Η λέξη «ηπατίτιδα» προκαλεί συχνά ανησυχία, αλλά και αρκετές παρανοήσεις. Ωστόσο, δεν περιγράφει μία συγκεκριμένη ασθένεια ούτε σημαίνει ότι όλοι οι άνθρωποι που έχουν ηπατίτιδα μολύνθηκαν με τον ίδιο τρόπο. Ηπατίτιδα ονομάζεται η φλεγμονή του ήπατος, δηλαδή του συκωτιού. Μπορεί να προκληθεί από ιούς, από ορισμένα φάρμακα ή τοξικές ουσίες, από υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, από αυτοάνοσα νοσήματα ή από άλλες παθήσεις.
Οι βασικοί ιοί της ηπατίτιδας είναι οι Α, Β, C, D και Ε. Προσβάλλουν όλοι το ήπαρ, αλλά διαφέρουν ως προς τον τρόπο μετάδοσης, τη βαρύτητα, την πιθανότητα χρόνιας λοίμωξης και τη δυνατότητα πρόληψης ή θεραπείας.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ηπατίτιδας στις 28 Ιουλίου, η Ελληνική Εταιρεία Μελέτης Ήπατος πραγματοποιεί την εκστρατεία «Δεν είναι αυτό που νομίζεις… Η ηπατίτιδα δεν κάνει διακρίσεις. Μας αφορά όλους», επισημαίνοντας ότι η ενημέρωση, η εξέταση και η έγκαιρη θεραπεία μπορούν να αλλάξουν την πορεία της νόσου.
Πώς μεταδίδονται οι διαφορετικοί τύποι ηπατίτιδας
Η ηπατίτιδα Α μεταδίδεται κυρίως μέσω μολυσμένου νερού ή τροφίμων και από την ανεπαρκή υγιεινή των χεριών. Ο ιός μπορεί να περάσει από μικροσκοπικά ίχνη κοπράνων στο στόμα, γι’ αυτό η μετάδοση είναι ευκολότερη σε χώρους όπου μικρά παιδιά χρειάζονται βοήθεια στην τουαλέτα ή στην αλλαγή πάνας.
Συνήθως προκαλεί οξεία λοίμωξη και δεν εξελίσσεται σε χρόνια ηπατίτιδα. Τα μικρά παιδιά μπορεί να περάσουν τη νόσο με ήπια συμπτώματα ή ακόμη και χωρίς να εμφανίσουν χαρακτηριστικές ενοχλήσεις.
Η ηπατίτιδα Β μεταδίδεται μέσω μολυσμένου αίματος και άλλων σωματικών υγρών. Μπορεί να μεταδοθεί με σεξουαλική επαφή, με κοινή χρήση βελονών ή αντικειμένων που έχουν ίχνη αίματος και από τη μητέρα στο παιδί, κυρίως κατά τη γέννηση.
Η ηπατίτιδα C μεταδίδεται κατά κύριο λόγο όταν αίμα που περιέχει τον ιό εισέλθει στον οργανισμό ενός άλλου ανθρώπου. Μπορεί επίσης να μεταδοθεί από τη μητέρα στο μωρό κατά την εγκυμοσύνη ή τον τοκετό, αν και ο κίνδυνος είναι χαμηλότερος σε σχέση με την ηπατίτιδα Β.
Η ηπατίτιδα D εμφανίζεται μόνο σε ανθρώπους που έχουν ήδη μολυνθεί από τον ιό της ηπατίτιδας Β. Η ηπατίτιδα Ε μεταδίδεται συνήθως μέσω μολυσμένου νερού και τροφίμων και μπορεί να είναι ιδιαίτερα σοβαρή κατά την εγκυμοσύνη.
Ποια συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν
Οι ιογενείς ηπατίτιδες μπορεί να μην προκαλέσουν κανένα εμφανές σύμπτωμα. Αυτό συμβαίνει συχνά στις χρόνιες μορφές Β και C, με αποτέλεσμα ένας άνθρωπος να ζει για χρόνια με τη λοίμωξη χωρίς να το γνωρίζει.
Όταν υπάρχουν συμπτώματα, μπορεί να εμφανιστούν κόπωση, πυρετός, μειωμένη όρεξη, ναυτία, εμετοί, διάρροια, πόνος στην κοιλιά και μυϊκές ή αρθρικές ενοχλήσεις.
Χαρακτηριστικά σημάδια που χρειάζονται άμεση ιατρική αξιολόγηση είναι το κιτρίνισμα του δέρματος ή του λευκού μέρους των ματιών, τα πολύ σκούρα ούρα και τα ασυνήθιστα ανοιχτόχρωμα κόπρανα.
Στα παιδιά μπορεί επίσης να παρατηρηθούν έντονη υπνηλία, κακή διάθεση, άρνηση φαγητού, επίμονοι εμετοί ή σημαντική αλλαγή στη γενική τους κατάσταση.
Τα συμπτώματα δεν αρκούν για να επιβεβαιωθεί ή να αποκλειστεί η ηπατίτιδα. Η διάγνωση γίνεται με εξετάσεις αίματος.
Ηπατίτιδα και εγκυμοσύνη: Γιατί είναι απαραίτητος ο έλεγχος
Ο έλεγχος για ηπατίτιδα στην εγκυμοσύνη έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή μια γυναίκα μπορεί να έχει χρόνια ηπατίτιδα Β ή C χωρίς να εμφανίζει συμπτώματα.
Η έγκαιρη διάγνωση επιτρέπει στους γιατρούς να οργανώσουν την παρακολούθηση της εγκύου και να λάβουν τα κατάλληλα μέτρα για την προστασία του μωρού.
Ο ΕΟΔΥ συνιστά στις εγκύους να εξετάζονται για ηπατίτιδα Β, καθώς ο ιός μπορεί να μεταδοθεί στο παιδί κατά τον τοκετό.
Όταν εντοπιστεί ηπατίτιδα Β, ο γυναικολόγος και ο ηπατολόγος αξιολογούν την κατάσταση της μητέρας, τη λειτουργία του ήπατος και την ποσότητα του ιού στο αίμα. Σε εγκύους με υψηλό ιικό φορτίο μπορεί να συστηθεί αντιική αγωγή προς το τέλος της εγκυμοσύνης, ώστε να περιοριστεί ακόμη περισσότερο η πιθανότητα μετάδοσης.
Η διάγνωση της ηπατίτιδας Β στην εγκυμοσύνη δεν σημαίνει ότι το μωρό θα μολυνθεί. Με τη σωστή παρέμβαση, ο κίνδυνος μπορεί να μειωθεί θεαματικά.
Πώς προστατεύεται το νεογνό από την ηπατίτιδα Β
Όταν η μητέρα έχει ηπατίτιδα Β, το νεογνό πρέπει να λάβει ειδική ανοσοσφαιρίνη κατά της ηπατίτιδας Β, γνωστή ως HBIG, και την πρώτη δόση του εμβολίου αμέσως μετά τη γέννηση.
Σύμφωνα με τον ΕΟΔΥ, η χορήγηση της ανοσοσφαιρίνης και του εμβολίου μέσα στο πρώτο 24ωρο προσφέρει προστασία που ξεπερνά το 90% έως 95%.
Στη συνέχεια, το παιδί πρέπει να ολοκληρώσει κανονικά όλες τις δόσεις του εμβολιασμού. Ο παιδίατρος θα συστήσει επίσης εξετάσεις μετά την ολοκλήρωση του σχήματος, ώστε να διαπιστωθεί ότι το παιδί έχει προστατευθεί και δεν έχει μολυνθεί.
Χωρίς προληπτική παρέμβαση, ο κίνδυνος μετάδοσης μπορεί να είναι πολύ υψηλός, ιδιαίτερα όταν η μητέρα έχει μεγάλη ποσότητα του ιού στο αίμα.
Τι ισχύει για την ηπατίτιδα C στην εγκυμοσύνη
Η ηπατίτιδα C μπορεί επίσης να μεταδοθεί από τη μητέρα στο μωρό, αλλά αυτό συμβαίνει σε μικρό ποσοστό κυήσεων. Οι διεθνείς εκτιμήσεις τοποθετούν τον κίνδυνο περίπου στο 6% έως 7% των παιδιών που εκτίθενται στον ιό κατά την εγκυμοσύνη ή τον τοκετό.
Δεν υπάρχει εμβόλιο ή ειδική προληπτική θεραπεία που να χορηγείται στο νεογνό για την ηπατίτιδα C. Για τον λόγο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία να γνωρίζει η μητέρα ότι έχει τη λοίμωξη, ώστε το παιδί να εξεταστεί στον κατάλληλο χρόνο.
Οι σύγχρονες θεραπείες μπορούν να εξαλείψουν τον ιό της ηπατίτιδας C, αλλά συνήθως δεν χορηγούνται κατά την εγκυμοσύνη. Η θεραπεία της μητέρας προγραμματίζεται μετά τον τοκετό, σε συνεννόηση με τον θεράποντα γιατρό.
Τα παιδιά με χρόνια ηπατίτιδα C μπορούν πλέον να λάβουν αποτελεσματική αντιική θεραπεία από την ηλικία των 3 ετών, όταν κριθεί απαραίτητο από την εξειδικευμένη ιατρική ομάδα.
Μπορεί μια μητέρα με ηπατίτιδα να θηλάσει;
Η ηπατίτιδα Β και η ηπατίτιδα C δεν αποτελούν, από μόνες τους, λόγο διακοπής του θηλασμού. Μια μητέρα με ηπατίτιδα Β μπορεί να θηλάσει, εφόσον το νεογνό έχει λάβει εγκαίρως την ανοσοσφαιρίνη και το εμβόλιο που προβλέπονται.
Ο θηλασμός θεωρείται ασφαλής και για τις μητέρες με ηπατίτιδα C, καθώς δεν υπάρχουν στοιχεία ότι ο ιός μεταδίδεται μέσω του μητρικού γάλακτος. Εάν, όμως, οι θηλές έχουν πληγές ή αιμορραγούν, η μητέρα χρειάζεται να συμβουλευτεί άμεσα τον γιατρό ή τη μαία της, επειδή οι ιοί Β και C μεταδίδονται μέσω αίματος.
Πώς αντιμετωπίζεται η ηπατίτιδα
Η αντιμετώπιση εξαρτάται από τον ιό και από το αν η λοίμωξη είναι οξεία ή χρόνια. Η ηπατίτιδα Α συνήθως αντιμετωπίζεται με ξεκούραση, επαρκή λήψη υγρών, κατάλληλη διατροφή και ιατρική παρακολούθηση. Δεν υπάρχει ειδική αντιική θεραπεία και οι περισσότεροι ασθενείς αναρρώνουν πλήρως.
Η χρόνια ηπατίτιδα Β μπορεί να ελεγχθεί με αντιικά φάρμακα, τα οποία μειώνουν τον πολλαπλασιασμό του ιού και τον κίνδυνο κίρρωσης ή καρκίνου του ήπατος. Δεν χρειάζονται όλοι οι ασθενείς άμεση θεραπεία, αλλά όλοι χρειάζονται τακτική παρακολούθηση.
Η ηπατίτιδα C μπορεί σήμερα να θεραπευτεί με από του στόματος αντιικά φάρμακα, τα οποία οδηγούν στην εξάλειψη του ιού στη μεγάλη πλειονότητα των ασθενών.
Ο εμβολιασμός κατά της ηπατίτιδας Β
Το εμβόλιο της ηπατίτιδας Β περιλαμβάνεται στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμού και αποτελεί το σημαντικότερο μέσο προστασίας των παιδιών.
Η ολοκλήρωση όλων των προβλεπόμενων δόσεων προστατεύει από μια λοίμωξη που, όταν αποκτηθεί στη βρεφική ή παιδική ηλικία, έχει αυξημένη πιθανότητα να εξελιχθεί σε χρόνια. Ο εμβολιασμός προστατεύει επίσης έμμεσα τη μελλοντική οικογένεια του παιδιού, καθώς περιορίζει τον κίνδυνο μετάδοσης στην ενήλικη ζωή και κατά τη διάρκεια μιας μελλοντικής εγκυμοσύνης.
Για την ηπατίτιδα C δεν υπάρχει εμβόλιο.
Η ηπατίτιδα δεν μεταδίδεται με την καθημερινή επαφή
Η ηπατίτιδα Β και C δεν μεταδίδονται με την αγκαλιά, το παιχνίδι, το κοινό θρανίο, τον βήχα, το φτέρνισμα ή την καθημερινή κοινωνική επαφή.
Η ηπατίτιδα C δεν μεταδίδεται με τα κοινά σκεύη, το φιλί, το κράτημα των χεριών, το φαγητό ή το νερό.
Ένα παιδί με χρόνια ηπατίτιδα μπορεί να φοιτά κανονικά στο σχολείο ή στον παιδικό σταθμό. Χρειάζονται οι ίδιες βασικές προφυλάξεις που ισχύουν για όλους, όπως η σωστή κάλυψη των πληγών και η αποφυγή επαφής με αίμα.
Ο φόβος και η απομόνωση ενός παιδιού ή μιας μητέρας με ηπατίτιδα δεν στηρίζονται σε επιστημονικά δεδομένα και ενισχύουν ένα αδικαιολόγητο κοινωνικό στίγμα.
Ηπατίτιδα: Συμβουλές πρόληψης
Οδοντόβουρτσες, ξυραφάκια, νυχοκόπτες και άλλα αντικείμενα που μπορεί να έρθουν σε επαφή με αίμα δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται από περισσότερα από ένα άτομα.
Οι πληγές πρέπει να καθαρίζονται και να καλύπτονται, ενώ όποιος έρχεται σε επαφή με αίμα χρειάζεται να χρησιμοποιεί γάντια και να πλένει σχολαστικά τα χέρια του.
Ο εμβολιασμός των παιδιών και των ενηλίκων που δεν έχουν ανοσία, ο προγεννητικός έλεγχος και η εξέταση όσων έχουν εκτεθεί σε πιθανό κίνδυνο αποτελούν τα βασικά βήματα προστασίας.
Η ηπατίτιδα δεν αφορά μόνο τον ασθενή. Αφορά την εγκυμοσύνη, τη φροντίδα του νεογνού, την υγεία των παιδιών και τη σωστή ενημέρωση ολόκληρης της οικογένειας.
