί από το «πόσους διαγράψαμε» στο πιο δύσκολο ερώτημα:
«Γιατί δεν αποφοιτούν εγκαίρως όσοι θέλουν πραγματικά να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους;»
Διότι οι 308.605 διαγραφές του 2025 και οι περίπου 80.000 που βρίσκονται στην επόμενη φάση μπορούν να μειώσουν θεαματικά τον αριθμό των εγγεγραμμένων στα μητρώα. Δεν αρκούν όμως από μόνες τους για να αποτρέψουν τη δημιουργία μιας νέας γενιάς φοιτητών που θα χρειάζεται πολύ περισσότερα χρόνια για να πάρει πτυχίο.
