Καρδιαγγειακή υγεία από την παιδική ηλικία – Τι πρέπει να γνωρίζουν γονείς και παιδιά για την άσκηση, το οικογενειακό ιστορικό, τον προληπτικό έλεγχο και την καρδιακή ανακοπή
Όταν ακούμε τη λέξη «καρδιαγγειακά», το μυαλό των περισσότερων πηγαίνει στους μεγαλύτερους σε ηλικία ανθρώπους. Στην πραγματικότητα, όμως, η υγεία της καρδιάς χτίζεται πολύ νωρίτερα. Οι συνήθειες που αποκτούν τα παιδιά, η άσκηση, η διατροφή, το σωματικό βάρος, αλλά και η γνώση του οικογενειακού ιστορικού μπορούν να παίξουν σημαντικό ρόλο στη μελλοντική καρδιαγγειακή τους υγεία.
Και υπάρχει ένας ακόμη λόγος για τον οποίο η συζήτηση πρέπει να αρχίσει από το σχολείο και τους χώρους άθλησης: ο αιφνίδιος καρδιακός θάνατος στους νέους είναι σπάνιος, αλλά υπαρκτός και μπορεί να αφορά παιδιά που μέχρι εκείνη τη στιγμή θεωρούνταν απολύτως υγιή.
Μόλις λίγες ημέρες πριν από την ημερίδα για την πανελλαδική εκστρατεία «Από Καρδιάς», ένα τραγικό περιστατικό στη Χαλκιδική υπενθύμισε με τον πιο σκληρό τρόπο αυτή την πραγματικότητα. Στις 18 Σεπτεμβρίου, ένας 17χρονος μαθητής κατέρρευσε έξω από το σχολείο του στο Πευκοχώρι. Το σχολείο κινητοποιήθηκε άμεσα και έγινε προσπάθεια ανάνηψης, όμως ο μαθητής κατέληξε δύο ημέρες αργότερα στο νοσοκομείο.
Το περιστατικό δεν σημαίνει ότι τα παιδιά στην Ελλάδα κινδυνεύουν μαζικά από καρδιακή ανακοπή. Είναι όμως μια οδυνηρή υπενθύμιση ότι η καρδιαγγειακή πρόληψη δεν μπορεί να θεωρείται αποκλειστικά υπόθεση της ενήλικης ζωής.
Η πρόληψη ξεκινά από το δημοτικό
Αυτό ακριβώς ήταν ένα από τα μηνύματα που αναδείχθηκαν στην εναρκτήρια ημερίδα της πανελλαδικής εκστρατείας «Από Καρδιάς», η οποία ξεκίνησε στις 29 Σεπτεμβρίου, με πρωτοβουλία της Πανελλήνιας Ένωσης Φαρμακοβιομηχανίας και της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας.
Η βασική ιδέα είναι απλή αλλά ιδιαίτερα σημαντική: η πρόληψη δεν πρέπει να αρχίζει όταν κάποιος αποκτήσει έναν παράγοντα κινδύνου ή εμφανίσει ένα σύμπτωμα. Πρέπει να αποτελεί γνώση και συνήθεια από μικρή ηλικία.
Ένα παιδί μπορεί να μάθει στο σχολείο τι σημαίνει ισορροπημένη διατροφή, γιατί χρειάζεται άσκηση, γιατί πρέπει να αποφεύγει το κάπνισμα όταν μεγαλώσει, αλλά και γιατί έχει σημασία να γνωρίζει το προσωπικό και οικογενειακό του ιστορικό.
Η εκπαίδευση αυτή δεν είναι απλώς μια ακόμη πληροφορία. Είναι εγγραμματοσύνη υγείας: να μεγαλώνει ένα παιδί γνωρίζοντας ότι μπορεί να φροντίζει την υγεία του και να αναζητά έγκαιρα βοήθεια όταν χρειάζεται.
«Δεν αρκεί μία μέτρηση»
Ένα ακόμη σημαντικό μήνυμα της ημερίδας ήταν ότι η πρόληψη δεν μπορεί να περιορίζεται σε μία μεμονωμένη εξέταση.
Μια μέτρηση πίεσης, ένα σάκχαρο ή μια εξέταση χοληστερόλης αποτελούν κομμάτια μιας συνολικής εικόνας. Το ζητούμενο είναι να αναγνωρίζεται ο κίνδυνος, να αξιολογείται σωστά και, όταν υπάρχει εύρημα, να ακολουθείται η σωστή διαδρομή: γιατρός, περαιτέρω έλεγχος, θεραπεία όπου χρειάζεται και παρακολούθηση. Αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία και στα παιδιά που αθλούνται.
Το παιδί που αθλείται χρειάζεται και σωστό έλεγχο
Η άσκηση είναι πολύτιμη για την υγεία και πρέπει να ενθαρρύνεται. Υπάρχουν όμως περιπτώσεις στις οποίες ένας νέος άνθρωπος μπορεί να έχει μια καρδιακή πάθηση που δεν έχει ακόμη διαγνωστεί.
Η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία επισημαίνει τη σημασία του προαθλητικού ελέγχου, ιδιαίτερα όταν ένα παιδί συμμετέχει σε αθλητικές δραστηριότητες. Στον έλεγχο λαμβάνονται υπόψη το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό, η κλινική εξέταση και, καταρχήν, το ηλεκτροκαρδιογράφημα.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το οικογενειακό ιστορικό. Σύμφωνα με την Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία, κάτω των 30 ετών το 60% των αιφνίδιων θανάτων αποδίδεται συνολικά σε κληρονομικά καρδιαγγειακά νοσήματα. Για τον λόγο αυτό, όταν διαγνωστεί καρδιαγγειακή νόσος σε ένα μέλος μιας οικογένειας, είναι σημαντικό να αξιολογούνται και τα υπόλοιπα μέλη.
Άρα, ένα παιδί που αθλείται και έχει οικογενειακό ιστορικό καρδιοπάθειας ή αιφνίδιου θανάτου δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται απλώς ως «ένα υγιές παιδί που κάνει αθλητισμό». Χρειάζεται η κατάλληλη ιατρική αξιολόγηση.
Και αν συμβεί ανακοπή στο σχολείο ή στο γήπεδο;
Εδώ υπάρχει ένα δεύτερο, εξίσου σημαντικό κομμάτι της πρόληψης: η ετοιμότητα. Η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία τονίζει ότι στους χώρους άθλησης πρέπει να υπάρχει εξωτερικός απινιδωτής και εκπαιδευμένο προσωπικό στην καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση, ενώ θεωρεί ιδιαίτερα σημαντική την εκπαίδευση των πολιτών στην ΚΑΡΠΑ.
Γιατί στην καρδιακή ανακοπή ο χρόνος είναι κρίσιμος. Η άμεση ΚΑΡΠΑ και η έγκαιρη απινίδωση μπορούν να καθορίσουν την έκβαση. Αυτό σημαίνει ότι η πρόληψη στα σχολεία δεν είναι μόνο να μάθουν τα παιδιά να τρώνε καλύτερα ή να γυμνάζονται περισσότερο. Είναι και να δημιουργηθεί ένα περιβάλλον όπου οι εκπαιδευτικοί και οι άνθρωποι που βρίσκονται καθημερινά κοντά στα παιδιά ξέρουν πώς να αντιδράσουν σε μια επείγουσα κατάσταση.
Η καρδιά δεν αφορά μόνο τον καρδιολόγο
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της εκστρατείας «Από Καρδιάς» είναι ακριβώς αυτή η αντίληψη της πρόληψης ως μιας μεγάλης, συνεχούς διαδρομής.
Η καρδιαγγειακή υγεία δεν είναι υπόθεση μιας μόνο ειδικότητας. Χρειάζεται συνεργασία γιατρών, νοσηλευτών, φαρμακοποιών, εκπαιδευτικών, οικογενειών, σχολείων, αθλητικών φορέων και φυσικά των ίδιων των πολιτών και των ασθενών.
Στην ημερίδα τονίστηκε ότι η πρόληψη πρέπει να συνδέεται με την έγκαιρη διάγνωση, τη θεραπεία και τη συνέχεια της φροντίδας και ότι η αξία της δεν μετριέται απλώς από το πόσες εξετάσεις έγιναν, αλλά από το αν ο άνθρωπος που χρειάζεται βοήθεια οδηγείται έγκαιρα στη σωστή φροντίδα.
Να μάθουν τα παιδιά να φροντίζουν την καρδιά τους – αλλά και να γνωρίζουν τη δική τους
Το μήνυμα για τις οικογένειες είναι τελικά απλό.Να μ άθουμε στα παιδιά ότι η άσκηση είναι μέρος της ζωής τους. Να τους δώσουμε σωστές διατροφικές συνήθειες. Να γνωρίζουμε το οικογενειακό ιστορικό. Να μην αγνοούμε συμπτώματα ή προειδοποιητικά σημάδια. Να ακολουθούμε τις συστάσεις του παιδιάτρου και, όταν χρειάζεται, του παιδοκαρδιολόγου.
Και για τα παιδιά που αθλούνται συστηματικά, να μην θεωρούμε ότι η καλή φυσική κατάσταση αποκλείει αυτομάτως οποιοδήποτε πρόβλημα.
Η πρόληψη δεν σημαίνει ότι φοβόμαστε για την καρδιά των παιδιών μας. Σημαίνει ότι τους μαθαίνουμε από νωρίς να γνωρίζουν το σώμα τους και να το φροντίζουν.
Γιατί η καρδιαγγειακή υγεία δεν αρχίζει στα 50 ή στα 60. Χτίζεται από πολύ νωρίτερα. Και ίσως το πιο σημαντικό μάθημα να είναι αυτό: η πρόληψη μπορεί να ξεκινήσει μέσα σε μια σχολική τάξη, να συνεχιστεί στο γήπεδο και να γίνει συνήθεια για ολόκληρη τη ζωή.
