Η Ελληνική Ψυχιατρική Εταιρεία και η Παιδοψυχιατρική Εταιρεία Ελλάδος ζητούν άμεση αλλαγή του τρόπου με τον οποίο αντιμετωπίζονται παιδιά και έφηβοι που, αντί να βρίσκουν θέση σε κατάλληλες κοινωνικές δομές, παραμένουν για μήνες σε νοσοκομεία χωρίς ιατρική ένδειξη
Τι συμβαίνει όταν ένα παιδί χρειάζεται προστασία, αλλά δεν υπάρχει διαθέσιμη η κατάλληλη κοινωνική δομή για να την προσφέρει;
Σύμφωνα με την Ελληνική Ψυχιατρική Εταιρεία και την Παιδοψυχιατρική Εταιρεία Ελλάδος – Ένωση Ψυχιάτρων Παιδιών & Εφήβων, εδώ και χρόνια η έλλειψη επαρκών κοινωνικών δομών οδηγεί σε μια πρακτική που θα έπρεπε να αποτελεί μόνο προσωρινή λύση: παιδιά τοποθετούνται, με εισαγγελική εντολή, σε Γενικά Νοσοκομεία για κοινωνικούς λόγους.
Το πρόβλημα, όπως επισημαίνουν οι δύο επιστημονικοί φορείς, είναι ότι η προσωρινή παραμονή μπορεί να μετατρέπεται σε μακροχρόνια διαμονή, διάρκειας ακόμη και πολλών μηνών, σε ένα περιβάλλον που δεν έχει σχεδιαστεί για να υποκαταστήσει μια δομή παιδικής προστασίας.
Το νοσοκομείο δεν είναι χώρος φιλοξενίας
Η παιδιατρική και παιδοψυχιατρική αξιολόγηση που συχνά χρησιμοποιείται ως λόγος για την εισαγωγή ενός παιδιού μπορεί, σύμφωνα με την ανακοίνωση, να πραγματοποιηθεί και σε εξωτερική βάση, χωρίς να απαιτείται πολύμηνη νοσηλεία.
Το νοσοκομείο έχει ως βασική αποστολή την παροχή ιατρικής φροντίδας. Δεν μπορεί να λειτουργεί ως χώρος φιλοξενίας ή φύλαξης παιδιών όταν το πρόβλημα που πρέπει να αντιμετωπιστεί είναι πρωτίστως κοινωνικό.
Και η παραμονή ενός παιδιού σε ένα τέτοιο περιβάλλον δεν είναι ουδέτερη. Οι δύο Επιστημονικές Εταιρείες προειδοποιούν για τους βιολογικούς, ψυχολογικούς και κοινωνικούς κινδύνους που μπορεί να συνεπάγεται η παρατεταμένη παραμονή σε ένα νοσοκομείο, ιδιαίτερα όταν το παιδί δεν χρειάζεται νοσηλεία για κάποιο ιατρικό πρόβλημα.
Τι σημαίνει για ένα παιδί η παραμονή για μήνες σε ένα νοσοκομείο;
Ένα παιδί που βρίσκεται σε μια τέτοια κατάσταση μπορεί να βιώνει διαρκώς την αβεβαιότητα για το τι θα συμβεί στη συνέχεια. Η έλλειψη σαφούς προοπτικής, η εναλλαγή προσώπων φροντίδας, η απότομη μεταφορά σε ένα άγνωστο περιβάλλον και η απουσία σταθερών σχέσεων μπορούν να επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο παιδιά που ήδη προέρχονται από δύσκολες οικογενειακές ή κοινωνικές συνθήκες.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι ορισμένα από αυτά τα παιδιά μπορεί να εμφανίζουν έντονες ή δύσκολες συμπεριφορές, συχνά ως αποτέλεσμα της προηγούμενης ζωής και των εμπειριών τους. Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, ένα Γενικό Νοσοκομείο δεν είναι ο κατάλληλος χώρος για τη μακροχρόνια διαχείριση τέτοιων σύνθετων αναγκών.
Η πρακτική επεκτείνεται και στους εφήβους
Στην ανακοίνωση των δύο φορέων υπάρχει ακόμη ένα ιδιαίτερα ανησυχητικό σημείο. Όπως αναφέρουν, η πρακτική της εισαγγελικής παρέμβασης για νοσηλεία για κοινωνικούς λόγους έχει επεκταθεί και σε εφήβους ηλικίας 16 έως 18 ετών, οι οποίοι μπορεί να νοσηλεύονται σε Γενικά Νοσοκομεία ενηλίκων χωρίς να υπάρχει ιατρική ή ψυχιατρική ένδειξη.
Πρόκειται για μια εξέλιξη που, σύμφωνα με τους παιδοψυχιάτρους, αναδεικνύει ακόμη περισσότερο το κενό που υπάρχει στο σύστημα παιδικής προστασίας.
Η λύση δεν είναι ένα ακόμη νοσοκομειακό κρεβάτι
Οι δύο επιστημονικοί φορείς ζητούν άμεσο ανασχεδιασμό του τρόπου με τον οποίο αντιμετωπίζονται αυτές οι περιπτώσεις, με επίκεντρο όχι τη διαχείριση της έλλειψης διαθέσιμων δομών, αλλά τα δικαιώματα και τις πραγματικές ανάγκες κάθε παιδιού.
Στο επίκεντρο της πρότασής τους βρίσκεται η ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου δικτύου Κοινωνικών Υπηρεσιών, σε στενή διασύνδεση με κοινοτικές υπηρεσίες παιδιατρικής και παιδοψυχιατρικής φροντίδας.
Στόχος είναι τα παιδιά και οι έφηβοι να μπορούν να έχουν άμεση πρόσβαση στις κοινωνικές υπηρεσίες, χωρίς να χρειάζεται προηγουμένως να περάσουν από ένα παιδιατρικό ή γενικό νοσοκομείο.
Παράλληλα, οι αναγκαίες παιδιατρικές και παιδοψυχιατρικές αξιολογήσεις θα πρέπει, όπου είναι δυνατό, να πραγματοποιούνται σε εξωτερική βάση.
Προτεραιότητα η στήριξη της οικογένειας
Ένα ακόμη σημαντικό σημείο της παρέμβασης αφορά την ίδια την οικογένεια. Η τοποθέτηση ενός παιδιού σε πλαίσιο κοινωνικής φροντίδας, σύμφωνα με τις δύο Εταιρείες, δεν θα πρέπει να αποτελεί μαζική ή αυτόματη λύση. Θα πρέπει να εξετάζεται σε ειδικές περιπτώσεις, αφού προηγουμένως έχουν εξαντληθεί οι προσπάθειες διατήρησης των δεσμών φροντίδας μέσα στην οικογένεια και έχει προσφερθεί η απαραίτητη υποστήριξη.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι παιδοψυχίατροι δίνουν ιδιαίτερη σημασία στην ενίσχυση των κοινοτικών υπηρεσιών ψυχικής υγείας, ώστε οι οικογένειες που αντιμετωπίζουν σοβαρές δυσκολίες να μπορούν να λαμβάνουν βοήθεια πριν η κατάσταση οδηγηθεί σε αδιέξοδο.
Όταν η παραμονή του παιδιού στο άμεσο οικογενειακό περιβάλλον δεν είναι πλέον εφικτή, προτείνεται η ενίσχυση λύσεων όπως οι ανάδοχες οικογένειες άμεσης φροντίδας, αλλά και μικρότερες δομές φιλοξενίας, στις οποίες θα μπορούν να μένουν λίγα παιδιά σε πιο σταθερό και οικογενειακού τύπου περιβάλλον.
Η πρόληψη ξεκινά πριν από την απομάκρυνση
Στην ανακοίνωση υπογραμμίζεται επίσης η ανάγκη για ισχυρότερα προγράμματα πρόληψης της ενδοοικογενειακής βίας και της παραμέλησης. Γιατί η παιδική προστασία δεν μπορεί να αρχίζει τη στιγμή που ένα παιδί φτάνει στο νοσοκομείο.
Χρειάζεται ένα σύστημα που θα μπορεί να εντοπίζει εγκαίρως τις οικογένειες που αντιμετωπίζουν σοβαρές δυσκολίες, να παρεμβαίνει υποστηρικτικά και να προσφέρει πραγματικές υπηρεσίες πριν η κατάσταση γίνει μη αναστρέψιμη.
Το μήνυμα της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και της Παιδοψυχιατρικής Εταιρείας Ελλάδος είναι σαφές: τα νοσοκομεία δεν μπορούν να καλύπτουν τα κενά της κοινωνικής προστασίας.
Η αντιμετώπιση του προβλήματος απαιτεί ένα ολοκληρωμένο σύστημα παιδικής προστασίας, κοινωνικών υπηρεσιών και υπηρεσιών ψυχικής υγείας που θα έχει στο επίκεντρο ένα και μόνο κριτήριο: το βέλτιστο συμφέρον και τα δικαιώματα κάθε παιδιού και κάθε εφήβου.
