Μόλις έξι στους δέκα πρόσφατους αποφοίτους βρίσκουν δουλειά, ενώ η Σόνια, απόφοιτη Χρηματοοικονομικών του Πανεπιστημίου Πειραιώς, φοβάται ότι θα επιστρέψει στην εστίαση επειδή δεν βρίσκει θέση στο αντικείμενό της.
Για χρόνια, η ίδια φράση ακουγόταν σχεδόν σε κάθε ελληνικό σπίτι: «Να πάρεις ένα πτυχίο, για να έχεις μια καλύτερη δουλειά».
Οι Πανελλαδικές, η επιλογή σχολής, η αγωνία για την εισαγωγή στο πανεπιστήμιο, τα χρόνια των σπουδών. Για πολλές ελληνικές οικογένειες, το πτυχίο θεωρείται το πρώτο μεγάλο βήμα προς την ανεξαρτησία ενός παιδιού. Όμως τι συμβαίνει όταν τελειώνει το πανεπιστήμιο;
Τα στοιχεία δείχνουν ότι για πολλούς νέους στην Ελλάδα αρχίζει τότε μια νέα, εξίσου δύσκολη περίοδος: η προσπάθεια να βρουν την πρώτη τους δουλειά. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για το 2025, η Ελλάδα καταγράφει το χαμηλότερο ποσοστό απασχόλησης πρόσφατων αποφοίτων μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Μόλις περίπου έξι στους δέκα νέους αποφοίτους εργάζονται, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος βρίσκεται στο 83%. Η αμέσως επόμενη χώρα στην κατάταξη, η Ιταλία, βρίσκεται στο 71,8%, ενώ στη Ρουμανία το ποσοστό είναι 72,7%. Στη Μάλτα, αντίθετα, εργάζεται περίπου το 91% των πρόσφατων αποφοίτων.
Η διαφορά είναι τεράστια. Και πίσω από τους αριθμούς υπάρχουν χιλιάδες νέοι άνθρωποι που, αφού πήραν το πτυχίο τους, βρίσκονται μπροστά στο ερώτημα: «Και τώρα;»
Η ιστορία της Σόνιας: Πτυχίο στα Χρηματοοικονομικά, δουλειά ξανά στην εστίαση;
Η Σόνια Κακούρη είναι μία από αυτές τις νέες ανθρώπους. Για χρόνια, όσο σπούδαζε Χρηματοοικονομικά στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς, εργαζόταν παράλληλα στην εστίαση.
Ήταν μια δουλειά που της έδινε εισόδημα όσο φοιτούσε, αλλά δεν ήταν ο επαγγελματικός δρόμος που είχε στο μυαλό της όταν ξεκίνησε τις σπουδές της. Σήμερα έχει ολοκληρώσει τις σπουδές της και προσπαθεί να κάνει το επόμενο βήμα: να βρει μια θέση εργασίας σχετική με το αντικείμενό της.
Η αναζήτηση, όμως, αποδεικνύεται πολύ πιο δύσκολη από όσο περίμενε. Στέλνει βιογραφικά, αναζητά διαθέσιμες θέσεις και προσπαθεί να βρει την πρώτη ευκαιρία στον χώρο των χρηματοοικονομικών. Μέχρι στιγμής, όμως, αυτή η ευκαιρία δεν έχει έρθει. Και έτσι, όπως όλα δείχνουν, μπορεί να χρειαστεί να επιστρέψει στην εστίαση.
Όχι επειδή δεν πήρε πτυχίο. Όχι επειδή δεν θέλει να εργαστεί. Αλλά επειδή, προς το παρόν, δεν βρίσκει μια πόρτα ανοιχτή στο αντικείμενο που σπούδασε. Η περίπτωση της Σόνιας είναι χαρακτηριστική μιας γενιάς νέων που μεγαλώνει με την πεποίθηση ότι οι σπουδές θα αποτελέσουν το εισιτήριο για την αγορά εργασίας, αλλά ανακαλύπτει ότι το πτυχίο από μόνο του δεν αρκεί πάντα.
Το μεγάλο πρόβλημα: δουλειά, αλλά όχι απαραίτητα στο αντικείμενο
Ακόμη όμως και όταν ένας νέος καταφέρει να βρει εργασία, αυτό δεν σημαίνει ότι εργάζεται σε κάτι σχετικό με τις σπουδές του. Η αναντιστοιχία ανάμεσα στο πτυχίο και τη θέση εργασίας αποτελεί ένα ακόμη σημαντικό πρόβλημα. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται για την ελληνική αγορά εργασίας, περίπου ένας στους τρεις εργαζόμενους απασχολείται σε θέση που απαιτεί χαμηλότερα τυπικά προσόντα από εκείνα που διαθέτει.
Έτσι, νέοι με πανεπιστημιακές σπουδές μπορεί να βρεθούν σε εντελώς διαφορετικούς επαγγελματικούς χώρους. Άλλοι ξεκινούν στην εξυπηρέτηση πελατών. Άλλοι εργάζονται στο λιανεμπόριο. Άλλοι επιστρέφουν σε δουλειές που έκαναν ως φοιτητές. Και φυσικά, τίποτα από αυτά δεν σημαίνει ότι μια δουλειά είναι «κατώτερη».
Το ερώτημα είναι διαφορετικό: Γιατί ένας νέος που ολοκλήρωσε μια συγκεκριμένη εκπαιδευτική διαδρομή δυσκολεύεται τόσο πολύ να βρει την πρώτη ευκαιρία στο αντικείμενό του;
Το παράδοξο της πρώτης δουλειάς
Για πολλούς νέους, η αναζήτηση εργασίας ξεκινά με μια φράση που μοιάζει σχεδόν αντιφατική: «Απαιτείται προϋπηρεσία». Μα πώς αποκτά ένας νέος προϋπηρεσία όταν βρίσκεται ακριβώς στην αρχή της επαγγελματικής του ζωής; Εδώ βρίσκεται ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της μετάβασης από το πανεπιστήμιο στην αγορά εργασίας.
Πολλοί φοιτητές στην Ελλάδα τελειώνουν τις σπουδές τους χωρίς ουσιαστική εργασιακή εμπειρία στο αντικείμενό τους. Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, αντίθετα, η πρακτική άσκηση και η εργασία κατά τη διάρκεια των σπουδών αποτελούν συχνότερο κομμάτι της εκπαιδευτικής διαδρομής.
Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται, μόλις 6% των φοιτητών καταγράφονται ως εργαζόμενοι, όταν στην Ευρωπαϊκή Ένωση το αντίστοιχο ποσοστό είναι περίπου ένας στους τέσσερις. Βέβαια, οι αριθμοί αυτοί δεν αποτυπώνουν απαραίτητα όλη την πραγματικότητα, καθώς μέρος της φοιτητικής εργασίας μπορεί να μην καταγράφεται επίσημα.
Ωστόσο, η ουσία παραμένει: για πολλούς νέους η επαφή με την αγορά εργασίας έρχεται απότομα, αφού έχουν ήδη πάρει το πτυχίο τους.
Στην Ευρώπη η εικόνα βελτιώνεται – στην Ελλάδα όχι
Την ώρα που στην Ελλάδα η κατάσταση δυσκολεύει, στην υπόλοιπη Ευρώπη η εικόνα δείχνει διαφορετική. Το ποσοστό απασχόλησης των πρόσφατων αποφοίτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση έφτασε το 83% το 2025, από 82,3% έναν χρόνο πριν.
Σε βάθος χρόνου, η μετάβαση από την εκπαίδευση στην εργασία φαίνεται να γίνεται ευκολότερη για τον μέσο Ευρωπαίο νέο. Στην Ελλάδα, αντίθετα, το αντίστοιχο ποσοστό βρισκόταν στο 73,2% το 2024 και το 2025 υποχώρησε σημαντικά.
Αυτό σημαίνει ότι το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τους νέους που ψάχνουν δουλειά. Αφορά συνολικά τη σύνδεση ανάμεσα στην εκπαίδευση και την αγορά εργασίας.
Και μετά έρχεται η οικονομική ανεξαρτησία
Η δυσκολία εύρεσης εργασίας δεν σταματά στην επαγγελματική ανασφάλεια. Έχει συνέπειες σε ολόκληρη τη ζωή ενός νέου ανθρώπου. Όταν δεν υπάρχει σταθερή δουλειά, είναι δύσκολο να υπάρξει οικονομική ανεξαρτησία. Όταν οι μισθοί είναι χαμηλοί και τα ενοίκια υψηλά, είναι ακόμη δυσκολότερο να φύγει ένας νέος από το πατρικό του σπίτι.
Στην Ελλάδα, περισσότεροι από τους μισούς νέους εξακολουθούν να ζουν με τους γονείς τους, ενώ το κόστος στέγασης αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια για την ανεξάρτητη διαβίωση.
Κάπως έτσι δημιουργείται ένα ντόμινο: δυσκολία στην πρώτη δουλειά, οικονομική εξάρτηση, καθυστέρηση της ανεξαρτησίας, αναβολή σχεδίων για το μέλλον.
Μήπως πρέπει να αλλάξουμε την ερώτηση που κάνουμε στα παιδιά;
Κάθε χρόνο, μετά τις Πανελλαδικές, η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από μία βασική ερώτηση: «Σε ποια σχολή πέρασες;»
Ίσως όμως σήμερα χρειάζεται να αρχίσουμε να συζητάμε και κάτι περισσότερο.
- Τι ευκαιρίες πρακτικής άσκησης προσφέρει μια σχολή;
- Πώς συνδέεται με την αγορά εργασίας;
- Ποιες δεξιότητες χρειάζεται ένας νέος πέρα από το πτυχίο;
- Υπάρχουν δυνατότητες να αποκτήσει εμπειρία όσο σπουδάζει;
- Ποιες είναι οι πραγματικές επαγγελματικές προοπτικές;
Γιατί το πτυχίο εξακολουθεί να έχει αξία. Αλλά ίσως δεν αρκεί πια να αντιμετωπίζεται ως ο τελικός προορισμός. Το πραγματικό ζητούμενο είναι η γέφυρα ανάμεσα στη γνώση και την πρώτη επαγγελματική ευκαιρία.
«Και τώρα τι;»
Η Σόνια τελείωσε τις σπουδές της. Έχει ήδη εργαστεί για χρόνια. Γνωρίζει τι σημαίνει να δουλεύεις παράλληλα με το πανεπιστήμιο. Και τώρα θέλει απλώς την πρώτη ευκαιρία στον χώρο για τον οποίο σπούδασε. Μέχρι να έρθει αυτή η ευκαιρία, όμως, ίσως χρειαστεί να επιστρέψει στην εστίαση.
Η ιστορία της είναι μία μικρή εικόνα ενός πολύ μεγαλύτερου προβλήματος. Γιατί πίσω από το χαμηλό ποσοστό απασχόλησης των νέων αποφοίτων δεν υπάρχουν απλώς αριθμοί. Υπάρχουν παιδιά που έδωσαν εξετάσεις, πέρασαν σε μια σχολή, σπούδασαν για χρόνια και πήραν το πτυχίο τους. Και τώρα βρίσκονται μπροστά στο πιο δύσκολο ερώτημα: «Πώς ξεκινάω;»
